Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για συγκεκριμένες σχολικές εργασίες συνδέεται με χαμηλότερες επιδόσεις στις φυσικές επιστήμες, σύμφωνα με τα δεδομένα της PISA 2025 του ΟΟΣΑ. Μετά την προσαρμογή για το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, οι 15χρονοι μαθητές που απέφευγαν την ΑΙ σε τέτοιες εργασίες είχαν γενικά καλύτερη επίδοση από όσους τη χρησιμοποιούσαν, αν και το αποτέλεσμα μεταβαλλόταν αισθητά ανάλογα με τον σκοπό και τη συχνότητα χρήσης.
Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία που συγκεντρώθηκαν το 2025 από περισσότερους από 760.000 μαθητές σε 91 χώρες και οικονομίες και αποτελεί την πρώτη PISA μετά την ευρεία διάδοση της ΑΙ. Σε ευρύτερο επίπεδο, η έκθεση καταγράφει υποχώρηση των επιδόσεων: ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ έφτασε στο χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί στις φυσικές επιστήμες, την ανάγνωση και τα μαθηματικά, ενώ οι δεξιότητες αξιολόγησης πληροφοριών, σύνδεσης πολλαπλών πηγών και κριτικής ανάγνωσης εξασθένησαν.
Πότε η χρήση ΑΙ συνδέεται με χαμηλότερες επιδόσεις
Οι μεγαλύτερες αρνητικές διαφορές εμφανίστηκαν όταν οι μαθητές χρησιμοποιούσαν ΑΙ για να συνοψίσουν κείμενα που όφειλαν να διαβάσουν ή για να συντάξουν γραπτές εργασίες. Μικρότερη πτώση καταγράφηκε σε χρήσεις όπως η προκαταρκτική έρευνα ή η γενικότερη αναζήτηση βοήθειας για μάθηση. Τα ευρήματα περιγράφουν συσχετίσεις, χωρίς να αποδεικνύουν ότι η ίδια η τεχνολογία προκαλεί τη χαμηλότερη βαθμολογία.
Η συχνότητα χρήσης προσθέτει ακόμη μία διαφοροποίηση. Οι μαθητές που προσέφευγαν στην ΑΙ μία ή δύο φορές τον χρόνο και εκείνοι που τη χρησιμοποιούσαν καθημερινά έτειναν να έχουν τις ασθενέστερες επιδόσεις, ενώ καλύτερα αποτελέσματα παρουσίαζαν οι μηνιαίοι ή εβδομαδιαίοι χρήστες. Για γενικούς μαθησιακούς σκοπούς, η έκθεση τοποθετεί σε παρόμοιο επίπεδο τους εβδομαδιαίους χρήστες και όσους δεν χρησιμοποιούσαν ΑΙ για γενικούς σκοπούς.
Ο ρόλος της κριτικής αξιολόγησης
Η εικόνα βελτιώνεται όταν η χρήση συνοδεύεται από ευκαιρίες ανάπτυξης γραμματισμού στην ΑΙ. Οι μαθητές που χρησιμοποιούσαν εβδομαδιαία τα εργαλεία για γενική βοήθεια στη μάθηση εμφάνισαν οριακά καλύτερες επιδόσεις από τους μη χρήστες, ενώ η διαφορά γινόταν μεγαλύτερη για όσους καλούνταν συχνά να αξιολογούν την ποιότητα των πληροφοριών που παρήγαγε η ΑΙ. Με αυτές τις ευκαιρίες κριτικής αξιολόγησης, όλοι οι τακτικοί χρήστες για γενική μαθησιακή βοήθεια ξεπερνούσαν τους μη χρήστες.
Η πρόσβαση σε τέτοιες ευκαιρίες κατανέμεται άνισα. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι μαθητές από κοινωνικοοικονομικά ευνοημένο περιβάλλον έχουν συχνότερα τη δυνατότητα να αναπτύσσουν δεξιότητες γραμματισμού στην ΑΙ, γεγονός που ενέχει κίνδυνο διεύρυνσης ενός νέου ψηφιακού χάσματος. Το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο εξακολουθεί να συνδέεται ισχυρά με τις επιδόσεις και εξηγεί το 12% της διαφοροποίησης στις φυσικές επιστήμες εντός των χωρών.
Η έκθεση συνδέει αυτή την πρόκληση με μια γενικότερη υποχώρηση δεξιοτήτων που αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα στην εποχή της ΑΙ. Το ποσοστό των μαθητών που διαβάζουν βιαστικά και δίνουν γρήγορες αλλά λανθασμένες απαντήσεις σχεδόν διπλασιάστηκε από το 2018 έως το 2025. Την ίδια στιγμή, περίπου τα τρία τέταρτα των μαθητών έφτασαν τουλάχιστον στο βασικό επίπεδο επάρκειας στις φυσικές επιστήμες, δηλαδή μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν επιστημονικές γνώσεις και στοιχεία για να εξηγήσουν οικεία φαινόμενα και να ερμηνεύσουν απλά δεδομένα.
Η ευρύτερη πίεση από τις ψηφιακές συσκευές
Τα ευρήματα για την ΑΙ εντάσσονται σε μια ευρύτερη εικόνα για την τεχνολογία στο σχολείο. Η περιορισμένη ή μέτρια χρήση ψηφιακών συσκευών για μαθησιακούς σκοπούς συσχετίζεται συχνά με καλύτερα αποτελέσματα, ενώ η ψυχαγωγική χρήση τους στο σχολείο συνοδεύεται από αισθητά χαμηλότερες επιδόσεις. Κατά μέσο όρο, το 28% των μαθητών δήλωσε ότι οι συμμαθητές του αποσπώνται από ψηφιακές συσκευές στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα φυσικών επιστημών.
Σε σχολεία με σαφείς πολιτικές για τα κινητά τηλέφωνα, είτε μέσω απαγορεύσεων είτε μέσω συγκεκριμένων οδηγιών, λιγότεροι μαθητές ανέφεραν περισπασμούς από ψηφιακές συσκευές. Η έκθεση συνδέει επίσης τη βοήθεια στη μελέτη, όπως η υποστήριξη μεταξύ συνομηλίκων, με υψηλότερες επιδόσεις στις φυσικές επιστήμες. Τα δεδομένα εντάσσουν έτσι τη σχέση ανάμεσα στη χρήση ΑΙ και τις επιδόσεις στις πρακτικές διδασκαλίας, στην ικανότητα κριτικού ελέγχου και στις άνισες ευκαιρίες πρόσβασης σε αυτές τις δεξιότητες.
