Οι Ευρωπαίοι δημοσιογράφοι χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης στην αίθουσα σύνταξης, παρά τις ανησυχίες ότι η τεχνολογία θα μπορούσε να ενισχύσει τις ψευδείς ειδήσεις και να προκαλέσει πλήγμα στην εμπιστοσύνη, όπως δείχνει μια νέα έρευνα.
Λίγο περισσότεροι από τους μισούς από τους 286 δημοσιογράφους που συμμετείχαν στην έρευνα στο Βέλγιο και την Ολλανδία δήλωσαν ότι χρησιμοποίησαν εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης όπως το ChatGPT της OpenAI, έγραψαν ερευνητές από τα πανεπιστήμια της Γάνδης και του Άμστερνταμ σε σχετική μελέτη.
Από αυτούς που τα χρησιμοποιούν, το 32 τοις εκατό ανέφερε ότι τα χρησιμοποιεί εβδομαδιαίως, ενώ το 14 τοις εκατό τα χρησιμοποιεί καθημερινά. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι οι αριθμοί αυτοί συμβαδίζουν με άλλες μελέτες του κλάδου.
Ωστόσο, η συντριπτική πλειονότητα των ερωτηθέντων δήλωσε ότι είναι απαισιόδοξη για την ίδια την τεχνολογία: το 85 τοις εκατό πιστεύει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα επιδεινώσει τις ψευδείς ειδήσεις και το 83 τοις εκατό θεωρεί ότι «διαβρώνει» την εμπιστοσύνη στη δημοσιογραφία.
Η πιο δημοφιλής χρήση είναι για την αυτοματοποιημένη μετάφραση (45 τοις εκατό), την απομαγνητοφώνηση συνεντεύξεων (35 τοις εκατό) και τη διόρθωση κειμένων (30 τοις εκατό). Οι συνήθεις λόγοι για τη χρήση generative AI είναι η εξοικονόμηση χρόνου, η αποτελεσματικότερη εργασία ή η αναζήτηση έμπνευσης.
«Η εφαρμογή της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης υποστηρίζει πρωτίστως υφιστάμενες εργασίες αντί να μετασχηματίζει ή να επανεφευρίσκει τις δημοσιογραφικές διαδικασίες», επεσήμανε η μελέτη.
Τα εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης έγιναν ευρέως διαθέσιμα μετά την παγκόσμια απήχηση που γνώρισε το ChatGPT στα τέλη του 2022. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης στα οποία βασίζονται τα εργαλεία αυτά ρυθμίζονται στο πλαίσιο της Πράξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Σύμφωνα με την Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη, οι εταιρείες ανάπτυξης μοντέλων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης αντιμετωπίζουν υποχρεώσεις, όπως το να γνωστοποιούν πώς εκπαιδεύονται τα μοντέλα τους, πώς συμμορφώνονται με τη νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων και πώς μετριάζουν τους σοβαρότερους κινδύνους, όπως οποιαδήποτε πιθανή απώλεια ελέγχου επί των μοντέλων τους.
Κώδικας Δεοντολογίας για τη Χρήση της AI
Άλλωστε, η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Συντακτών (ΠΟΕΣΥ) έχει ήδη παρουσιάσει τον Κώδικα Δεοντολογίας για τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης από τους δημοσιογράφους, καθιστώντας την την πρώτη δημοσιογραφική ομοσπονδία στην Ευρώπη που θεσπίζει ένα τέτοιο πλαίσιο.
Ο κώδικας, ο οποίος εγκρίθηκε από τις Ενώσεις Συντακτών μέλη της, είναι προϊόν εργασίας ενός έτους από ειδική επιτροπή, με πρόεδρο τον καθηγητή της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Σπύρο Βλαχόπουλο, και συντονιστή τον Οργανωτικό Γραμματέα της ΠΟΕΣΥ, Ανδρέα Παναγόπουλο, στοχεύοντας στην ηθική αξιοποίηση της τεχνολογίας χωρίς να υπονομεύονται οι θεμελιώδεις αρχές του επαγγέλματος.
Κεντρικός πυλώνας του κώδικα είναι η αρχή της ανθρώπινης εποπτείας και της αδιαπραγμάτευτης συντακτικής ευθύνης. Τονίζεται ρητά ότι η ΤΝ δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον δημοσιογράφο, ο οποίος παραμένει ο τελικός υπεύθυνος για κάθε περιεχόμενο που δημοσιεύεται.
Οποιοδήποτε υλικό παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να αντιμετωπίζεται ως μη εξακριβωμένη πηγή, να υπόκειται σε εξονυχιστικό έλεγχο και διασταύρωση, και επιπλέον, ο δημοσιογράφος οφείλει να διερευνά στο μέτρο του δυνατού τις πηγές που χρησιμοποίησε η ίδια η ΤΝ για να παράξει το αποτέλεσμα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απόλυτη διαφάνεια προς το κοινό. Ο κώδικας προβλέπει τη σαφή και ευκρινή σήμανση όταν φωτογραφίες, βίντεο ή οποιοδήποτε άλλο πολυμεσικό περιεχόμενο έχει δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί σημαντικά με τη χρήση ΤΝ.
Στόχος είναι η αποφυγή κάθε παραπλάνησης του πολίτη και η διατήρηση μιας ξεκάθαρης διάκρισης μεταξύ της φυσικής αποτύπωσης γεγονότων και του συνθετικού υλικού. Οι δημοσιογράφοι καλούνται να προτιμούν το αυθεντικό υλικό και να απέχουν από τη δημιουργία περιεχομένου που μιμείται ρεαλιστικά πραγματικά γεγονότα ή πρόσωπα.
Ο κώδικας καθιερώνει επίσης αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των πηγών και την αποφυγή των διακρίσεων. Οι δημοσιογράφοι οφείλουν να μην εισάγουν εμπιστευτικές πληροφορίες ή ευαίσθητα δεδομένα σε ευρείας χρήσης εργαλεία ΤΝ, προκειμένου να διαφυλάξουν το απόρρητο.
Παράλληλα, αναγνωρίζοντας ότι οι αλγόριθμοι μπορεί να αναπαράγουν προκαταλήψεις, οι συντάκτες έχουν την υποχρέωση να ελέγχουν το περιεχόμενο για να διασφαλίζουν τη μη διάδοση απόψεων που καλλιεργούν μίσος, στερεότυπα ή διακρίσεις βάσει φυλής, φύλου, θρησκείας ή άλλων χαρακτηριστικών.
Τέλος, το νέο πλαίσιο προασπίζεται τα επαγγελματικά δικαιώματα και τον ρόλο του κλάδου στη διακυβέρνηση της ΤΝ. Οι δημοσιογράφοι οφείλουν να διεκδικούν από τους παρόχους συστημάτων ΤΝ τον σεβασμό των πνευματικών δικαιωμάτων και τη δίκαιη αποζημίωση για τη χρήση του περιεχομένου τους.
Παράλληλα, καλούνται να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στη θεσμική εποπτεία της τεχνολογίας και να απαιτούν συνεχή επιμόρφωση, καθώς ο ίδιος ο Κώδικας αναγνωρίζεται ως ένα ζωντανό κείμενο που θα εξελίσσεται παράλληλα με την πρόοδο της τεχνολογίας.
