Κάθε τόσο, εμφανίζεται ένας νέος κύκλος άρθρων που μας ενημερώνει ότι κάτι από το παρελθόν «επιστρέφει». Τα physical media επιστρέφουν, τα ενσύρματα ακουστικά επιστρέφουν, τα feature phones επιστρέφουν, οι παλιές ψηφιακές κάμερες επιστρέφουν, οι κασέτες επιστρέφουν, το φιλμ επιστρέφει, περίπου τα πάντα επιστρέφουν. Αν πιστέψει κάποιος αυτούς τους τίτλους, ζούμε σε μία εποχή όπου η κοινωνία ετοιμάζεται να εγκαταλείψει μαζικά την υπερσυνδεδεμένη καθημερινότητα και να γυρίσει σε έναν «πιο απλό» κόσμο. Μόνο που αυτή η μεγάλη επιστροφή στο αναλογικό παρελθόν, ανακοινώνεται κάπως ειρωνικά μέσα από TikToks, Instagram reels, newsletters, podcasts, online shops και boosted άρθρα. Με άλλα λόγια, η απόδραση από την ψηφιακή εποχή χρειάζεται πρώτα καλό αλγόριθμο.
Εδώ βρίσκεται το κωμικό, αλλά και το ουσιαστικό της υπόθεσης. Δεν έχουμε να κάνουμε τόσο με μία πραγματική τεχνολογική στροφή, όσο με μία αισθητική χρήση του παρελθόντος. Το feature phone δεν είναι πάντα εργαλείο αποσύνδεσης, αλλά αξεσουάρ. Τα ενσύρματα ακουστικά δεν είναι απαραίτητα επιστροφή στην πρακτικότητα, αλλά statement. Η παλιά compact κάμερα δεν είναι πάντα επιλογή φωτογραφικής φιλοσοφίας, αλλά φίλτρο χωρίς να λέγεται φίλτρο. Το βινύλιο δεν είναι πάντα βαθύτερη σχέση με τη μουσική, αλλά πολλές φορές ένα ωραίο αντικείμενο στο ράφι, πίσω από το οποίο μπορεί να παίζει κανονικά το Spotify, εκτός αν έχετε βινύλια στο αυτοκίνητο. Η νοσταλγία δηλαδή δεν εμφανίζεται μόνο ως μνήμη. Εμφανίζεται ως περιεχόμενο συσκευασμένο, φωτισμένο και έτοιμο για ανάρτηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όσοι αγαπούν παλαιότερες τεχνολογίες είναι δήθεν. Κάθε άλλο. Υπάρχουν μουσικόφιλοι που έχουν πραγματική σχέση με τους δίσκους, συλλέκτες που ξέρουν τι αναζητούν, άνθρωποι που επισκευάζουν παλιές συσκευές, φωτογράφοι που δουλεύουν με φιλμ, χρήστες που επιλέγουν συνειδητά λιγότερο θόρυβο στην καθημερινότητά τους. Αυτοί όμως συνήθως δεν χρειάζονται να διαλαλήσουν ότι ανακάλυψαν την αυθεντικότητα. Δεν κάνουν την επιλογή τους, lifestyle οδηγία προς τους υπόλοιπους. Δεν μετατρέπουν κάθε αντικείμενο σε μικρό μανιφέστο κατά της σύγχρονης τεχνολογίας. Απλώς το χρησιμοποιούν, το χαίρονται, το ξέρουν. Και κυρίως δεν το παρουσιάζουν σαν επανάσταση, επειδή έβγαλαν μία θολή φωτογραφία με compact κάμερα.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η νοσταλγία γίνεται ιδεολογία ευκολίας. Όταν κάθε νέα τεχνολογία παρουσιάζεται ως ψυχρή, απρόσωπη και αλλοτριωτική, ενώ κάθε παλιό αντικείμενο βαφτίζεται αυτομάτως πιο ανθρώπινο. Αυτή η ανάγνωση είναι βολική, αλλά τεμπέλικη. Τα «παλιά χρόνια» δεν ήταν ούτε τόσο αθώα, ούτε τόσο απλά, ούτε τόσο ποιοτικά όσο τα θυμόμαστε μέσα από ρετρό φίλτρα. Είχαν αργές συνδέσεις, κακές μπαταρίες, ακριβές κλήσεις, χαμένες φωτογραφίες, χαλασμένες κασέτες, περιορισμένη πρόσβαση στην πληροφορία, και μία καθημερινότητα που πολλές φορές δεν ήταν πιο ήρεμη, απλώς είχε λιγότερα εργαλεία για να την καταγράψει, και λιγότερους τρόπους να διαμαρτυρηθείς δημόσια γι’ αυτήν.
Αν κάποιος θέλει πραγματικά να επιστρέψει στο παρελθόν, η επιλογή είναι ξεκάθαρη. Να αφήσει το smartphone, τα apps, το WiFi, το smartwatch, τις ανέπαφες πληρωμές, το cloud, το streaming, το 5G, τις οπτικές ίνες και όλο το οικοσύστημα ευκολίας που σήμερα θεωρεί δεδομένο. Να πάρει ένα Nokia 3210, να στέλνει SMS με χαρακτήρες που μετριούνται στους 160, να φορτώνει φιλμ σε κάμερα, να γυρίζει τις κασέτες στην αρχή, και να περιμένει το 56άρι modem να πιάσει γραμμή, με εκείνους τους ήχους που αν τους άκουγες σήμερα θα νόμιζες ότι ξεκινά κυβερνοεπίθεση. Και φυσικά, να αποδεχθεί ότι η σύνδεση μπορεί να πέσει επειδή κάποιος σήκωσε το σταθερό τηλέφωνο. Αυτή ήταν η «απλότητα». Απλώς δεν είχε push notifications για να μας το θυμίζει.
Το ζητούμενο είναι να ξεχωρίσουμε την ουσιαστική σχέση με την τεχνολογία από το trendification της νοσταλγίας. Η σύγχρονη τεχνολογία έχει προβλήματα: υπερσύνδεση, διάσπαση προσοχής, εξάρτηση από πλατφόρμες, αλγοριθμικό θόρυβο. Αλλά έχει δώσει και τεράστια πλεονεκτήματα πρόσβασης, δημιουργίας, επικοινωνίας, γνώσης και παραγωγικότητας. Το πρόβλημα δεν είναι ότι αγαπάμε το παλιό. Είναι ότι το μετατρέπουμε σε trend για να το καταναλώσουμε ξανά. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο χαρακτηριστικό σημείο της εποχής μας: ακόμη και η απόδραση από την τεχνολογία χρειάζεται καλό φωτισμό, σωστό κάδρο, και ένα caption που να γράφει ότι κάποτε τα πράγματα ήταν πιο «αληθινά».
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό InfoCom
