Η Ελλάδα συζητά όλο και πιο συχνά για τεχνητή νοημοσύνη, data centers, 5G, κυβερνοασφάλεια, ψηφιακό κράτος και έξυπνες πόλεις. Μιλάμε για υποδομές, επενδύσεις, πλατφόρμες και εφαρμογές, σαν να αρκεί να αγοράσουμε την κατάλληλη τεχνολογία για να μπούμε αυτόματα στο μέλλον. Όμως, πίσω από κάθε ψηφιακό άλμα υπάρχει ένα πιο απλό και λιγότερο εντυπωσιακό ερώτημα: ποιος θα το χτίσει; Τα στοιχεία της Eurostat, σύμφωνα με τα οποία οι ειδικοί ΤΠΕ στην Ελλάδα αντιστοιχούσαν το 2025 μόλις στο 2,5% της συνολικής απασχόλησης, έναντι 5,0% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, λειτουργούν ως καμπανάκι. Το ψηφιακό μέλλον δεν θέλει μόνο δίκτυα. Θέλει ανθρώπους.
Αυτό είναι ίσως το πιο υποτιμημένο σημείο της συζήτησης. Η τεχνολογία παρουσιάζεται συχνά ως κάτι αυτόματο, σχεδόν μαγικό. Πατάς ένα κουμπί, ενεργοποιείς μια υπηρεσία, εγκαθιστάς ένα σύστημα, εφαρμόζεις ένα εργαλείο ΤΝ και η παραγωγικότητα αυξάνεται. Στην πράξη, τίποτα δεν λειτουργεί έτσι. Κάθε cloud υποδομή χρειάζεται αρχιτεκτονική. Κάθε εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης χρειάζεται δεδομένα, κανόνες, έλεγχο και ασφάλεια. Κάθε ψηφιακή υπηρεσία του Δημοσίου χρειάζεται ανθρώπους που κατανοούν τη διαδικασία και μπορούν να τη μετατρέψουν σε λειτουργικό προϊόν. Η ψηφιακή μετάβαση δεν είναι project λογισμικού. Είναι project ικανοτήτων.
Η υστέρηση της Ελλάδας στους ειδικούς ΤΠΕ δεν είναι απλώς μια στατιστική διαφορά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Είναι ένδειξη για το πόσο δύσκολο μπορεί να γίνει το επόμενο βήμα. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, περισσότεροι από 10 εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονταν το 2025 ως ειδικοί ΤΠΕ, ενώ ο αριθμός τους έχει αυξηθεί θεαματικά την τελευταία δεκαετία. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη δεν προσθέτει απλώς περισσότερες τεχνολογικές θέσεις. Αναδιαμορφώνει τον ίδιο τον πυρήνα της εργασίας. Αν η Ελλάδα μείνει χαμηλά σε αυτή την κατάταξη, κινδυνεύει να γίνει χρήστης τεχνολογίας και όχι παραγωγός αξίας.
Η τεχνητή νοημοσύνη κάνει το ζήτημα ακόμη πιο κρίσιμο. Υπάρχει η εύκολη εντύπωση ότι η AI θα μειώσει την ανάγκη για ειδικούς, επειδή θα αυτοματοποιήσει μέρος της τεχνικής εργασίας. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει κάτι πιο σύνθετο. Η AI μειώνει το κόστος εκτέλεσης, αλλά αυξάνει την ανάγκη για ανθρώπους που μπορούν να σχεδιάζουν, να ελέγχουν, να συνδυάζουν και να αξιολογούν. Δεν αρκεί ένας οργανισμός να έχει πρόσβαση σε ένα εργαλείο. Πρέπει να ξέρει τι δεδομένα του δίνει, τι απάντηση παίρνει, ποιο ρίσκο δημιουργεί και πώς μετατρέπεται η τεχνολογία σε πραγματική παραγωγικότητα. Η ανθρώπινη κρίση δεν εξαφανίζεται. Γίνεται πιο πολύτιμη.
Εδώ βρίσκεται και η σύνδεση με τις τηλεπικοινωνίες. Τα δίκτυα νέας γενιάς, το fiber, το 5G SA, το edge computing, οι δορυφορικές υπηρεσίες και τα data centers δεν είναι απλώς κεφαλαιουχικές επενδύσεις. Είναι ζωντανά οικοσυστήματα που χρειάζονται τεχνικούς, μηχανικούς, αναλυτές, ειδικούς κυβερνοασφάλειας, data experts και ανθρώπους που μπορούν να γεφυρώσουν την τεχνολογία με την αγορά. Μια χώρα μπορεί να διαθέτει καλές υποδομές, αλλά αν δεν έχει αρκετούς ανθρώπους για να τις αξιοποιήσει, μένει στη μέση της διαδρομής. Είναι σαν να χτίζεις αυτοκινητόδρομο χωρίς οδηγούς, μηχανικούς και προορισμούς.
Το κρίσιμο είναι να δούμε αυτό το κενό όχι μόνο ως πρόβλημα, αλλά και ως ευκαιρία. Αν η Ελλάδα βρίσκεται στο 2,5%, ενώ η Ευρώπη στο 5,0%, τότε υπάρχει μεγάλο περιθώριο αναβάθμισης. Αυτό σημαίνει καλύτερη σύνδεση πανεπιστημίων και αγοράς, ουσιαστική επανακατάρτιση εργαζομένων, περισσότερες γυναίκες στην τεχνολογία, ισχυρότερη τεχνική εκπαίδευση και επιχειρήσεις που δεν αντιμετωπίζουν τις ψηφιακές δεξιότητες ως πολυτέλεια. Σημαίνει, επίσης, ότι η ψηφιακή πολιτική δεν πρέπει να μετριέται μόνο σε πλατφόρμες που εγκαινιάζονται, αλλά και σε ανθρώπους που εκπαιδεύονται.
Το επόμενο στάδιο του ψηφιακού μετασχηματισμού δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα έργα θα χρηματοδοτηθούν ή πόσες νέες τεχνολογίες θα εγκατασταθούν. Θα κριθεί από το αν θα έχουμε αρκετούς ανθρώπους για να τις κάνουν χρήσιμες, ασφαλείς και παραγωγικές. Το μέλλον δεν ανήκει στις χώρες που απλώς αγοράζουν τα καλύτερα εργαλεία, αλλά σε εκείνες που έχουν τη γνώση να τα αξιοποιήσουν. Για την Ελλάδα, αυτή είναι μια μεγάλη ευκαιρία: να επενδύσει στους ανθρώπους της και να μετατρέψει το ψηφιακό κενό σε άλμα ικανοτήτων.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Κινητή Τηλεφωνία & Τηλεπικοινωνίες
