Τα επίσημα εγκαίνια και αποκαλυπτήρια της ονομασίας «200+» του νέου οπτικού τηλεσκοπίου, με διάμετρο κατόπτρου 1μ, που έχει εγκατασταθεί στο αστεροσκοπείο Σκίνακα στην Κρήτη έγιναν χθες παρουσία του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρη Παπαστεργίου.
Η αγορά του τηλεσκοπίου χρηματοδοτήθηκε με 410 χιλ. ευρώ από την Επιτροπή «Ελλάδα 2021» με πρόεδρο την Γιάννα Αγγελοπούλου Δασκαλάκη.
Όπως έγινε γνωστό το νέο τηλεσκόπιο και γενικότερα το Αστεροσκοπείο Σκίνακα έχει ήδη ενταχθεί σε αναπτυξιακά προγράμματα του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και στρατηγικές επιλογές της πολιτείας για θέματα τηλεπικοινωνιών εδάφους – διαστήματος μέσω λέιζερ με προγράμματα της ESA, καθώς και παρακολούθησης δορυφόρων όπως τα παρακάτω:
- Πρόγραμμα HellasQCI, ύψους 10 εκατ. ευρώ, (https://hellasqci.eu ) το οποίο διασυνδέει με οπτική ίνα βασικές εθνικές υποδομές και επιτρέπει ασφαλείς επικοινωνίες με χρήση κβαντικής κρυπτογραφίας. Η οπτική ίνα έχει ήδη φθάσει στον Σκίνακα και αναμένεται να ενεργοποιηθεί τον Αύγουστο 2025.
- Πρόγραμμα GreekObs2OGS, 8 εκατ. ευρώ (prime: Raymetrics https://greekobs2ogs.eu) το οποίο έχει ως στόχο να δημιουργήσει δίκτυο τριών ελληνικών τηλεσκοπίων τα οποία θα λειτουργήσουν ως Optical Ground Stations και θα συλλέξουν συντονισμένα μέσω λέιζερ δεδομένα από τον δορυφόρο χαμηλής τροχιάς.
- Πρόγραμμα SkinUP, 450 χιλ. ευρώ, που έχει ως στόχο την κατασκευή στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) του πλήρους συστήματος παρακολούθησης και μη κρυπτογραφημένης επικοινωνίας με χρήση λέιζερ με δορυφόρο χαμηλής τροχιάς (https://connectivity.esa.int/projects/22skinup).
- Συμμετοχή ως μέλος της ελληνικής κοινοπραξίας (με κεντρικό συντονισμό από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών) σε όλα τα προγράμματα που σχετίζονται με το EU-Space Surveillance & Tracking (EU-SST) που έχουν ως στόχο την συστηματική παρακολούθηση δορυφόρων στο διάστημα (https://www.eusst.eu).
Τα παραπάνω δημιουργούν νέες προοπτικές για το Αστεροσκοπείο Σκίνακα επεκτείνοντας την συνεισφορά του πέρα από την έρευνα και την εκπαίδευση.
Το τηλεσκόπιο «200+» κατασκευάστηκε από την αυστριακή ASA Astrosysteme GmbH, και εγκαταστάθηκε στο Αστεροσκοπείο Σκίνακα στις 20 Νοεμβρίου 2024. Το συνολικό κόστος του (με ΦΠΑ) ήταν 833 χιλ. ευρώ εκ των οποίων 325 χιλ. Ευρώ πληρώθηκαν από το (Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων) ΠΔΕ του Πανεπιστημίου Κρήτης και 98 χιλ. ευρώ από ίδιους πόρους του Ινστιτούτου Αστροφυσικής του ΙΤΕ.
Το κτίριο στο οποίο τοποθετήθηκε το τηλεσκόπιο κατασκευάστηκε με χρηματοδότηση από πρόγραμμα Interreg Ελλάδα – Κύπριος τον Μάιο του 2022.
Η πορεία του αστεροσκοπείου
Το Αστεροσκοπείο Σκίνακα αποτελεί κοινή ερευνητική υποδομή του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, που έγινε δυνατή χάρη στη δωρεά 15 στρεμμάτων στην ομώνυμη κορυφή του Ψηλορείτη από τον Δήμο Ανωγείων. Εγκαινιάστηκε 12 Απριλίου του 1986, παρουσία της τότε υπουργού Βάσως Παπανδρέου και πλέον έχει αναγνωριστεί ως το καλύτερο εκπαιδευτικό και ερευνητικό αστεροσκοπείο της χώρας μας.
Μεταξύ άλλων χρησιμοποιώντας παρατηρήσεις από τα τηλεσκόπια του Αστεροσκοπείου Σκίνακα, μέχρι το τέλος του 2024 έχουν δημοσιευτεί σχεδόν 300 εργασίες σε ερευνητικά περιοδικά με κριτές, υπερδιπλάσιες σε αριθμό από τις αντίστοιχες εργασίες που έχουν παραχθεί από όλα τα άλλα αστεροσκοπεία της χώρας συνολικά. Επιπλέον, η επιστημονική απήχηση αυτών των εργασιών είναι σημαντική, με περίπου 9000 αναφορές σε αυτές, αριθμό σχεδόν τριπλάσιο από την αντίστοιχη συνολική απήχηση όλων των δημοσιευμένων εργασιών από τα λοιπά τηλεσκόπια της χώρας.
