Κάποιες φορές, είναι χρήσιµο να ρίχνουµε µια µατιά στο παρελθόν και στο πώς αντιλαµβάνονταν τότε το µέλλον. Το 1964, ο Isaac Asimov δηµοσίευσε ένα δοκίµιο µε αφορµή τη Διεθνή Έκθεση της Νέας Υόρκης, προσπαθώντας να φανταστεί πώς θα ήταν ο κόσµος πενήντα χρόνια αργότερα, το 2014. Έχοντας ήδη τη φήµη του επιτυχηµένου συγγραφέα επιστηµονικής φαντασίας, βασίστηκε στις τότε τάσεις για να προβλέψει τη µελλοντική εξέλιξη των επικοινωνιών, της ροµποτικής και της ενέργειας. Στο άρθρο του «Visit to the World’s Fair of 2014» αναφέρθηκε, µεταξύ άλλων, σε τηλέφωνα µε µετάδοση εικόνας, σε δορυφόρους ικανούς να καλύψουν κάθε γωνιά της Γης και σε ασύρµατα συστήµατα, τροφοδοτούµενα από µπαταρίες ραδιοϊσοτόπων.
Ο Asimov προέβλεψε ότι η δυνατότητα «sight-sound» επικοινωνίας θα άλλαζε δραστικά την ανθρώπινη αλληλεπίδραση, επιτρέποντας σε δύο συνοµιλητές να βλέπουν ο ένας τον άλλον σε πραγµατικό χρόνο. Για τα δεδοµένα της δεκαετίας του 1960, κάτι τέτοιο φαινόταν εκπληκτικό, όµως σήµερα οι βιντεοκλήσεις είναι πανταχού παρούσες, µε πλατφόρµες όπως το Zoom και το FaceTime. Παράλληλα, ο συγγραφέας έκανε µνεία σε οθόνες που θα προβάλλουν φωτογραφίες και κείµενα, δίνοντας έµφαση στη διαρκή ροή οπτικών και γραπτών πληροφοριών. Η σύγχρονη εποχή επαλήθευσε αυτά τα οράµατα, αφού τα κινητά τηλέφωνα και τα tablets έγιναν καθηµερινά εργαλεία. Έτσι, η ανάγκη διαρκούς σύνδεσης βρήκε διέξοδο στην ψηφιακή τεχνολογία, µετατρέποντας την πρόβλεψη σε πραγµατικότητα.
Ο ρόλος των δορυφόρων στις παγκόσµιες τηλεπικοινωνίες απασχόλησε ιδιαίτερα τον Asimov, ο οποίος πίστευε ότι σύντοµα θα βλέπαµε γεωστατικούς δορυφόρους να προσφέρουν άµεσες κλήσεις σε κάθε σηµείο της Γης. Σήµερα, τα µεγάλα δορυφορικά δίκτυα έχουν όντως γίνει ουσιαστικός πυλώνας των διεθνών τηλεπικοινωνιών, συνδέοντας αποµακρυσµένες περιοχές και παρέχοντας τηλεοπτικές και διαδικτυακές υπηρεσίες. Αν και η επίγεια ασύρµατη τεχνολογία κυριαρχεί πλέον στις αστικές ζώνες, το παράδειγµα των δορυφόρων επιβεβαιώνει σηµαντικά την εφεύρεση που οραµατίστηκε. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι υπερατλαντικές επικοινωνίες βασίζονται σε συνδυασµό δορυφόρων και υποθαλάσσιων καλωδίων, κάτι που ο Asimov δεν είχε προβλέψει λεπτοµερώς, ωστόσο αντιλήφθηκε ορθά την παγκόσµια κλίµακα που θα έπαιρνε η ψηφιακή εποχή.
Η πιο χαρακτηριστική «αστοχία» του αφορά τις µπαταρίες ραδιοϊσοτόπων, τις οποίες θεωρούσε µελλοντική πηγή ενέργειας για κάθε οικιακή ή φορητή συσκευή. Στο άρθρο του, εξηγούσε ότι η πυρηνική σχάση θα παρείχε φθηνά παραπροϊόντα, οδηγώντας σε µπαταρίες που θα λειτουργούσαν για τεράστια χρονικά διαστήµατα και θα εξαφάνιζαν τα καλώδια. Αντίθετα, η πραγµατικότητα έδειξε ότι οι µπαταρίες ιόντων λιθίου και η ανάγκη τακτικής φόρτισης κυριάρχησαν στην αγορά, ενώ η µαζική αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας -τουλάχιστον για αυτούς τους σκοπούς- δεν έφτασε ποτέ στα επίπεδα που προέβλεπε. Παρότι το ασύρµατο δίκτυο επικράτησε επικοινωνιακά, η φόρτιση µέσω καλωδίου παρέµεινε ο κανόνας. Ως εκ τούτου, η επιθυµία του Asimov για απαλλαγή από τις πρίζες έµεινε ηµιτελής.
Οι ιδέες του Asimov για έναν κόσµο γεµάτο αυτοµατισµούς και παγκόσµιες τηλεπικοινωνίες συνεχίζουν να µας εµπνέουν, δείχνοντας πως η τεχνολογία µπορεί να πάρει απρόσµενες κατευθύνσεις. Η αρχική του αισιοδοξία για µια κοινωνία µε άµεση πρόσβαση σε πληροφορίες και πανίσχυρους υπολογιστές έχει σε µεγάλο βαθµό επιβεβαιωθεί, ενώ εκείνος ανησυχούσε κιόλας για την αδράνεια που θα επέφερε η απουσία χειρωνακτικής εργασίας. Πλέον, ξεπερνώντας το «ορόσηµο» του 2014, συνεχίζουµε να βλέπουµε ραγδαίες εξελίξεις σε τοµείς όπως η τεχνητή νοηµοσύνη και η αυτοµατοποίηση, ενώ οι διαρκείς καινοτοµίες στον χώρο της ροµποτικής υπόσχονται ακόµη πιο εντυπωσιακές µετασχηµατιστικές αλλαγές.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόβλεψή του για νέες µορφές ενέργειας παραµένει πάντα επίκαιρη, καθώς η ανθρωπότητα αναζητά τρόπους να απαλλαγεί από τα ορυκτά καύσιµα και να στηριχθεί σε ασφαλέστερες, καθαρότερες πηγές. Από εδώ και πέρα, το βλέµµα στρέφεται στον ουρανό, µε την εξερεύνηση του Άρη και τη µόνιµη παρουσία στη διαστηµική µας «γειτονιά» να δείχνουν ως τα επόµενα µεγάλα βήµατα. Η ιδέα µιας κοινωνίας απόλυτα διασυνδεδεµένης µε δορυφορικά ή άλλα προηγµένα συστήµατα επικοινωνίας ίσως αποδειχθεί το κοµµάτι της κληρονοµιάς του Asimov που θα καθορίσει περισσότερο τη ζωή µας, και µένει να φανεί αν οι µελλοντικές εφευρέσεις θα φτάσουν ή θα ξεπεράσουν τις προσδοκίες του.
Παρά τις όποιες αποκλίσεις, ο Asimov κατάφερε να αναδείξει τον τρόπο µε τον οποίο οι τεχνολογικές καινοτοµίες θα επηρέαζαν την καθηµερινότητα µας. Σήµερα, εξήντα χρόνια µετά, µπορούµε να αναγνωρίσουµε ότι πολλοί από τους «σπόρους» που έριξε βρήκαν πρόσφορο έδαφος. Τα βιντεοτηλέφωνα αποτελούν κοινό τόπο, οι δορυφόροι υποστηρίζουν την παγκόσµια επικοινωνία και η ασύρµατη τεχνολογία εξελίχθηκε εντυπωσιακά. Έτσι, η κληρονοµιά του Asimov συνεχίζει να εµπνέει κάθε µελλοντική συζήτηση για την εξέλιξη των τηλεπικοινωνιών και της παγκόσµιας κοινωνίας.
Φωτογραφία από Thomas Hawk υπό Creative Commons
