Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την Ετήσια Έκθεση για την Ενιαία Αγορά και την Ανταγωνιστικότητα 2025, αναλύοντας τα δυνατά και αδύνατα σημεία της οικονομίας της ΕΕ. Η έκθεση παρέχει το αναλυτικό πλαίσιο για το “Competitiveness Compass”, ένα σχέδιο δράσης που στοχεύει στην επανεκκίνηση της οικονομικής δυναμικής στην Ευρώπη.
Η έκθεση παρακολουθεί την εξέλιξη 22 βασικών δεικτών απόδοσης, όπως η ενσωμάτωση στην Ενιαία Αγορά, οι δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D), οι δαπάνες και οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτοί οι δείκτες είναι κρίσιμοι για την αξιολόγηση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ και την ταυτοποίηση τομέων που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, όπως η ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς, η κάλυψη του χάσματος καινοτομίας, η απαλλαγή από τον άνθρακα στη βιομηχανία και η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων.
Βασικά Συμπεράσματα της Έκθεσης
Η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της ΕΕ αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση από πολλαπλές πλευρές, συμπεριλαμβανομένου του υψηλού κόστους ενέργειας.
Η Ενιαία Αγορά, που εξυπηρετεί 450 εκατομμύρια καταναλωτές και 23 εκατομμύρια επιχειρήσεις, αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Παρόλα αυτά, οι επίμονες ρυθμιστικές επιβαρύνσεις και τα εμπόδια εντός της Ενιαίας Αγοράς εμποδίζουν την πλήρη αξιοποίησή της. Δύο στις τρεις επιχειρήσεις θεωρούν τις ρυθμιστικές απαιτήσεις ως σημαντικό εμπόδιο για την ανάπτυξή τους.
Η Ευρώπη διαθέτει σταθερές επενδυτικές δαπάνες, ισχυρή ερευνητική δραστηριότητα και ένα άφθονο ταλέντο. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να αναπτυχθούν σε μεγάλη κλίμακα, οι δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη παραμένουν χαμηλότερες από εκείνες των ανταγωνιστών της, ενώ η ψηφιοποίηση προχωρά με αργούς ρυθμούς.
Η ΕΕ διατηρεί τη θέση της ως ο μεγαλύτερος εξαγωγέας υπηρεσιών παγκοσμίως και ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας αγαθών. Παρόλα αυτά, οι στρατηγικές εξαρτήσεις και οι μη αγοραίες υπερδυναμικότητες σε τρίτες χώρες απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.
Έρευνα, Ανάπτυξη και Διανοητική Ιδιοκτησία
Η Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D) και η παραγωγή Διανοητικής Ιδιοκτησίας (IP) αποτελούν σημαντικούς δείκτες της ικανότητας καινοτομίας της ΕΕ. Στη σημερινή οικονομία της γνώσης, η Διανοητική Ιδιοκτησία είναι κρίσιμη για την εμπορική επιτυχία και αποτελεί ένδειξη καινοτομίας των επιχειρήσεων. Οι startups που διαθέτουν καταχωρημένα διπλώματα ευρεσιτεχνίας ή εμπορικά σήματα έχουν δέκα φορές περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσουν αρχική χρηματοδότηση από venture capital.
Οι δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη αυξήθηκαν ελάχιστα τα τελευταία χρόνια, φτάνοντας το 2,2% του ΑΕΠ το 2023, από 2,1% το 2015. Αυτό το ποσοστό παραμένει κάτω από τον στόχο της ΕΕ για 3% του ΑΕΠ και υπολείπεται των δαπανών της Νότιας Κορέας (5,2%), των ΗΠΑ (3,6%), της Ιαπωνίας (3,4%) και της Κίνας (2,6%).
Το μερίδιο της ΕΕ στις παγκόσμιες αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας μειώθηκε από 30% το 2000 σε 17% το 2021. Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) δεν αξιοποιούν επαρκώς τη δυνατότητα προστασίας της Διανοητικής Ιδιοκτησίας, με μόλις το 9% να κατέχει καταχωρημένα IP δικαιώματα, έναντι 55% στις μεγάλες επιχειρήσεις.
Ανάγκη για Ενίσχυση της Χρηματοδότησης και της Καινοτομίας
Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και πανεπιστήμια δυσκολεύονται να μετατρέψουν την έρευνα σε εμπορικά προϊόντα. Για παράδειγμα, μόνο το ένα τρίτο των ευρεσιτεχνιών που κατοχυρώνονται από πανεπιστήμια της ΕΕ αξιοποιούνται εμπορικά. Αυτό αποδίδεται στην αδύναμη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, στην ασυνέπεια στη διαχείριση IP και στην έλλειψη κινήτρων για εμπορική εκμετάλλευση.
Οι επενδύσεις venture capital έχουν μειωθεί από το 0,09% του ΑΕΠ το 2022 στο 0,05% το 2023. Η ευρωπαϊκή αγορά venture capital παραμένει δέκα φορές μικρότερη από των ΗΠΑ και επτά φορές μικρότερη από της Κίνας. Από το 2017 έως το 2023, το 90% της παγκόσμιας χρηματοδότησης σε προηγμένες βιομηχανικές τεχνολογίες κατευθύνθηκε στις ΗΠΑ (47%) και την Κίνα (39%), ενώ μόνο 4% των επενδύσεων αφορούσε εταιρείες της ΕΕ.
Ψηφιακή Υστέρηση και Ανάπτυξη
Η ΕΕ υστερεί σε ψηφιακές τεχνολογίες σε σχέση με τους ανταγωνιστές της. Σήμερα, διαθέτει μόλις 263 εταιρείες-μονόκερους (startups με αποτίμηση άνω του 1 δισ. δολαρίων), έναντι 1.539 στις ΗΠΑ και 387 στην Κίνα. Το μερίδιο της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά ΤΠΕ (ICT) έχει μειωθεί στο μισό την τελευταία δεκαετία (10,8%), ενώ το αντίστοιχο ποσοστό των ΗΠΑ αυξήθηκε στο 38%.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις μέσω προγραμμάτων όπως το InvestEU, που έχει ήδη κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους 218 δισ. ευρώ, το Horizon Europe (93,5 δισ. ευρώ για Έρευνα και Καινοτομία), και την Πλατφόρμα Στρατηγικών Τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP), που κατευθύνει χρηματοδότηση σε κρίσιμες τεχνολογίες.
Η έκθεση καταλήγει ότι εάν η ΕΕ δεν αυξήσει τις επενδύσεις της στην καινοτομία, την εκπαίδευση και την ψηφιακή τεχνολογία, θα συνεχίσει να χάνει έδαφος στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, με σοβαρές επιπτώσεις για το οικονομικό της μέλλον.
