Πολύ πριν το internet γίνει mainstream και σχεδόν τα πάντα μεταφερθούν σε αυτό, υπήρχε μία εποχή όπου τομείς όπως το computing και το video gaming ζούσαν μέσα από περιοδικά που ήταν διαθέσιμα μόνο σε φυσική μορφή, μέσα από δισκέτες, CD και DVD. Για παράδειγμα, αν ψάξεις στην αποθήκη μου, θα βρεις μία συλλογή από δεκάδες (αν όχι εκατοντάδες) τέτοια παλιά περιοδικά και CD, που αγόραζα με μανία και που λυπάμαι να αποχωριστώ.
Σήμερα έχουμε ξεφύγει κατά πολύ από εκείνη την εποχή. Τα περισσότερα περιοδικά (όπως αυτό που κρατάτε στα χέρια σας) είναι διαθέσιμα και σε ηλεκτρονική μορφή, ενώ από την άλλη, όσον αφορά στα φυσικά μέσα, η αγορά έχει ξεφύγει από τα CD, τα DVD, ακόμη και τα BluRay, και έχει περάσει σε έναν ψηφιακό κόσμο όπου θεωρείς πως μπορείς να βρεις τα πάντα online, με μία σύντομη αναζήτηση σε κάποια search engine. Φυσικά γεννάται το ερώτημα: και αν αυτά χαθούν;
Επί της ουσίας, τα περιοδικά και τα CD μπορούν να διατηρηθούν για κάποια χρόνια, αν τα συντηρήσουμε σωστά, και να έχουν πρόσβαση σε αυτά και οι επόμενες γενιές, για ιστορικούς λόγους. Φυσικά, ακόμη καλύτερα, μπορούμε να τα ψηφιοποιήσουμε, ώστε να είναι προσβάσιμα χωρίς να βρίσκονται αντιμέτωπα με φθορά, απώλεια, κτλ. Τι συμβαίνει όμως με το υλικό που είναι ήδη ψηφιακό και που μπορεί να χαθεί αν χαλάσει ένας σκληρός δίσκος, αν διαγραφεί το αρχείο, αν χαλάσει ο server, αν κλείσει το data center στο οποίο έχει αποθηκευτεί;
Εδώ έρχεται το ζήτημα της ψηφιακής διατήρησης (digital preservation). Η ψηφιακή διατήρηση αναφέρεται στις δραστηριότητες που είναι απαραίτητες για να εξασφαλιστεί η συνεχής πρόσβαση σε ψηφιακό υλικό, για όσο διάστημα χρειαστεί. Στοχεύει στην προστασία των ψηφιακών δεδομένων από την απαρχαίωση, τη φθορά, την απώλεια και την αδυναμία πρόσβασης, εξασφαλίζοντας ότι παραμένουν χρήσιμα και προσβάσιμα με την πάροδο του χρόνου. Αυτό περιλαμβάνει διάφορες ενέργειες, όπως η διαχείριση της μακροχρόνιας προσβασιμότητας και η αποθήκευση αντιγράφων ασφαλείας.
Η ψηφιακή διατήρηση είναι ένα ζήτημα που θα πρέπει να έρθει περισσότερο στο προσκήνιο, καθώς πολλές πτυχές της αγοράς δείχνουν να λειτουργούν με τη λογική «αν είναι online θα μείνει για πάντα έτσι και δεν χρειάζεται να ανησυχούμε για αυτό». Και όμως, τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Είστε βέβαιοι για το τι θα συμβεί με τα αρχεία σας αν τερματιστεί η λειτουργία του cloud που χρησιμοποιείτε και δεν δείτε τη σχετική ενημέρωση; Ή όλο το υλικό που έχετε ανεβάσει σε ένα social network, αν αυτό αποφασίσει πως ήρθε το τέλος του;
Είναι ένα ζήτημα που έχω αντιμετωπίσει προσωπικά. Συνήθιζα να γράφω και να δραστηριοποιούμαι συστηματικά σε διάφορα online τεχνολογικά forums, πριν από 20 χρόνια. Θα με ενδιέφερε να έχω πρόσβαση σε όλο αυτό το υλικό σήμερα, για αρχειακούς και ιστορικούς λόγους. Δυστυχώς όλο αυτό το υλικό έχει εξαφανιστεί στο πουθενά και δεν υπάρχει πια. Γιατί; Γιατί κάποιοι ιδιοκτήτες / διαχειριστές αποφάσισαν, όταν ήρθε η ώρα για τον τερματισμό της λειτουργίας του εκάστοτε forum, να μην κάνουν τίποτα για το digital preservation που λέγαμε παραπάνω. Πάτησαν delete και άπειρες ώρες ενασχόλησης χάθηκαν στο κενό.
Από την άλλη σκεφτείτε και κάτι άλλο: αν έχεις το software σε φυσικά μέσα, αυτό θεωρητικά θα είναι στα χέρια σου για πολλά χρόνια. Σήμερα εκατοντάδες προγράμματα, παιχνίδια και λοιπό λογισμικό, που είναι διαθέσιμο δωρεάν, προς πώληση ή με συνδρομή, είναι διαθέσιμα αποκλειστικά και μόνο σε ψηφιακή μορφή. Για πόσα χρόνια θεωρείτε πως ο εκάστοτε publisher θα συντηρεί την ψηφιακή παρουσία όλου του λογισμικού του; Υπάρχουν ήδη περιπτώσεις λογισμικού που είναι χαμένο, γιατί για παράδειγμα μία εταιρεία έκλεισε ένα online store και κάποιοι τίτλοι χάθηκαν πάλι στο κενό.
Εν κατακλείδι, η ψηφιακή διατήρηση δεν αφορά μόνο στη διασφάλιση της πρόσβασης σε ψηφιακά αρχεία, αλλά και στην ανάγκη να αναγνωριστεί η αξία αυτών από τις ίδιες τις εταιρείες που τα διαχειρίζονται. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι η έλλειψη μακροχρόνιου σχεδιασμού και επενδύσεων σε τεχνολογίες και διαδικασίες ψηφιακής διατήρησης. Πολλές επιχειρήσεις θεωρούν ότι αρκεί να αποθηκεύσουν τα δεδομένα τους σε έναν server ή σε μία υπηρεσία cloud, χωρίς να λάβουν υπ’ όψη τις προκλήσεις της διατήρησης αυτών των δεδομένων με την πάροδο του χρόνου.
Επιπλέον, η ευθύνη για την ψηφιακή διατήρηση δεν αφορά μόνο τις εταιρείες, αλλά και τους ίδιους τους χρήστες. Είναι σημαντικό να ενημερωθούμε και να ευαισθητοποιηθούμε για το πώς μπορούμε να προστατεύουμε τα ψηφιακά μας δεδομένα. Αυτό μπορεί να σημαίνει την αποθήκευση σημαντικών αρχείων σε πολλαπλές πλατφόρμες, τη χρήση αξιόπιστων μεθόδων δημιουργίας αντιγράφων ασφαλείας, και την παρακολούθηση των εξελίξεων. Η ψηφιακή διατήρηση είναι μία συνεχής διαδικασία που απαιτεί προσοχή και δέσμευση, από κάθε πλευρά. Με άλλα λόγια, κάποια διαμάντια δεν είναι παντοτινά, και χρειάζονται προσοχή!
Το κείμενο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Infocom
