Αν υπήρχε ένα ευρώ για κάθε στέλεχος που δηλώνει περήφανα «ναι, και εμείς χρησιμοποιούμε AI», η συζήτηση για την παραγωγικότητα θα είχε λήξει. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο πεζή και ανησυχητική. Όταν «σκάβει» κανείς κάτω από την επιφάνεια αυτών των δηλώσεων, συνήθως ανακαλύπτει ότι η «υιοθέτηση» εξαντλείται σε μερικούς υπαλλήλους που πειραματίζονται, χωρίς κανένα πλαίσιο, με τη δωρεάν έκδοση του ChatGPT. Αυτή η κατάσταση συνιστά τον πρώτο και ίσως τον πιο ύπουλο προβληματισμό της εποχής: το «θέατρο της υιοθέτησης».
Ονομάζουμε «στρατηγική» την τυχαία, αποσπασματική χρήση. Αυτό είναι μια επικίνδυνη αυταπάτη. Δημιουργεί μια ψευδαίσθηση εφησυχασμού στη διοίκηση, η οποία πιστεύει ότι έχει τσεκάρει το κουτάκι της ΤΝ. Στην πραγματικότητα, αυτό που συμβαίνει είναι μια ανεξέλεγκτη έξαρση του «Shadow IT». Δεδομένα της εταιρείας, ενδεχομένως εμπιστευτικά, τροφοδοτούνται σε δημόσια μοντέλα, δημιουργώντας νομικούς και λειτουργικούς κινδύνους που κανείς δεν μετρά. Αυτή η πρακτική, αντί να αποτελεί άλμα προς το μέλλον, είναι μια τεράστια, ορθάνοιχτη «τρύπα» στην ασφάλεια και τη διακυβέρνηση δεδομένων.
Το φαινόμενο γίνεται ακόμη πιο παράδοξο αν το δούμε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Επί δεκαετίες, παρακολουθούμε τον αγώνα, συχνά μάταιο, χιλιάδων μικρομεσαίων επιχειρήσεων να υιοθετήσουν βασικά εργαλεία ψηφιακού μετασχηματισμού. Η μετάβαση σε ένα απλό CRM ή σε μια πλατφόρμα cloud collaboration αντιμετωπίστηκε ως ένα βουνό αλλαγής κουλτούρας. Πώς γίνεται, λοιπόν, αυτή η ίδια αγορά, που έδειξε τέτοια στάση απέναντι σε δοκιμασμένα εργαλεία παραγωγικότητας, να ισχυρίζεται ότι έκανε ένα κβαντικό άλμα κατευθείαν στην τεχνητή νοημοσύνη; Η απάντηση είναι απλή: δεν το έκανε. Αυτό που βλέπουμε δεν είναι υιοθέτηση, είναι «πρόβα» χωρίς σχέδιο.
Εδώ αναδύεται ο δεύτερος, εξίσου επικίνδυνος, προβληματισμός: το κυρίαρχο αφήγημα που «πουλάει» η ΤΝ ως το μαγικό ελιξίριο για την «εξοικονόμηση χρόνου». Η εστίαση έχει μετατοπιστεί σχεδόν αποκλειστικά στην ταχύτητα, με την υπόσχεση ότι η GenAI θα μας απελευθερώσει από τη βαρετή δουλειά. Αυτή η προσέγγιση είναι όχι μόνο απλοϊκή, αλλά και καταστροφική. Οδηγεί αναπόφευκτα σε μαζική παραγωγή μετριότητας. Οι χρήστες, υπό την πίεση να «τελειώνουν γρήγορα», αποδέχονται άκριτα το πρώτο αποτέλεσμα που παράγει το μοντέλο, συχνά γεμάτο ανακρίβειες, σφάλματα και τις διαβόητες «παραισθήσεις».
Η ειρωνεία είναι ότι αυτή η εμμονή με τον «κερδισμένο χρόνο» οδηγεί ακριβώς στο αντίθετο αποτέλεσμα. Ο χρόνος που υποτίθεται ότι εξοικονομείται από τον αρχάριο χρήστη, χάνεται εις διπλούν και εις τριπλούν από τα πιο έμπειρα (και ακριβοπληρωμένα) στελέχη. Αυτοί μετατρέπονται σε μια ομάδα που αντί να παράγει στρατηγική αξία, ξοδεύει πολύτιμες ώρες διορθώνοντας τα λάθη της ΤΝ. Αυτό δεν είναι παραγωγικό, αλλά βαθιά αποθαρρυντικό για το ανθρώπινο δυναμικό μιας εταιρείας, υπονομεύοντας το ηθικό και την ποιότητα.
Η συζήτηση πρέπει να αλλάξει άμεσα. Η εστίαση οφείλει να μετατοπιστεί από την ταχύτητα στην ποιότητα. Η πραγματική αξία της ΤΝ δεν είναι να τελειώνουμε τη δουλειά γρήγορα, αλλά να την κάνουμε καλύτερα. Ας θυμηθούμε την επανάσταση της επεξεργασίας κειμένου: το μεγάλο της όφελος δεν ήταν απλώς ότι αντικατέστησε την κόπο της γραφομηχανής. Το όφελος ήταν η δύναμη της επεξεργασίας, της αναθεώρησης, της αμφισβήτησης. Μας έκανε καλύτερους. Έτσι και η ΤΝ, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αυτόματος πιλότος, αλλά ως ο πιο απαιτητικός συνεργάτης που είχαμε ποτέ.
Δεν χρησιμοποιούμε την ΤΝ για να γράψει το κείμενο, αλλά για να της ζητήσουμε να εντοπίσει τα τρία πιο αδύναμα επιχειρήματα σε αυτό. Δεν τη χρησιμοποιούμε για να φτιάξει μια πρόταση, αλλά για να ελέγξει αν η πρότασή μας θα μπορούσε να αποτύχει. Σκεφτείτε πόσες αστοχίες του παρελθόντος θα είχαν αποφευχθεί αν ένα πλάνο, πριν παρουσιαστεί, είχε περάσει από έναν «δικηγόρο του διαβόλου» που λειτουργεί 24/7. Αυτός είναι ο ρόλος της ΤΝ: να ενισχύσει την κριτική μας σκέψη, όχι να την αντικαταστήσει.
Εν κατακλείδι, η ΤΝ είναι ένας πανίσχυρος ενισχυτής. Το τι ακριβώς θα ενισχύσει, την ποιότητα ή την προχειρότητα, εξαρτάται αποκλειστικά από εμάς. Αν η στρατηγική μας είναι η «γρήγορη μετριότητα», η ΤΝ απλώς θα μας βοηθήσει να την παράγουμε σε βιομηχανική κλίμακα. Με τα σημερινά δεδομένα, ο στόχος δεν είναι να δουλεύουμε λιγότερο, αλλά να δουλεύουμε καλύτερα. Η πρόκληση δεν είναι τεχνολογική, είναι στρατηγική, είναι ζήτημα κρίσης και, τελικά, είναι ζήτημα ηγεσίας.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό InfoCom
