Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Πύλη Δεδομένων δημοσίευσαν την ετήσια έκθεση για την ωριμότητα των ανοικτών δεδομένων (Open Data Maturity – ODM) για το έτος 2025. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέχθηκαν από 36 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών της ΕΕ, των χωρών της EFTA και των υποψήφιων χωρών, καταγράφεται μια σταθερή ανοδική πορεία. Ο μέσος όρος βαθμολογίας για όλες τις συμμετέχουσες χώρες αυξήθηκε κατά μία ποσοστιαία μονάδα, φτάνοντας το 81% το 2025. Ειδικότερα, ο μέσος όρος για τα κράτη μέλη της ΕΕ σημείωσε αύξηση τριών ποσοστιαίων μονάδων, αγγίζοντας το 86%.
Στην κορυφή της κατάταξης για το 2025 βρίσκονται χώρες που έχουν επενδύσει συστηματικά στις υποδομές και τις πολιτικές τους. Η Γαλλία κατέκτησε την απόλυτη βαθμολογία, ενώ ακολουθούν η Λιθουανία και η Πολωνία με εξαιρετικά υψηλά ποσοστά. Αξιοσημείωτη είναι η επίδοση της Ουκρανίας, η οποία καταλαμβάνει την τέταρτη θέση παρά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει. Στην πρώτη δεκάδα εισήλθαν για πρώτη φορά η Κύπρος και η Πορτογαλία, αμφότερες με βαθμολογία 95%. Σύμφωνα με την έκθεση, η πλειονότητα των χωρών βελτίωσε τη βαθμολογία της, ενώ ελάχιστες σημείωσαν σταθερότητα ή πτώση, γεγονός που υπογραμμίζει τη δυναμική του οικοσυστήματος ανοικτών δεδομένων.
Η Μάλτα αναδείχθηκε ως η χώρα με τη μεγαλύτερη βελτίωση εντός της ΕΕ, αυξάνοντας τη συνολική της βαθμολογία κατά 19 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2024. Η εντυπωσιακή αυτή άνοδος τροφοδοτήθηκε από βελτιώσεις και στις τέσσερις διαστάσεις αξιολόγησης, με έμφαση στην ποιότητα και τη λειτουργικότητα της πύλης. Η Γερμανία ακολούθησε με σημαντική αύξηση, ενισχύοντας τον αντίκτυπο και τις λειτουργίες της πύλης της, ενώ η Ρουμανία κατέγραψε επίσης αξιόλογη άνοδο. Στις υποψήφιες χώρες, η Αλβανία ξεχώρισε με τεράστια πρόοδο, κυρίως λόγω της βελτίωσης στη διάσταση της ποιότητας και της συμμόρφωσης με τα πρότυπα, αποδεικνύοντας τη σημασία των στοχευμένων μεταρρυθμίσεων.
Η περίπτωση και οι επιδόσεις της Ελλάδας
Η Ελλάδα συγκέντρωσε συνολική βαθμολογία 61,2% στην αξιολόγηση ωριμότητας ανοικτών δεδομένων για το έτος 2025, παραμένοντας στην κατηγορία των «Beginners». Η υψηλότερη επίδοση της χώρας καταγράφεται στη διάσταση της Πολιτικής με ποσοστό 82,0%, ακολουθούμενη από τη διάσταση της Ποιότητας με 65,1%. Η διάσταση της Πύλης, η οποία εξετάζει τα χαρακτηριστικά και τη χρήση της πλατφόρμας, έλαβε βαθμολογία 59,7%. Στον αντίποδα, η χαμηλότερη επίδοση σημειώθηκε στη διάσταση του Αντικτύπου (Impact) με ποσοστό μόλις 37,9%, γεγονός που υποδεικνύει την ανάγκη για σημαντικές βελτιώσεις στην παρακολούθηση της αξιοποίησης των δεδομένων.
Η διακυβέρνηση των ανοικτών δεδομένων στην Ελλάδα ακολουθεί ένα μοντέλο «Top-Down», με το Τμήμα Ανοικτής Διακυβέρνησης και Διαφάνειας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης να έχει τον κεντρικό συντονιστικό ρόλο. Το θεσμικό πλαίσιο υποστηρίζεται από το άρθρο 19 του Π.Δ. 40/2020, όπως τροποποιήθηκε από τον Νόμο 4727/20, ο οποίος ορίζει τις αρμοδιότητες εκπροσώπησης της χώρας. Παρά την ύπαρξη νομικού πλαισίου και τη συμμετοχή τοπικών φορέων, η έκθεση υπογραμμίζει ότι δεν έχουν αναφερθεί καθόλου περιπτώσεις επαναχρησιμοποίησης για το 2025, στοιχείο που καταδεικνύει σοβαρές ελλείψεις στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας από τα δεδομένα.
Εξελίξεις στη διάσταση της πολιτικής δεδομένων
Η διάσταση της πολιτικής παραμένει η πιο ώριμη στην ΕΕ, με μέσο όρο 93%, σημειώνοντας μικρή αύξηση. Έξι χώρες, μεταξύ των οποίων η Εσθονία, η Ιταλία και η Ουκρανία, πέτυχαν το απόλυτο 100% σε αυτή τη διάσταση. Η Ιταλία ξεχώρισε για την εφαρμογή δομημένων διαδικασιών παρακολούθησης μέσω του Οργανισμού Ψηφιακής Ιταλίας, ο οποίος ελέγχει την πρόοδο των φορέων βάσει του τριετούς πλάνου πληροφορικής. Παράλληλα, η Κροατία βελτίωσε τη διακυβέρνησή της ιδρύοντας ένα εθνικό σώμα συντονισμού για την πολιτική ανοικτών δεδομένων. Η Πολωνία δημοσίευσε τη δεύτερη έκδοση του εγχειριδίου ανοικτών δεδομένων, παρέχοντας σαφείς οδηγίες στις δημόσιες υπηρεσίες για την ενίσχυση της κουλτούρας επαναχρησιμοποίησης.
Στη διάσταση της πύλης (Portal), ο μέσος όρος της ΕΕ-27 ανέβηκε, με τη Γαλλία και την Πολωνία να επιτυγχάνουν το 100%. Η Λιθουανία ενίσχυσε τη βαθμολογία της ενσωματώνοντας συστηματικά τα σχόλια των χρηστών για τη βελτίωση της εθνικής της πύλης. Η Ουκρανία διακρίθηκε για την τεχνική και στρατηγική υποστήριξη που παρέχει στους παρόχους δεδομένων, μέσω εκπαιδεύσεων και εργαλείων συμμόρφωσης. Η Γερμανία αύξησε τη βιωσιμότητα της πύλης της αξιοποιώντας εργαλεία παρακολούθησης για την ανάλυση των χαρακτηριστικών των δεδομένων. Η Αλβανία προχώρησε σε πλήρη αναβάθμιση της πύλης της, εισάγοντας σύστημα βαθμολόγησης συνόλων δεδομένων και ειδική ενότητα για περιπτώσεις επαναχρησιμοποίησης.
Βελτίωση ποιότητας και συμμόρφωση με πρότυπα
Η ποιότητα των δεδομένων κατέγραψε τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση στην ΕΕ. Η Γαλλία διατηρεί την πρωτιά με 100%, ενώ η Αλβανία σημείωσε εντυπωσιακή άνοδο στον δείκτη συμμόρφωσης DCAT-AP. Η Μάλτα βελτίωσε την ποιότητα των μεταδεδομένων της μέσω της εισαγωγής ετικετών για τα σύνολα δεδομένων υψηλής αξίας (HVDs) και την αυτοματοποίηση της συλλογής τους. Σημαντική ήταν και η πρόοδος της Ελλάδας στον τομέα της ποιότητας (65,1%), καθώς προσπαθεί να διασφαλίσει ότι τα δεδομένα είναι αναγνώσιμα και υψηλής ποιότητας, υιοθετώντας σταδιακά τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Αυτή η εστίαση στην ποιότητα είναι κρίσιμη για τη βελτίωση της διαλειτουργικότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η διάσταση του αντίκτυπου (Impact) παραμένει η λιγότερο ώριμη με μέσο όρο που υπολείπεται των υπολοίπων. Η Λιθουανία εφάρμοσε μια επίσημη μεθοδολογία παρακολούθησης και πραγματοποίησε ανάλυση που εκτιμά τη σημαντική οικονομική αξία των ανοικτών δεδομένων. Η Νορβηγία παρουσίασε την πρωτοβουλία Entur, μια πλατφόρμα κινητικότητας που συγκεντρώνει δεδομένα μεταφορών σε πραγματικό χρόνο, ενισχύοντας την οικονομική ανάπτυξη και την καινοτομία. Η Γερμανία, μέσω προγραμμάτων χρηματοδότησης, υποστηρίζει έργα που διευκολύνουν την πλοήγηση ατόμων με περιορισμένη κινητικότητα, αποδεικνύοντας τον κοινωνικό αντίκτυπο που μπορεί να επιφέρει η στρατηγική χρήση δεδομένων, στοιχείο που απουσιάζει προς το παρόν από την ελληνική πραγματικότητα.
Η έκθεση ολοκληρώνεται με μια ματιά στο νομοθετικό μέλλον της Ευρώπης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί την πρωτοβουλία «Digital Omnibus», με στόχο την απλοποίηση και ενοποίηση των υφιστάμενων κανόνων δεδομένων της ΕΕ. Η νέα αυτή νομοθετική προσέγγιση επιδιώκει να συνδυάσει την Οδηγία για τα Ανοικτά Δεδομένα, την Πράξη Διακυβέρνησης Δεδομένων και την Πράξη για τα Δεδομένα σε ένα ενιαίο νομοθετικό κείμενο. Οι διαπραγματεύσεις αναμένονται εντός του 2026, ενώ τα κράτη μέλη καλούνται να συνεχίσουν τη δημοσίευση συνόλων δεδομένων υψηλής αξίας, διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με τα πρότυπα μεταδεδομένων και ενισχύοντας τη διαλειτουργικότητα.
