Μια νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενίσχυση των ερευνητικών και τεχνολογικών υποδομών εγκαινίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο την τόνωση της ηγετικής θέσης της Ευρώπης στην επιστημονική αριστεία και την τεχνολογική καινοτομία. Η πρωτοβουλία αποσκοπεί στη διασφάλιση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και της τεχνολογικής κυριαρχίας της ηπείρου, παρέχοντας σε επιστήμονες, ερευνητές, καινοτόμους και επιχειρήσεις απρόσκοπτη και απλουστευμένη πρόσβαση σε εγκαταστάσεις αιχμής, δεδομένα υψηλής ποιότητας και εξατομικευμένες υπηρεσίες. Η στρατηγική αυτή επιδιώκει παράλληλα να καταστήσει την Ευρώπη έναν κορυφαίο παγκόσμιο προορισμό για ταλαντούχους ερευνητές, προωθώντας την προσέγγιση «Choose Europe».
Η ανάγκη για μια συντονισμένη ευρωπαϊκή δράση πηγάζει από την αυξανόμενη πολυπλοκότητα και το υψηλό κόστος κατασκευής και συντήρησης των εν λόγω υποδομών, σε συνδυασμό με τον έντονο παγκόσμιο ανταγωνισμό. Οι υποδομές αυτές, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος έρευνας, διακρίνονται σε Ερευνητικές Υποδομές, που περιλαμβάνουν εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας όπως επιταχυντές σωματιδίων και εργαστήρια για τη βασική επιστήμη, και σε Τεχνολογικές Υποδομές, όπως οι πιλοτικές γραμμές παραγωγής και τα κέντρα δοκιμών (test beds), οι οποίες υποστηρίζουν την ανάπτυξη, την επικύρωση και την κλιμάκωση τεχνολογιών μέχρι την ωρίμανσή τους για την αγορά.
Το σχέδιο της Κομισιόν δομείται γύρω από πέντε κεντρικούς άξονες δράσης. Ο πρώτος εστιάζει στην ενίσχυση του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος μέσω της κινητοποίησης επενδύσεων και της αξιοποίησης της ψηφιοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης. Ο δεύτερος αποσκοπεί στη δημιουργία ενός απλουστευμένου πλαισίου πρόσβασης για ένα ευρύ φάσμα χρηστών, συμπεριλαμβανομένων των νεοφυών (startups) και των ταχέως αναπτυσσόμενων (scaleups) επιχειρήσεων. Ο τρίτος πυλώνας επικεντρώνεται στην προσέλκυση και διατήρηση ταλέντων μέσω της δημιουργίας ελκυστικών επαγγελματικών σταδιοδρομιών. Ο τέταρτος βελτιώνει τη διακυβέρνηση για την υποστήριξη μακροπρόθεσμων επενδύσεων, ενώ ο πέμπτος ενισχύει τη διεθνή διάσταση και την ανθεκτικότητα των υποδομών, αντιμετωπίζοντας τη διαχείριση κινδύνων, ιδίως αυτών που σχετίζονται με την πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα και εγκαταστάσεις.
Σε πρακτικό επίπεδο, η στρατηγική προβλέπει τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού συστήματος πρόσβασης, το οποίο θα περιλαμβάνει ένα one-stop-shop για τους επιστήμονες και ένα ενιαίο χαρτοφυλάκιο συμπληρωματικών υπηρεσιών έρευνας και καινοτομίας. Παράλληλα, θα θεσπιστεί ένας νέος «Χάρτης Πρόσβασης» για τους βιομηχανικούς χρήστες, με σκοπό την άρση νομικών και οικονομικών εμποδίων. Οι δράσεις αυτές θα υποστηρίξουν κρίσιμους τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι βιοεπιστήμες, η παρατήρηση της Γης, η κβαντική τεχνολογία, η ενέργεια σύντηξης, η βιοτεχνολογία, η καθαρή και ανανεώσιμη ενέργεια και τα προηγμένα υλικά, βοηθώντας στην κάλυψη του χάσματος καινοτομίας της Ευρώπης.
Η προσέλκυση ταλέντων αποτελεί κεντρικό στοιχείο, όπως ανέφερε η Πρόεδρος von der Leyen στην ομιλία της στη Σορβόννη τον Μάιο του 2025, χαρακτηρίζοντας τις υποδομές παγκόσμιας κλάσης ως βασικό πλεονέκτημα της Ευρώπης. Αξιοποιώντας το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές υποδομές προσελκύουν ήδη experts από περισσότερες από εκατό χώρες, η στρατηγική θα διευρύνει τις ευκαιρίες κατάρτισης σε τεχνικές και επιχειρηματικές δεξιότητες. Παράλληλα, θα ενισχυθούν οι ανταλλαγές προσωπικού και η διασύνδεση με πρωτοβουλίες όπως οι Ακαδημίες Δεξιοτήτων της ΕΕ και οι Δράσεις Marie Skłodowska-Curie.
Η στρατηγική ενισχύει, τέλος, τον ρόλο των υποδομών ως εργαλείων επιστημονικής διπλωματίας, προωθώντας τη συνεργασία με στρατηγικούς εταίρους σε περιοχές όπως η Λατινική Αμερική, η Αφρική και οι χώρες της ASEAN, και προωθώντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα για την ανοικτή επιστήμη. Ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται στην ενσωμάτωση υποψηφίων και συνδεδεμένων χωρών στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας, με ειδική αναφορά στην Ουκρανία. Η πρωτοβουλία αυτή ανταποκρίνεται στα πορίσματα της έκθεσης Draghi και της αξιολόγησης του προγράμματος Horizon Europe.
