Η Ελλάδα καταγράφει μια αξιοσημείωτη πορεία στον τομέα της Έρευνας και Ανάπτυξης (Ε&Α) την τελευταία δεκαετία. Μεταξύ 2013 και 2023, η ένταση Ε&Α, δηλαδή το ποσοστό των δαπανών για Ε&Α σε σχέση με το ΑΕΠ, αυξήθηκε κατά 0,7 ποσοστιαίες μονάδες, μια από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εξέλιξη αυτή εντάσσει τη χώρα στις χώρες με θετική πορεία, μαζί με το Βέλγιο και την Πολωνία, οι οποίες επίσης κατέγραψαν ανάλογες αυξήσεις.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι συνολικές δαπάνες για Ε&Α ανήλθαν το 2023 στα 381,4 δισεκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 6,7% σε σχέση με το 2022, όταν οι δαπάνες ήταν 357,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Συγκριτικά με το 2013, όταν το συνολικό ποσό ήταν 241,5 δισεκατομμύρια ευρώ, η αύξηση ανέρχεται σε 57,9%. Ωστόσο, η συνολική ένταση Ε&Α στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρέμεινε σταθερή στο 2,2% του ΑΕΠ.
Οι Πρωτοπόροι και οι Χώρες με Χαμηλές Επιδόσεις
Στην κορυφή των κρατών-μελών της ΕΕ με την υψηλότερη ένταση Ε&Α για το 2023 βρίσκεται η Σουηδία με 3,6%, ενώ ακολουθούν το Βέλγιο και η Αυστρία με 3,3% έκαστη. Την πεντάδα συμπληρώνουν η Γερμανία και η Φινλανδία, όπου οι δαπάνες για Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ ανέρχονται στο 3,1%. Οι χώρες αυτές διαθέτουν ισχυρά ερευνητικά συστήματα και υψηλά επίπεδα συμμετοχής του επιχειρηματικού τομέα στις επενδύσεις για καινοτομία.
Αντίθετα, στις χαμηλότερες θέσεις καταγράφονται κυρίως χώρες που εντάχθηκαν στην ΕΕ μετά το 2004. Η Ρουμανία βρίσκεται στην τελευταία θέση με ένταση Ε&Α 0,5%, ενώ ακολουθούν η Μάλτα με 0,6%, η Κύπρος με 0,7% και η Βουλγαρία και η Λετονία με 0,8%. Οι διαφορές αυτές μεταξύ των κρατών-μελών υπογραμμίζουν τις ανισότητες στην επένδυση στην έρευνα και την ανάπτυξη εντός της Ένωσης.
Η Κατανομή των Δαπανών στην ΕΕ: Ο Ρόλος του Ιδιωτικού Τομέα
Η πλειονότητα των δαπανών για Ε&Α στην Ευρωπαϊκή Ένωση προέρχεται από τον επιχειρηματικό τομέα, ο οποίος το 2023 αντιπροσώπευε το 66% των συνολικών δαπανών, ή 253,1 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης συνεισέφερε το 21% ή 81,7 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ ο δημόσιος τομέας κατέλαβε το 11% με 41 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο ιδιωτικός μη κερδοσκοπικός τομέας, τέλος, είχε το μικρότερο μερίδιο με 1% ή 5,5 δισεκατομμύρια ευρώ.
Συγκρίνοντας τα δεδομένα από το 2013, οι δαπάνες του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν από 1,33% του ΑΕΠ σε 1,47% το 2023, σημειώνοντας αύξηση 10,53%. Ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης παρέμεινε σταθερός στο 0,48% του ΑΕΠ, ενώ οι δαπάνες του δημόσιου τομέα παρουσίασαν ελαφρά πτώση, από 0,26% το 2013 σε 0,24% το 2023. Ο ιδιωτικός μη κερδοσκοπικός τομέας σημείωσε οριακή αύξηση από 0,01% σε 0,03% την ίδια περίοδο.
Η Θέση της ΕΕ σε Σύγκριση με τον Διεθνή Ανταγωνισμό
Παρά την αύξηση των επενδύσεων σε Ε&Α, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να υπολείπεται άλλων μεγάλων οικονομικών δυνάμεων. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του 2022, η ένταση Ε&Α στην Ιαπωνία ανήλθε σε 3,41%, στις Ηνωμένες Πολιτείες σε 3,59% και στη Νότια Κορέα σε 4,85%, η οποία παραμένει πρώτη παγκοσμίως στον τομέα της καινοτομίας. Η Κίνα, με ένταση Ε&Α 2,56%, ξεπέρασε την ΕΕ από το 2019 και συνεχίζει να σημειώνει ανοδική πορεία.
Η ΕΕ παρουσίασε σταδιακή άνοδο, από 2,08% το 2013 σε 2,22% το 2023. Ωστόσο, η πρόοδος αυτή είναι πιο αργή σε σύγκριση με τους ρυθμούς ανάπτυξης των μεγάλων οικονομιών της Ασίας και της Αμερικής.
Οι Ανισότητες και οι Προκλήσεις για την Έρευνα και Ανάπτυξη στην Ευρώπη
Η ανάλυση των δεδομένων αναδεικνύει τις ανισότητες που παρατηρούνται μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Οι χώρες της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης, όπως η Σουηδία, το Βέλγιο και η Γερμανία, σημειώνουν τις υψηλότερες επιδόσεις με ισχυρή συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα. Αντίθετα, οι χώρες της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Κύπρος, συνεχίζουν να καταγράφουν χαμηλές επενδύσεις, με το μερίδιο του δημόσιου τομέα να είναι πιο έντονο.
Σε επίπεδο χρηματοδότησης, ο τομέας των επιχειρήσεων αποτελεί τον κύριο επενδυτή σε Ε&Α, ενώ η συμμετοχή της κυβέρνησης παραμένει ιδιαίτερα σημαντική σε χώρες όπως η Ελλάδα, το Λουξεμβούργο και η Σλοβακία. Παράλληλα, σε ορισμένες χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Λιθουανία και η Τσεχία, παρατηρείται αυξημένη συμμετοχή της χρηματοδότησης από τον υπόλοιπο κόσμο, με τα ποσοστά να φτάνουν έως και 40% των συνολικών δαπανών σε ορισμένες περιπτώσεις.
Σε διεθνές επίπεδο, χώρες όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να κατέχουν ηγετική θέση, τόσο σε απόλυτα ποσά όσο και σε ένταση Ε&Α, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να καταβάλλει προσπάθειες για να διατηρήσει τον ανταγωνισμό της.
