Χωρίς την επίτευξη συμφωνίας για τη χαλάρωση των κανόνων της τεχνητής νοημοσύνης έληξαν οι ολονύκτιες διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η αποτυχία της συνάντησης της Τρίτης, η οποία διήρκεσε 12 ώρες, μεταφέρει τις κρίσιμες αποφάσεις για τον επόμενο μήνα, θέτοντας σε καθεστώς νομικής αβεβαιότητας τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ενόψει της εφαρμογής των αυστηρών υποχρεώσεων του Αυγούστου. Το αδιέξοδο αφορά το λεγόμενο «Digital Omnibus», μια δέσμη αλλαγών που αποσκοπεί στην απλοποίηση του ευρωπαϊκού ψηφιακού κανονιστικού πλαισίου, ώστε η ευρωπαϊκή βιομηχανία να ανταγωνιστεί αποτελεσματικότερα τις αγορές των ΗΠΑ και της Ασίας.
Κεντρικό σημείο τριβής αποτέλεσε η επιμονή ορισμένων χωρών και νομοθετών για την εξαίρεση κλάδων που υπόκεινται σε τομεακούς κανόνες ασφαλείας από τη νέα νομοθεσία για την τεχνητή νοημοσύνη. Συγκεκριμένα, η συζήτηση επικεντρώθηκε σε προϊόντα όπως τα μηχανήματα, τα παιχνίδια και οι ιατρικές συσκευές. Ενώ η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ επιχείρησε να γεφυρώσει τις διαφορές, η πλευρά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν αποδέχθηκε τις προτεινόμενες υποχωρήσεις, με αποτέλεσμα τη διακοπή των συνομιλιών χωρίς την επίτευξη οριστικού αποτελέσματος.
Οι διαφωνίες για τις βιομηχανικές εξαιρέσεις
Η Γερμανία, με την υποστήριξη της κεντροδεξιάς πτέρυγας του Κοινοβουλίου, ηγείται των πιέσεων για λιγότερο αυστηρούς κανόνες στη βιομηχανική τεχνητή νοημοσύνη. Ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz προωθεί τη συγκεκριμένη ατζέντα με στόχο την ενίσχυση κολοσσών όπως η Siemens και η Bosch στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές συναντούν σφοδρές αντιδράσεις από την κεντροαριστερά και οργανώσεις καταναλωτών, οι οποίες προειδοποιούν για αποδυνάμωση του AI Act. Η Ολλανδή ευρωβουλευτής Kim van Sparrentak δήλωσε πως η έλλειψη συμφωνίας αφήνει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντιμέτωπες με ένα κανονιστικό χάος, εξυπηρετώντας κυρίως τα συμφέροντα των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προτείνει τη μετάθεση των προθεσμιών συμμόρφωσης για τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου, καθώς τα απαραίτητα τεχνικά πρότυπα από τους αρμόδιους οργανισμούς δεν αναμένονται πριν από το τέλος του 2026. Σύμφωνα με το σχέδιο, οι υποχρεώσεις θα μετατίθεντο για τον Δεκέμβριο του 2027 για τα αυτόνομα συστήματα και για τον Αύγουστο του 2028 για τα ενσωματωμένα σε προϊόντα συστήματα. Η τρέχουσα έλλειψη συναίνεσης όμως συνεπάγεται την επαναφορά της αρχικής καταληκτικής ημερομηνίας του Αυγούστου 2026, ανεξάρτητα από την ετοιμότητα των τεχνικών προτύπων.
Το αδιέξοδο για τις προθεσμίες συμμόρφωσης
Η Henna Virkkunen, εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπογράμμισε τη σημασία της ολοκλήρωσης των συνομιλιών το συντομότερο δυνατό, επισημαίνοντας ωστόσο την ανάγκη για ένα άρτιο νομικό κείμενο. Αναλυτές της αγοράς προειδοποιούν ότι η 2 Αυγούστου αποτελεί πλέον την οριστική προθεσμία συμμόρφωσης παρά την τρέχουσα πολιτική αβεβαιότητα. Εάν δεν υπάρξει συμφωνία τον Μάιο, οι επιχειρήσεις θα βρεθούν αντιμέτωπες με αυστηρές υποχρεώσεις, την ώρα που οι εθνικές αρχές επιβολής δεν έχουν ακόμη συσταθεί στο σύνολο των κρατών-μελών, αυξάνοντας τον κίνδυνο προστίμων και ρυθμιστικού ελέγχου.
Την ίδια στιγμή, οι διατάξεις για τις μη αποδεκτές χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης εφαρμόζονται ήδη από τον Φεβρουάριο του 2025, ενώ οι κανόνες για τα μοντέλα γενικής χρήσης τέθηκαν σε ισχύ τον Αύγουστο του ίδιου έτους. Η τρέχουσα εμπλοκή αφορά κυρίως την κατηγοριοποίηση των συστημάτων AI υψηλού κινδύνου και τις απαιτήσεις διαφάνειας για τα chatbots και τα deepfakes. Η αποτυχία της τρέχουσας διαπραγμάτευσης αυξάνει την πίεση στην κυπριακή προεδρία, καθώς η εκκρεμότητα απειλεί να ανακόψει τη στρατηγική για την ευρωπαϊκή ψηφιακή ανταγωνιστικότητα και την ασφαλή ανάπτυξη της τεχνολογίας.
