Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η κοινοπραξία SpaceRISE υπέγραψαν συμφωνία υλοποίησης για την ανάπτυξη του IRIS², μετά την ολοκλήρωση στις 7 Αυγούστου 2026 των διαπραγματεύσεων που είχαν ξεκινήσει τον Ιανουάριο, περνώντας το ευρωπαϊκό δορυφορικό πρόγραμμα από τη φάση σχεδιασμού στην πλήρη ανάπτυξη. Η συμφωνία προσθέτει 66 δορυφόρους χαμηλής τροχιάς και αυξάνει την κύρια συστοιχία σε 348 δορυφόρους, με τις πρώτες εκτοξεύσεις να προβλέπονται έως το 2029.
Η μελλοντική συστοιχία θα αποτελείται από 330 δορυφόρους σε χαμηλή γήινη τροχιά και 18 σε μέση γήινη τροχιά, ενώ προβλέπονται και προαιρετικά στοιχεία για ειδικές αποστολές. Η Επιτροπή, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος, ο Οργανισμός της ΕΕ για το Διαστημικό Πρόγραμμα, η SpaceRISE και οι ευρωπαϊκοί βιομηχανικοί εταίροι έχουν καθορίσει τα επόμενα βήματα για τον λεπτομερή σχεδιασμό, την κατασκευή των δορυφόρων και των ασφαλών επίγειων υποδομών, την εξασφάλιση υπηρεσιών εκτόξευσης και τη σταδιακή διάθεση επιχειρησιακών υπηρεσιών συνδεσιμότητας από το 2029.
Ενίσχυση για άμυνα, ασφάλεια και κρίσεις
Η νέα συμφωνία αυξάνει τη δυναμικότητα του IRIS² πέρα από τον αρχικό σχεδιασμό, με την προσθήκη ειδικού επιπέδου 66 δορυφόρων High-low Earth orbit. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η ενίσχυση αποσκοπεί στην κάλυψη αυξημένων αναγκών άμυνας, ασφάλειας και υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, καθώς και στη βελτίωση της ανθεκτικότητας της αρχιτεκτονικής του συστήματος.
Η πρόσθετη υποδομή προβλέπεται να αυξήσει τη διαθέσιμη ασφαλή κυβερνητική χωρητικότητα κατά 60% εντός της ΕΕ και κατά 54% σε παγκόσμιο επίπεδο. Όταν τεθεί σε λειτουργία, το IRIS² προορίζεται να παρέχει κυρίαρχη, ασφαλή και υψηλής αξιοπιστίας συνδεσιμότητα σε κυβερνήσεις, δυνάμεις άμυνας και ασφάλειας και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, υποστηρίζοντας επικοινωνίες σε κρίσιμες επιχειρήσεις, προστασία υποδομών και αποστολές ασφάλειας.
Στους εξουσιοδοτημένους κυβερνητικούς χρήστες θα περιλαμβάνονται τα κράτη-μέλη της ΕΕ και οι συμμετέχουσες χώρες, που επί του παρόντος είναι η Νορβηγία και η Ισλανδία. Για τους εξουσιοδοτημένους κυβερνητικούς χρήστες, το σύστημα προορίζεται να εξασφαλίζει ασφαλή και συνεχή επικοινωνία κατά τη διάρκεια κρίσιμων επιχειρήσεων.
Ο ρόλος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας
Η ανάπτυξη θα γίνει μέσω σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με τη SpaceRISE, στην οποία συμμετέχουν οι SES, EUTELSAT και HISPASAT, και ευρωπαίους κατασκευαστές να αναλαμβάνουν την παράδοση της απαιτούμενης διαστημικής και επίγειας υποδομής. Στη βιομηχανική ομάδα περιλαμβάνονται οι Airbus Defence and Space, Thales Alenia Space, OHB και Aerospacelab, μαζί με άλλες επιχειρήσεις της ευρωπαϊκής εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η Επιτροπή αναφέρει ότι το πρόγραμμα προβλέπει επίσης συμμετοχή νεοφυών επιχειρήσεων, μικρομεσαίων εταιρειών και mid-caps που αναπτύσσουν διαστημικές τεχνολογίες. Οι κατασκευαστές έχουν δεσμευθεί για την παράδοση των πρόσθετων δορυφόρων με ενισχυμένα χαρακτηριστικά ανθεκτικότητας, ενώ οι διαπραγματεύσεις επιβεβαίωσαν βασικές παραμέτρους όπως ο σχεδιασμός, η χωρητικότητα του συστήματος, το χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης, η τιμή-στόχος και η επένδυση των ιδιωτικών φορέων.
Πρόσθετη χρηματοδότηση και επόμενα βήματα
Η ταχύτερη ανάπτυξη και η αυξημένη δυναμικότητα για ανάγκες άμυνας και ασφάλειας απαιτούν πρόσθετη επένδυση στον προϋπολογισμό του προγράμματος. Η χρηματοδότηση προβλέπεται να προέλθει από πόρους του προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 και από πρόσθετες επενδύσεις κρατών-μελών και τρίτων χωρών.
Η Πολωνία και η Ουγγαρία έχουν δεσμεύσει αντίστοιχα 656 εκατ. ευρώ και 500 εκατ. ευρώ, ενώ η Ισπανία έχει ανακοινώσει επενδύσεις μεταξύ 1,6 και 2 δισ. ευρώ. Πρόσθετες συνεισφορές κρατών-μελών εξετάζονται, με τις σχετικές συμφωνίες να βρίσκονται υπό οριστικοποίηση.
Η συμφωνία ακολουθεί τη 12ετή σύμβαση παραχώρησης που υπέγραψε η Επιτροπή με τη SpaceRISE στις 16 Δεκεμβρίου 2024 για τον σχεδιασμό, την κατασκευή, την ανάπτυξη και τη λειτουργία του IRIS². Μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων της 7ης Αυγούστου 2026, η Επιτροπή απέστειλε επίσημη επιστολή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στα κράτη-μέλη, ενώ η SpaceRISE προχωρά πλέον στην επιτάχυνση της κατασκευής των δορυφόρων, στην προμήθεια υπηρεσιών εκτόξευσης και στην ανάπτυξη των ασφαλών επίγειων υποδομών.
