Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές για τις υποχρεώσεις διαφάνειας που προβλέπει ο AI Act και αρχίζουν να εφαρμόζονται στις 2 Αυγούστου 2026. Οι πάροχοι συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης θα πρέπει να ενημερώνουν τους χρήστες όταν αλληλεπιδρούν άμεσα με τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης και να ενσωματώνουν αναγνώσιμες από μηχανές σημάνσεις, ώστε να εντοπίζεται περιεχόμενο που έχει παραχθεί ή τροποποιηθεί με τέτοια συστήματα.
Οι κατευθυντήριες γραμμές αποσαφηνίζουν επίσης τις υποχρεώσεις των φορέων ανάπτυξης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, δηλαδή οργανισμών που χρησιμοποιούν τα συστήματα υπό την ευθύνη τους. Καλύπτουν την ενημέρωση των χρηστών όταν εκτίθενται σε deepfakes, σε περιεχόμενο τεχνητής νοημοσύνης για θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος χωρίς ανθρώπινο έλεγχο ή συντακτική εποπτεία, καθώς και σε συστήματα αναγνώρισης συναισθημάτων ή βιομετρικής κατηγοριοποίησης. Η Επιτροπή συνδέει τα μέτρα με τον περιορισμό της εξαπάτησης και της χειραγώγησης.
Πότε απαιτείται ενημέρωση για την αλληλεπίδραση
Το πλαίσιο αφορά συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για άμεση επικοινωνία με φυσικά πρόσωπα, όπως τα chatbots, οι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης και τα avatars. Η ενημέρωση πρέπει να παρέχεται από την αρχή της πρώτης αλληλεπίδρασης, με σαφή και διακριτό τρόπο και σύμφωνα με τις απαιτήσεις προσβασιμότητας. Η Επιτροπή εξηγεί ότι η υποχρέωση εφαρμόζεται όταν πρόκειται για σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, η επικοινωνία είναι αμφίδρομη, το σύστημα συνομιλεί απευθείας με τον άνθρωπο και ο χρήστης είναι φυσικό πρόσωπο.
Εξαιρούνται περιπτώσεις όπου είναι προφανές ότι ο χρήστης αλληλεπιδρά με τεχνητή νοημοσύνη. Η αξιολόγηση αυτής της εξαίρεσης βασίζεται στον μέσο, εύλογα ενημερωμένο, προσεκτικό και παρατηρητικό χρήστη. Οι κατευθυντήριες γραμμές ζητούν περιορισμένη ερμηνεία της εξαίρεσης, επειδή περιορίζει την παρεχόμενη διαφάνεια. Συστήματα που λειτουργούν στο παρασκήνιο, επικοινωνούν μόνο με άλλα μηχανήματα ή δεν έχουν άμεση επαφή με ανθρώπους βρίσκονται εκτός του συγκεκριμένου πεδίου εφαρμογής.
Σήμανση για συνθετικό και αλλοιωμένο περιεχόμενο
Για τις εταιρείες που παρέχουν παραγωγικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, ο AI Act προβλέπει σήμανση συνθετικού ή αλλοιωμένου ήχου, εικόνας, βίντεο και κειμένου με αποτελεσματικά, αξιόπιστα, ανθεκτικά και διαλειτουργικά μέσα αναγνώσιμα από μηχανές. Η σήμανση πρέπει να επιτρέπει τον εντοπισμό του περιεχομένου ως παραγόμενου ή τροποποιημένου από τεχνητή νοημοσύνη.
Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι ορισμένες έξοδοι εξαιρούνται, όπως σύντομες ακολουθίες αριθμών, συμβόλων ή γραμμάτων, ο πηγαίος κώδικας και περιεχόμενο που προορίζεται αποκλειστικά για επικοινωνία μεταξύ μηχανών. Εξαίρεση προβλέπεται και για περιεχόμενο που παράγεται σε κλειστά βιομηχανικά περιβάλλοντα ή περιβάλλοντα ανάπτυξης προϊόντων, εφόσον δεν αποτελεί τελικό αποτέλεσμα. Η απλή χρήση τεχνητής νοημοσύνης για τυπική επιμέλεια, όπως ο ορθογραφικός και γραμματικός έλεγχος, επίσης δεν ενεργοποιεί την υποχρέωση σήμανσης.
Οι υποχρεώσεις για deepfakes και ενημερωτικό κείμενο
Ως Deepfake ορίζεται το περιεχόμενο εικόνας, ήχου ή βίντεο που έχει παραχθεί ή τροποποιηθεί με τεχνητή νοημοσύνη, προσομοιάζει υπαρκτά ή εύλογα υπαρκτά πρόσωπα, αντικείμενα, τόπους, οντότητες ή γεγονότα και μπορεί να εμφανίζεται ψευδώς ως αυθεντικό ή αληθές. Οι φορείς ανάπτυξης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να γνωστοποιούν την έκθεση σε τέτοιο περιεχόμενο το αργότερο κατά την πρώτη προβολή του, με τρόπο κατανοητό και αντιληπτό χωρίς ειδικά τεχνικά εργαλεία.
Η ενσωματωμένη μηχανικά αναγνώσιμη σήμανση από τον πάροχο δεν αρκεί από μόνη της για την υποχρέωση ενημέρωσης του προσώπου που εκτίθεται στο περιεχόμενο. Για έργα με εμφανώς καλλιτεχνικό, δημιουργικό, σατιρικό ή μυθοπλαστικό χαρακτήρα, η γνωστοποίηση μπορεί να γίνεται κατά τρόπο που δεν παρεμποδίζει την προβολή ή την απόλαυση του έργου. Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη το πλαίσιο χρήσης, το πιθανό κοινό και τις προσδοκίες του για την αυθεντικότητα του περιεχομένου.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για κείμενα που παράγονται ή τροποποιούνται με τεχνητή νοημοσύνη και δημοσιεύονται με σκοπό την ενημέρωση του κοινού για θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Η υποχρέωση σαφούς επισήμανσης ενεργοποιείται όταν το κείμενο είναι δημοσιευμένο, ενημερωτικό προς το κοινό και αφορά, μεταξύ άλλων, την πολιτική, τη δημόσια διοίκηση, τη δικαιοσύνη, τα θεμελιώδη δικαιώματα, τη δημόσια υγεία, το περιβάλλον, την ασφάλεια καταναλωτών ή εξελίξεις που αποτελούν αντικείμενο δημόσιας συζήτησης.
Κώδικας πρακτικής και εφαρμογή των κανόνων
Κείμενα που έχουν υποβληθεί σε ουσιαστικό ανθρώπινο έλεγχο ή συντακτική εποπτεία εξαιρούνται από τη συγκεκριμένη επισήμανση. Η Επιτροπή περιγράφει τον ανθρώπινο έλεγχο ως σκόπιμη εξέταση της ουσίας του περιεχομένου από πρόσωπα με σχετική γνώση και επαγγελματική κρίση. Ως συντακτική εποπτεία ορίζει την πρακτική αρμοδιότητα ενός υπεύθυνου φορέα να εγκρίνει, να τροποποιεί ή να απορρίπτει το περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένης της επαλήθευσης πληροφοριών και της αξιοπιστίας των πηγών. Επιφανειακοί ή αμιγώς τυπικοί έλεγχοι, όπως η διόρθωση ορθογραφίας, δεν επαρκούν.
Η Επιτροπή παραπέμπει στον εθελοντικό Κώδικα Πρακτικής για τη διαφάνεια περιεχομένου παραγόμενου από τεχνητή νοημοσύνη ως πρακτικό μέσο τεκμηρίωσης της συμμόρφωσης. Ο Κώδικας έχει αξιολογηθεί ως επαρκής από την Επιτροπή και το Συμβούλιο Τεχνητής Νοημοσύνης. Παράλληλα, λειτουργεί η υπηρεσία υποστήριξης του AI Act με ενημερωτικό υλικό για τις υποχρεώσεις των οργανισμών. Η πλειονότητα των κανόνων εφαρμόζεται στις 2 Αυγούστου, ενώ τα συστήματα που είχαν διατεθεί στην αγορά πριν από την ημερομηνία αυτή έχουν προθεσμία έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026 για τις υποχρεώσεις σήμανσης και εντοπισμού περιεχομένου.
