Ο Αντώνης Τζωρτζακάκης, Διευθύνων Σύμβουλος της 5G Συμμετοχές, μιλάει στο InfoCom για την πορεία του Επενδυτικού Ταμείου Φαιστός, από τη σύλληψή του με αφετηρία τον διαγωνισμό για τις συχνότητες 5G, έως τη σημερινή του παρουσία στο ελληνικό τεχνολογικό οικοσύστημα. Όπως σημειώνει, το Φαιστός έχει περάσει από τη φάση της αρχικής ιδέας στη φάση της πραγματικής παραγωγής αποτελέσματος, έχοντας λειτουργήσει ως καταλύτης για την προσέλκυση τεχνογνωσίας, επενδύσεων και διεθνών τεχνολογικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα.
Στη συνέντευξη, αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται οι επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας, στη σημασία της ομάδας, της διεθνούς δικτύωσης, της δυνατότητας μετατροπής της καινοτομίας σε πραγματικό προϊόν, όπως επίσης στο αποτύπωμα του Ταμείου στο brain gain και στην παραγωγή τεχνογνωσίας στη χώρα. Παράλληλα, εξηγεί γιατί το 5G λειτουργεί ως βάση για ένα ευρύτερο μοντέλο deep tech, πώς το Διάστημα εξελίσσεται σε κρίσιμη ψηφιακή υποδομή, ποια σημασία έχουν έργα όπως το ERMIS και η δορυφορική συνδεσιμότητα απευθείας σε κινητά τηλέφωνα, καθώς και ποια θα μπορούσε να είναι η επόμενη φάση μέσα από ένα πιθανό Phaistos II.
I.C.: Η 5G Συμμετοχές και το Επενδυτικό Ταμείο Φαιστός ξεκίνησαν ως μία ιδέα σχετική με τον διαγωνισμό 5G, σε μία περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα επιτάχυνε τον ψηφιακό της μετασχηματισμό. Πώς αποτιμάτε σήμερα την πορεία του Ταμείου, και ποιον ρόλο θέλετε να έχει στην επόμενη φάση του ελληνικού τεχνολογικού οικοσυστήματος;
Α.Τ.: Το Φαιστός ξεκίνησε σε μία πολύ συγκεκριμένη συγκυρία και σε μία περίοδο σχετικά δύσκολη για την ελληνική οικονομία. Η Ελλάδα είχε μόλις ολοκληρώσει τη διαδικασία δημοπράτησης των συχνοτήτων 5G και τότε γεννήθηκε η ιδέα να μη δούμε το 5G μόνο ως τηλεπικοινωνιακή υποδομή, αλλά ως αφετηρία για νέες αναπτυξιακές δυνατότητες για τη χώρα.
Με αυτή τη λογική, αποφασίστηκε μέρος των εσόδων από τις συχνότητες 5G να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία του Επενδυτικού Ταμείου Φαιστός, το οποίο θα επένδυε σε εταιρείες που αναπτύσσουν προϊόντα και υπηρεσίες που μπορούν να αξιοποιούν το 5G και τις τεχνολογίες που αναπτύσσονται γύρω από αυτό. Στόχος μας ήταν να λειτουργήσουμε ως καταλύτης μίας ευρύτερης αναπτυξιακής προσπάθειας. Να φέρουμε τεχνογνωσία στην Ελλάδα, να δημιουργήσουμε νέες επενδύσεις στην τεχνολογία, να στηρίξουμε καινοτόμα επιχειρηματικά μοντέλα και να τοποθετήσουμε τη χώρα σε αγορές υψηλής προστιθέμενης αξίας μέσω των θυγατρικών που ιδρύονται στην Ελλάδα, των κοινών ερευνητικών έργων, πιλοτικών έργων, πρωτότυπων δοκιμών τεχνολογίας με άλλες ελληνικές εταιρείες, οργανισμών και πανεπιστημίων.
Σήμερα, λίγα χρόνια μετά, μπορούμε να πούμε ότι το Φαιστός έχει περάσει από τη φάση της αρχικής ιδέας στη φάση της πραγματικής παραγωγής αποτελέσματος. Έχει δημιουργηθεί ένα χαρτοφυλάκιο εταιρειών που δραστηριοποιούνται σε τομείς αιχμής, όπως οι δορυφορικές επικοινωνίες, το New Space, τα δίκτυα αισθητήρων επόμενης γενιάς, η τεχνητή νοημοσύνη, η κυβερνοασφάλεια, τα drones, το fintech και το insurtech. Αυτές δεν είναι απλώς ενδιαφέρουσες τεχνολογικές κατηγορίες. Είναι πεδία στα οποία θα κριθεί μεγάλο μέρος της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της τεχνολογικής κυριαρχίας όχι μόνο της χώρας μας αλλά και όλης της Ευρώπης τα επόμενα χρόνια.
Η δική μας αποτίμηση είναι ότι το Φαιστός έχει ήδη λειτουργήσει ως καταλύτης. Δεν περιορίστηκε στο να επενδύσει κεφάλαια. Συνέβαλε στη δημιουργία παρουσίας στην Ελλάδα από διεθνείς εταιρείες υψηλής τεχνολογίας, ενίσχυσε ελληνικές εταιρείες με διεθνή προοπτική, δημιούργησε συνδέσεις με πανεπιστήμια, ερευνητικούς φορείς και άλλες επιχειρήσεις, καθιστώντας τη χώρα πεδίο εφαρμογής σε τεχνολογίες στις οποίες δεν είχε επικεντρωθεί.
Στην επόμενη φάση, η φιλοδοξία μας είναι η δυναμική που έχει ήδη δημιουργηθεί να συνεχίσει να παράγει αποτελέσματα για την οικονομία, την τεχνολογία και την καινοτομία. Το σημαντικό δεν είναι μόνο οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν, αλλά το γεγονός ότι έχουν δημιουργηθεί οι προϋποθέσεις ώστε περισσότερη τεχνογνωσία, περισσότερες τεχνολογικές δραστηριότητες και περισσότερα επενδυτικά κεφάλαια να κατευθύνονται προς την Ελλάδα και να ενισχύουν τη θέση της σε αγορές υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Με αυτή την έννοια, το Φαιστός είναι κάτι περισσότερο από ένα κλασικό ταμείο επιχειρηματικών συμμετοχών.
I.C.: Στις επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας, η ποιότητα της ομάδας και η δυνατότητα κατανόησης σύνθετων τεχνολογικών αγορών, έχουν ιδιαίτερη σημασία. Πώς επηρεάζουν η τεχνογνωσία, η διεθνής δικτύωση, και η εμπειρία της ομάδας του Φαιστός, τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται οι επενδυτικές ευκαιρίες;
Α.Τ.: Στις επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας, και ειδικά στο deep tech, το κεφάλαιο από μόνο του δεν αρκεί. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι η ικανότητα να κατανοήσεις σε βάθος την τεχνολογία, την αγορά και το στάδιο ωρίμανσής της, τις εναλλακτικές τεχνολογικές προσεγγίσεις, το διεθνές ρυθμιστικό περιβάλλον, την ποιότητα της ομάδας της προτεινόμενης εταιρείας και το κατά πόσο μία λύση μπορεί πράγματι να αποκτήσει διεθνή κλίμακα. Και τις περισσότερες φορές πρόκειται για μία εξίσωση με πολλούς αγνώστους.
Η ομάδα του Ταμείου Φαιστός προέρχεται από διαφορετικά πεδία εμπειρίας, συνδυάζοντας γνώσεις και παραστάσεις από τις τηλεπικοινωνίες, την τεχνολογία, τις επενδύσεις, την επιχειρηματική ανάπτυξη, τις διεθνείς αγορές και τις δημόσιες πολιτικές. Τα μέλη της έχουν πολυετή εμπειρία σε αυτούς τους τομείς, τόσο από τη σκοπιά της τεχνολογίας όσο και από τη σκοπιά των επενδύσεων και της επιχειρηματικής ανάπτυξης.
Αυτός ο συνδυασμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός γιατί οι αγορές στις οποίες επενδύουμε δεν είναι απλές και, το σημαντικότερο, από τη φύση τους δεν είναι ώριμες. Δεν μιλάμε για αγορές με δεκαετίες ιστορικών δεδομένων και προβλέψιμες πορείες ανάπτυξης. Μιλάμε για τεχνολογίες που διαμορφώνονται τώρα, οι οποίες συχνά απαιτούν χρόνια ανάπτυξης, ισχυρή πνευματική ιδιοκτησία, σύνθετες συνεργασίες, κατανόηση όχι μόνο της σημερινής αλλά και της μελλοντικής ρυθμιστικής πραγματικότητας και πρόσβαση σε διεθνείς πελάτες. Σε αυτές τις αγορές, η πρόκληση δεν είναι να ακολουθήσεις μία ήδη διαμορφωμένη τάση, αλλά να εντοπίσεις έγκαιρα τα σημάδια που δείχνουν ποια τεχνολογία έχει τις προϋποθέσεις να εξελιχθεί σε πραγματική αγορά.
Ένα από τα στοιχεία που εξετάζουμε σε αυτή τη διαδικασία είναι και η δυνατότητα μίας εταιρείας να δημιουργεί ουσιαστική τεχνολογική διαφοροποίηση και προστατεύσιμη γνώση. Σε αρκετές περιπτώσεις αυτό αποτυπώνεται στην πνευματική ιδιοκτησία που έχει αναπτυχθεί. Είναι χαρακτηριστικό ότι εταιρείες του χαρτοφυλακίου μας, όπως η D-Orbit, η OQ Technology, η Matternet, η EdgeQ και η Movandi, διαθέτουν συνολικά πάνω από 260 χορηγημένες και υπό εξέταση πατέντες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, εξίσου σημαντική είναι και η τεχνολογική διαδρομή των ίδιων των ανθρώπων που βρίσκονται πίσω από την εταιρεία. Η ιδρυτική ομάδα της Movandi, για παράδειγμα, έχει συνεισφέρει σε περισσότερες από 1.000 πατέντες κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής της πορείας. Για εμάς, αυτά τα στοιχεία δεν αποτελούν απλώς δείκτες καινοτομίας, αλλά ενδείξεις ότι πίσω από την τεχνολογία υπάρχει ουσιαστικό βάθος, εμπειρία, τεχνογνωσία και δυνατότητα δημιουργίας αξίας σε βάθος χρόνου.
Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα μίας εταιρείας να μετατρέψει την τεχνολογική της υπεροχή σε πραγματική διεθνή εμπορική και επιχειρηματική παρουσία. Γι’ αυτό η διεθνής δικτύωση αποτελεί βασικό στοιχείο της αξιολόγησής μας. Παράλληλα, αρκετές από τις εταιρείες στις οποίες έχουμε επενδύσει, μεταξύ των οποίων η D-Orbit, η OQ Technology και η WINGS ICT Solutions, έχουν αναπτύξει συνεργασίες με κορυφαίους διεθνείς οργανισμούς και επιχειρήσεις, όπως η ESA, η SpaceX, η Deutsche Telekom, η Telefonica, η Qualcomm, η Rakuten και η Eutelsat. Αυτού του είδους οι συνεργασίες αποτελούν ισχυρή ένδειξη ότι μία τεχνολογία μπορεί να ξεπεράσει τα όρια μίας τοπικής αγοράς και να αποκτήσει πραγματικό διεθνές αποτύπωμα.
Η Matternet είναι ένας από τους παγκόσμιους ηγέτες στις παραδόσεις με drones, με συνεργασίες με εταιρείες όπως η UPS και η SoftBank Robotics America. Διαθέτει σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, καθώς είναι η μόνη εταιρεία του κλάδου που έχει λάβει από την FAA τόσο Πιστοποίηση Τύπου όσο και Πιστοποίηση Παραγωγής για σύστημα παράδοσης με drones. Παράλληλα, επεκτείνει τη διεθνή παρουσία της, με πρόσφατη έναρξη ιατρικών παραδόσεων για το NHS στο Λονδίνο, ενώ το drone M2 έχει ήδη πραγματοποιήσει περισσότερες από 60.000 εμπορικές πτήσεις σε εννέα χώρες.
Επομένως, η ομάδα δεν αξιολογεί μόνο ένα business plan. Αξιολογεί τη δυνατότητα μίας εταιρείας να σταθεί στον διεθνή τεχνολογικό ανταγωνισμό. Αυτό σημαίνει ότι εξετάζουμε την τεχνολογία, την αγορά και τον χρόνο που απαιτείται για να ωριμάσει, αλλά και τους ανθρώπους που καλούνται να την υλοποιήσουν. Εξετάζουμε την καινοτομία, αλλά ταυτόχρονα και τη δυνατότητα εκτέλεσης, γιατί τελικά η αξία δημιουργείται όταν η τεχνολογία μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικό προϊόν και να σταθεί επιτυχώς εμπορικά.
Αυτή η προσέγγιση επιβεβαιώνεται και από τη διεθνή αναγνώριση που λαμβάνουν εταιρείες του χαρτοφυλακίου μας. Σύμφωνα με την τελευταία κοινή έκθεση του NATO Innovation Fund και της Dealroom, η OQ Technology ξεχώρισε ανάμεσα σε περισσότερες από 300 καινοτόμες εταιρείες deep tech για το 2025, στο πεδίο του security of critical technologies. Αντίστοιχα, η D-Orbit κατατάχθηκε ως η μεγαλύτερη επένδυση στην Ευρώπη το πρώτο τρίμηνο του 2026 και η τέταρτη παγκοσμίως στον τομέα των αναδυόμενων βιομηχανιών, εξαιρουμένων των εκτοξεύσεων και των δορυφόρων, σύμφωνα με την έκθεση Space IQ της Space Capital. Για εμάς, τέτοιες διακρίσεις δεν είναι απλώς επικοινωνιακά ορόσημα. Είναι ενδείξεις ότι οι τεχνολογίες και οι εταιρείες που επιλέγουμε μπορούν να αναγνωριστούν σε διεθνές επίπεδο και να σταθούν σε αγορές υψηλής στρατηγικής σημασίας.
Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι στις επενδύσεις deep tech: να ξεχωρίσεις την ουσιαστική τεχνολογική υπεροχή από τον στιγμιαίο τεχνολογικό ενθουσιασμό. Και εκεί η εμπειρία της ομάδας του Ταμείου είναι καθοριστική.
I.C.: Το Φαιστός φαίνεται να λειτουργεί όχι μόνο ως επενδυτικό όχημα, αλλά και ως μηχανισμός σύνδεσης εταιρειών, ερευνητικών φορέων, τεχνογνωσίας, και αγορών. Πώς χτίζεται στην πράξη ένα τέτοιο οικοσύστημα, και πού εντοπίζεται η αξία που δημιουργείται πέρα από τη χρηματοδότηση;
Α.Τ.: Ένα οικοσύστημα δεν δημιουργείται με ανακοινώσεις. Δημιουργείται όταν αρχίζουν να υπάρχουν πραγματικές συνδέσεις μεταξύ ανθρώπων, εταιρειών, τεχνολογιών, πανεπιστημίων, πελατών, επενδυτών και αγορών. Αυτό προσπαθούμε να κάνουμε στο Φαιστός και είναι μία διαδικασία που απαιτεί χρόνο, συνέπεια και συστηματική δουλειά. Και όλα αυτά ουσιαστικά υπερβαίνοντας το κλασικό, αυστηρό, περιορισμένο πλαίσιο ενός ταμείου επιχειρηματικών συμμετοχών, δίνοντας επιπλέον σημαντική αξία στις εταιρείες στις οποίες έχουμε επενδύσει, πέραν των κεφαλαίων.
Η χρηματοδότηση είναι ασφαλώς σημαντική, αλλά δεν είναι το μόνο που χρειάζεται μία εταιρεία υψηλής τεχνολογίας. Η πρόσβαση σε γνώση, σε ταλέντο, σε συνεργασίες, σε πελάτες, σε ερευνητικά προγράμματα και σε διεθνείς αγορές είναι εξίσου σημαντική. Χρειάζεται επίσης έναν συνομιλητή που κατανοεί την τεχνολογία της, αντιλαμβάνεται τις ιδιαιτερότητες της αγοράς στην οποία δραστηριοποιείται και μπορεί να τη βοηθήσει να αναγνωρίσει πού βρίσκεται η πραγματική της ευκαιρία ανάπτυξης.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι προσπαθούμε να δημιουργούμε γέφυρες. Μεταξύ εταιρειών του χαρτοφυλακίου, μεταξύ διεθνών εταιρειών και ελληνικών θυγατρικών, μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων, αλλά και μεταξύ τεχνολογικών λύσεων και πραγματικών αναγκών της οικονομίας και της κοινωνίας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε τομείς όπως οι δορυφορικές επικοινωνίες, τα διαστημικά συστήματα, τα drones, η τεχνητή νοημοσύνη, οι τηλεπικοινωνίες νέας γενιάς, το fintech και το insurtech, όπου η τεχνολογία εξελίσσεται γρήγορα και η συνεργασία διαφορετικών φορέων αποτελεί συχνά προϋπόθεση επιτυχίας. Σήμερα, το οικοσύστημα που έχει διαμορφωθεί γύρω από το Φαιστός περιλαμβάνει περισσότερους από 65 συνεπενδυτές και πάνω από 13 στρατηγικούς εταίρους, μεταξύ των οποίων τηλεπικοινωνιακοί και τεχνολογικοί οργανισμοί, ερευνητικά κέντρα και φορείς καινοτομίας, οι οποίοι συμβάλλουν στην επιτάχυνση της ανάπτυξης των εταιρειών του χαρτοφυλακίου μας. Στόχος μας δεν είναι απλώς να επενδύουμε σε μία εταιρεία, αλλά να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις που θα της επιτρέψουν να αναπτυχθεί ταχύτερα, να αποκτήσει πρόσβαση σε τεχνογνωσία, συνεργασίες και νέες αγορές και να μετατρέψει μία πολλά υποσχόμενη τεχνολογία σε μία βιώσιμη επιχειρηματική δραστηριότητα.
Γι’ αυτό και από την πρώτη στιγμή επιλέξαμε οι εταιρείες στις οποίες επενδύουμε να αποκτούν ουσιαστική παρουσία στην Ελλάδα μέσω λειτουργικών θυγατρικών. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, ενισχύεται η σύνδεση με την ελληνική ερευνητική κοινότητα και δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε η τεχνογνωσία και η προστιθέμενη αξία να παραμένουν και να αναπτύσσονται στη χώρα. Σήμερα, βλέπουμε ήδη τα αποτελέσματα αυτής της προσέγγισης, με εταιρείες του χαρτοφυλακίου μας να αναπτύσσουν ερευνητική και επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ελλάδα, ενώ σε περιπτώσεις όπως η WINGS ICT Solutions αξιοποιείται ένα σημαντικό ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης που συμμετέχει στην ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων με διεθνή προσανατολισμό.
Παράλληλα, επιδιώκουμε να φέρνουμε τις εταιρείες μας πιο κοντά σε πραγματικές ανάγκες της αγοράς και κρίσιμων οργανισμών, ώστε η καινοτομία να μετατρέπεται σε εφαρμογές με πραγματικό αντίκτυπο. Για εμάς, η δημιουργία αυτού του οικοσυστήματος δεν έρχεται σε αντίθεση με τον επενδυτικό μας ρόλο. Αντίθετα, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας τόσο για τις εταιρείες όσο και για το ίδιο το Ταμείο.
I.C.: Ένα από τα βασικά ζητούμενα για την ελληνική οικονομία είναι η δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, η προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού, η εγκατάσταση διεθνών τεχνολογικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα, αλλά και η μεταφορά και η παραγωγή τεχνογνωσίας στην Ελλάδα. Πώς αποτιμάτε μέχρι σήμερα το αποτύπωμα των επενδύσεων του Ταμείου στην εγχώρια αγορά, ως προς το brain gain, την παραγωγή deep tech, και τη σύνδεση με την ελληνική ερευνητική κοινότητα;
Α.Τ.: Το brain gain δεν μπορεί να είναι μόνο ένα σύνθημα. Για να επιστρέψει ένας Έλληνας επιστήμονας ή μηχανικός από το εξωτερικό, ή για να αποφασίσει ένας νέος απόφοιτος ότι μπορεί να μείνει στην Ελλάδα, πρέπει να υπάρχουν πραγματικές επαγγελματικές ευκαιρίες. Όχι γενικά θέσεις εργασίας, αλλά θέσεις που έχουν περιεχόμενο, τεχνολογική πρόκληση, διεθνή προοπτική και δυνατότητα εξέλιξης.
Σε αυτό το πεδίο θεωρώ ότι το Φαιστός έχει ήδη ένα μετρήσιμο και ουσιαστικό αποτύπωμα. Μόνο μέσα από ορισμένες εταιρείες του χαρτοφυλακίου μας, όπως η WINGS ICT Solutions, η SPHYNX, η Planetek Hellas και η OQ Technology Hellas, έχουν δημιουργηθεί στην Ελλάδα 65 νέες θέσεις εργασίας σε σύνολο 209 θέσεων εργασίας πολύ υψηλής εξειδίκευσης στις 4 αυτές εταιρίες. Πρόκειται για μηχανικούς, ερευνητές και στελέχη με σπάνιες και δυσεύρετες ειδικότητες, σε τομείς όπου η χώρα χρειάζεται να αποκτήσει βαθύτερη τεχνογνωσία και μεγαλύτερη αυτονομία. Το 55% όλων των εργαζομένων σε αυτές κατέχει μεταπτυχιακό ή/και διδακτορικό δίπλωμα!
Επιπλέον, στις εταιρείες που αναφέρθηκαν, το 26% του νέου ανθρώπινου δυναμικού που προστέθηκε από τη στιγμή της επένδυσης μέχρι το τέλος του 2025 αποτελείται από Έλληνες που επέστρεψαν από το εξωτερικό. Αυτό δείχνει ότι οι επενδύσεις δεν δημιουργούν μόνο νέες θέσεις εργασίας, αλλά και πραγματικές συνθήκες επιστροφής ανθρώπων υψηλής εξειδίκευσης στη χώρα.
Το σημαντικό είναι ότι δεν μιλάμε μόνο για απασχόληση, αλλά για μεταφορά και παραγωγή τεχνογνωσίας. Βλέπουμε επιστήμονες να επιστρέφουν από χώρες όπως η Σκωτία, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Γαλλία, η Ελβετία, η Αυστρία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες, για να εργαστούν σε έργα που αναπτύσσονται πλέον από την Ελλάδα. Σε εταιρείες όπως η OQ Technology Hellas, σημαντικό ποσοστό της ομάδας αποτελείται από ανθρώπους που επέστρεψαν από το εξωτερικό, ενώ στη WINGS ICT Solutions βλέπουμε μία ελληνική εταιρεία με περισσότερους από 130 εργαζομένους, να αναπτύσσει δικές της πλατφόρμες και λύσεις βασισμένες σε IoT, 5G, Big Data και Τεχνητή Νοημοσύνη για κρίσιμους τομείς όπως το περιβάλλον, οι υποδομές, η παραγωγή, η υγεία και οι έξυπνες πόλεις.
Εξίσου κρίσιμο είναι ότι αυτές οι θέσεις δεν είναι περιφερειακές σε σχέση με την τεχνολογία. Στην Ελλάδα πλέον αναπτύσσονται προϊόντα, δοκιμάζονται τεχνολογίες, συμμετέχουν ομάδες σε ευρωπαϊκά έργα και παράγεται πραγματική τεχνογνωσία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η OQ Technology Hellas, η οποία συμμετείχε στο πρόγραμμα ERMIS, στο πλαίσιο του οποίου δορυφόροι σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα, εκτοξεύθηκαν με τη SpaceX και βρίσκονται ήδη σε τροχιά, υποστηρίζοντας εφαρμογές δορυφορικών επικοινωνιών νέας γενιάς. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ισχυρό παράδειγμα του πώς η χώρα μπορεί πλέον να συμμετέχει ενεργά όχι μόνο στην αξιοποίηση αλλά και στην παραγωγή προηγμένης διαστημικής τεχνολογίας. Αντίστοιχα, η Movandi έχει πραγματοποιήσει στην Ελλάδα, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών, επιτυχημένες δοκιμές εξοπλισμού για υπερταχύτατα δίκτυα Σταθερής Ασύρματης Πρόσβασης της τάξης των Gbps, ενώ η συνεργασία της ελληνικής θυγατρικής της Matternet με τη WINGS στο ευρωπαϊκό έργο 5G-BRIDGE δείχνει πώς τεχνολογίες όπως τα δίκτυα 5G και τα drones μπορούν να εξελιχθούν και να δοκιμαστούν σε πραγματικές συνθήκες.
I.C.: Το 5G λειτουργεί πλέον ως βάση για ένα ευρύτερο πλέγμα τεχνολογιών, από το IoT, τα δεδομένα και την τεχνητή νοημοσύνη, μέχρι την κυβερνοασφάλεια και τις υποδομές επόμενης γενιάς. Πώς εξελίχθηκαν οι επενδυτικές προτεραιότητες του Φαιστός προς ένα πιο διευρυμένο μοντέλο deep tech;
Α.Τ.: Το 5G δεν είναι τελικός προορισμός ούτε αυτοσκοπός. Είναι μία υποδομή πάνω στην οποία μπορούν να αναπτυχθούν νέες υπηρεσίες, νέα επιχειρηματικά μοντέλα και νέες αγορές. Από την αρχή, η δική μας προσέγγιση, αλλά και η στρατηγική αποστολή που μας ανατέθηκε δεν ήταν να το δούμε στενά, ως μία τηλεπικοινωνιακή τεχνολογία, αλλά ως καταλύτη για έναν ευρύτερο τεχνολογικό μετασχηματισμό.
Στην πορεία έγινε ακόμη πιο σαφές ότι οι μεγάλες ευκαιρίες δεν βρίσκονται σε μεμονωμένες τεχνολογίες, αλλά στη σύγκλισή τους. Το 5G συνδέεται άμεσα με το IoT, τα δεδομένα, την τεχνητή νοημοσύνη, το edge computing, την κυβερνοασφάλεια, τα δορυφορικά δίκτυα, τις υποδομές cloud, τις έξυπνες πόλεις, τη βιομηχανία, τις μεταφορές, την υγεία και την ενέργεια.
Η τεχνολογία 5G και οι σχετικές δικτυακές τεχνολογίες είναι το τεχνολογικό υπόστρωμα επί του οποίου αναπτύσσονται ψηφιακές εφαρμογές που μετασχηματίζουν παραγωγικά ακόμα και εντελώς παραδοσιακούς κλάδους. Αυτό αποτυπώνεται και στο χαρτοφυλάκιό μας, το οποίο περιλαμβάνει εταιρείες σε πεδία όπως το Διάστημα, η Μικροηλεκτρονική, τα drones, το fintech, το insurtech, το retail, η κυβερνοασφάλεια και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Πρόκειται για διαφορετικές αγορές, με κοινό παρονομαστή την ανάγκη για προηγμένες ψηφιακές υποδομές, αξιοποίηση δεδομένων, ασφάλεια, αυτοματοποίηση και τεχνολογία υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Ακόμη και σε παραδοσιακούς κλάδους όπως οι ασφαλιστικές και οι τραπεζικές υπηρεσίες, σημαντική αξία προκύπτει μέσα από την αξιοποίηση δεδομένων, την ασφαλή και άμεση διασύνδεση συστημάτων και την παροχή υπηρεσιών στους πελάτες σε πραγματικό χρόνο μέσω mobile-first στρατηγικών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η Natech και η Hellas Direct. Η Natech έχει αναδειχθεί σε έναν δυναμικά αναπτυσσόμενο πάροχο τραπεζικής τεχνολογίας, με cloud-native πλατφόρμες core banking και banking-as-a-Service, διεθνείς διακρίσεις και συνεργασίες με οργανισμούς όπως η BMW Financial Services και η Snappi, η πρώτη ελληνική neobank με άδεια της ΕΚΤ. Αντίστοιχα, η Hellas Direct αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη και προηγμένα ψηφιακά συστήματα στον ασφαλιστικό κλάδο, έχοντας αναγνωριστεί διεθνώς από θεσμούς όπως οι Financial Times και η CB Insights ως μία από τις πιο δυναμικές και καινοτόμες insurtech εταιρείες της περιοχής. Με αυτή τη ρεαλιστική προσέγγιση, το 5G δεν αποτελεί μία ξεχωριστή αγορά, αλλά κρίσιμη υποδομή για την εμπορική και λειτουργική ανάπτυξη των οργανισμών.
Η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει ακόμη περισσότερο αυτή τη μετάβαση. Δεν υπάρχει σήμερα σοβαρή συζήτηση για παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα ή ψηφιακό μετασχηματισμό χωρίς AI. Αλλά η AI χρειάζεται δεδομένα, υπολογιστική ισχύ, δίκτυα, ασφάλεια και εξειδικευμένες εφαρμογές. Άρα είναι μέρος μίας ευρύτερης τεχνολογικής αρχιτεκτονικής.
Αυτό προσπαθεί να καταγράψει το Φαιστός μέσα από τις επενδύσεις του: αγορές στις οποίες η τεχνολογία δεν είναι απλώς εργαλείο βελτίωσης μίας υφιστάμενης διαδικασίας, αλλά ο βασικός παράγοντας δημιουργίας αξίας, ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος και μακροπρόθεσμης ανάπτυξης.
I.C.: Η νέα διαστημική οικονομία μετακινείται σταδιακά από το αμιγώς κρατικό και ερευνητικό πεδίο, σε μία αγορά με εμπορικές εφαρμογές, δορυφορικές υπηρεσίες, δεδομένα, και συνδεσιμότητα. Γιατί το Διάστημα αποτελεί σήμερα επενδυτική ευκαιρία, και ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχει μία εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας για να προσελκύσει σοβαρό κεφάλαιο;
Α.Τ.: Το διάστημα αλλάζει χαρακτήρα. Για πολλές δεκαετίες αποτελούσε κυρίως πεδίο κρατικών προγραμμάτων, επιστημονικής έρευνας και γεωπολιτικής ισχύος. Αυτές οι διαστάσεις εξακολουθούν να υπάρχουν, όμως τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται αυτό που διεθνώς αποκαλείται New Space Economy. Πρόκειται για τη μετάβαση από ένα μοντέλο όπου η διαστημική δραστηριότητα ήταν σχεδόν αποκλειστικά υπόθεση κρατών και μεγάλων διαστημικών οργανισμών, σε ένα νέο οικοσύστημα όπου ιδιωτικές εταιρείες αναπτύσσουν τεχνολογίες, υποδομές και υπηρεσίες με σαφή εμπορικό προσανατολισμό. Η μείωση του κόστους εκτόξευσης, η ανάπτυξη μικροδορυφορικών συστημάτων, οι νέες δυνατότητες συνδεσιμότητας και η αυξανόμενη ζήτηση για δεδομένα δημιουργούν πλέον μία αγορά με πραγματικές εμπορικές εφαρμογές και σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης.
Δεν είναι τυχαίο ότι περίπου το 28% των κεφαλαίων που έχουμε επενδύσει μέχρι σήμερα έχει κατευθυνθεί στον τομέα του Διαστήματος. Θεωρούμε ότι πρόκειται για έναν από τους πιο στρατηγικούς τεχνολογικούς τομείς της επόμενης δεκαετίας, όχι μόνο λόγω της ανάπτυξης της ίδιας της διαστημικής βιομηχανίας, αλλά κυρίως λόγω της επίδρασής του σε ένα ευρύ φάσμα κλάδων της οικονομίας. Αυτό που κάνει το Διάστημα ιδιαίτερα ενδιαφέρον επενδυτικά είναι ότι δεν αφορά μόνο το ίδιο το διάστημα. Αφορά την οικονομία στη Γη. Οι δορυφορικές επικοινωνίες, η παρατήρηση Γης, η συνδεσιμότητα για το IoT, οι υπηρεσίες σε τροχιά και η διαχείριση διαστημικών δεδομένων επηρεάζουν ήδη τις τηλεπικοινωνίες, την πολιτική προστασία, τη ναυτιλία, τις μεταφορές, την αγροτική παραγωγή, το περιβάλλον, την ενέργεια και την ασφάλεια. Με άλλα λόγια, το διάστημα εξελίσσεται σταδιακά σε μία κρίσιμη ψηφιακή υποδομή πάνω στην οποία θα αναπτυχθούν νέες υπηρεσίες και επιχειρηματικά μοντέλα.
Βεβαίως, το Διάστημα δεν είναι μία εύκολη αγορά. Για να προσελκύσει σοβαρό κεφάλαιο, μία εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας πρέπει να διαθέτει πραγματική τεχνολογική υπεροχή, ισχυρή ομάδα, προστατεύσιμη πνευματική ιδιοκτησία, σαφή εμπορική εφαρμογή και δυνατότητα διεθνούς κλιμάκωσης. Παράλληλα, πρέπει να μπορεί να κινηθεί αποτελεσματικά σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό τεχνολογικό, επιχειρησιακό και ρυθμιστικό περιβάλλον.
Εμείς αναζητούμε εταιρείες που βλέπουν το διάστημα όχι ως έναν απομονωμένο κλάδο, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου οικοσυστήματος που συνδέεται με τις τηλεπικοινωνίες, τα δεδομένα, την τεχνητή νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια και τις κρίσιμες υποδομές. Πιστεύουμε ότι η μεγαλύτερη αξία θα δημιουργηθεί ακριβώς στα σημεία όπου αυτές οι τεχνολογίες συναντώνται και δημιουργούν νέες αγορές και νέες δυνατότητες για την οικονομία και την κοινωνία.
I.C.: Η αποστολή ERMIS φέρνει στο προσκήνιο πεδία όπως οι μικροδορυφόροι, οι δορυφορικές επικοινωνίες 5G-IoT, οι οπτικές επικοινωνίες, και η παρατήρηση της Γης. Πώς μπορεί μία τέτοια αποστολή να συμβάλει στη μετάβαση της Ελλάδας από ρόλο παρατηρητή σε πιο ενεργή παρουσία στη διαστημική οικονομία;
Α.Τ.: Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, αξίζει να δούμε την ERMIS όχι μόνο ως μία μεμονωμένη διαστημική αποστολή, αλλά και ως ένδειξη μίας ευρύτερης αλλαγής. Η σημασία της δεν περιορίζεται στην εκτόξευση μικροδορυφόρων. Το ουσιαστικό είναι ότι δημιουργείται τεχνογνωσία σε κρίσιμα στάδια της διαστημικής αλυσίδας αξίας: από τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη μέχρι την κατασκευή, την ολοκλήρωση, τη λειτουργία και την αξιοποίηση των δεδομένων και των εφαρμογών που προκύπτουν. Η κατασκευή και εκτόξευση των δορυφόρων ERMIS-1 και ERMIS-2 από την OQ Technology Hellas, σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ, αποτελεί μία έμπρακτη απόδειξη ότι η Ελλάδα μπορεί να συμμετέχει σε έργα διαστημικής τεχνολογίας διεθνούς επιπέδου και να διεκδικεί ενεργό ρόλο σε μία αγορά που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν απρόσιτη για χώρες του μεγέθους της. Το γεγονός ότι μία τέτοια αποστολή έχει περάσει από το στάδιο του σχεδιασμού στο στάδιο της λειτουργίας σε τροχιά αποτελεί σημαντικό ορόσημο για το ελληνικό οικοσύστημα τεχνολογίας και καινοτομίας.
Για εμάς, η εξέλιξη αυτή έχει ξεχωριστή αξία γιατί δείχνει ότι επενδύσεις σε προηγμένες διαστημικές τεχνολογίες μπορούν να μετατραπούν σε πραγματικά αποτελέσματα με διεθνές αποτύπωμα. Όταν μία εταιρεία του χαρτοφυλακίου μας και η θυγατρική της συμμετέχουν στην ανάπτυξη και λειτουργία δορυφορικών συστημάτων που βρίσκονται ήδη σε τροχιά, επιβεβαιώνεται η επενδυτική μας λογική αλλά και η δυνατότητα δημιουργίας τεχνολογίας υψηλής αξίας από την Ελλάδα.
Τέτοιες πρωτοβουλίες λειτουργούν επίσης ως απόδειξη ότι έργα υψηλής τεχνολογικής πολυπλοκότητας μπορούν να υλοποιηθούν από τη χώρα μας. Δημιουργούν θετικό προηγούμενο για την αγορά, ενισχύουν την εμπιστοσύνη επενδυτών και συνεργατών, προσελκύουν ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης και δίνουν κίνητρο σε περισσότερες επιχειρήσεις και ερευνητικές ομάδες να δραστηριοποιηθούν σε τομείς προηγμένης τεχνολογίας.
Παράλληλα, μέσα από προγράμματα όπως το ERMIS και μέσα από τις συνεργασίες που αναπτύσσονται γύρω από το οικοσύστημα του Φαιστός, δημιουργούνται νέες ευκαιρίες για ελληνικές επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Η συμμετοχή σε πραγματικά έργα μεταφέρει τεχνογνωσία, δημιουργεί εμπειρία και συμβάλλει ώστε η Ελλάδα να αποκτήσει ισχυρότερη παρουσία σε επιλεγμένα τμήματα της διαστημικής αλυσίδας αξίας.
Εφόσον αυτή η πορεία συνεχιστεί με συνέπεια, η χώρα μπορεί σταδιακά να διαμορφώσει έναν πιο ουσιαστικό ρόλο ως περιφερειακό κέντρο τεχνογνωσίας σε επιλεγμένες διαστημικές και τηλεπικοινωνιακές τεχνολογίες, καλύπτοντας ανάγκες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, της Ανατολικής Μεσογείου και της Βόρειας Αφρικής. Η γεωγραφική της θέση, το ανθρώπινο δυναμικό, η συμμετοχή της στην ευρωπαϊκή ερευνητική κοινότητα και η τεχνογνωσία που αρχίζει να συσσωρεύεται μπορούν να της δώσουν πραγματικό ρόλο σε αυτή τη νέα αγορά.
Η μετάβαση από τον ρόλο του παρατηρητή στον ρόλο του ενεργού παίκτη δεν γίνεται από τη μία μέρα στην άλλη. Γίνεται με συστηματική συσσώρευση γνώσης, σύνδεση της έρευνας με την επιχειρηματικότητα, διεθνείς συνεργασίες και εταιρείες που μπορούν να μετατρέψουν την τεχνολογία σε προϊόντα και υπηρεσίες με παγκόσμια απήχηση. Γι’ αυτό θεωρούμε το Διάστημα στρατηγικό πεδίο: όχι μόνο ως νέα αγορά, αλλά ως πεδίο όπου η Ελλάδα μπορεί να δημιουργήσει τεχνογνωσία, οικονομική αξία και στρατηγικά πλεονεκτήματα σε κρίσιμες τεχνολογίες του μέλλοντος.
I.C.: Η σύγκλιση τηλεπικοινωνιών και διαστημικών τεχνολογιών δημιουργεί ήδη νέες δυνατότητες συνδεσιμότητας. Μάλιστα, πρόσφατα είδαμε και στην Ελλάδα μία επιτυχημένη δοκιμή αποστολής μηνυμάτων από δορυφόρο σε συμβατικό κινητό τηλέφωνο, από εταιρεία του χαρτοφυλακίου σας. Τι μας δείχνει αυτή η εξέλιξη για το μέλλον της δορυφορικής συνδεσιμότητας, και πώς εκτιμάτε ότι θα επηρεάσει τις υπηρεσίες επικοινωνίας τα επόμενα χρόνια;
Α.Τ.: Η συγκεκριμένη δοκιμή είναι σημαντική γιατί φέρνει τη δορυφορική συνδεσιμότητα πιο κοντά στον απλό χρήστη και στο συμβατικό κινητό τηλέφωνο, χωρίς την ανάγκη εξειδικευμένου εξοπλισμού. Αυτό που βλέπουμε είναι η σταδιακή ενοποίηση επίγειων και δορυφορικών δικτύων, μία εξέλιξη που μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις υπηρεσίες επικοινωνίας. Η δοκιμή της OQ Technology Hellas στο Ακρωτήριο Ταίναρο απέδειξε ότι η δορυφορική συνδεσιμότητα απευθείας σε συμβατικά κινητά τηλέφωνα δεν είναι πλέον θεωρητική δυνατότητα, αλλά τεχνολογία που μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη. Αξίζει να σημειωθεί ότι αντίστοιχη δοκιμή είχε προηγηθεί στο Λουξεμβούργο και η Ελλάδα αποτέλεσε τη δεύτερη χώρα στην Ευρώπη όπου πραγματοποιήθηκε με επιτυχία ένα τέτοιο εγχείρημα. Η επιλογή του νοτιότερου άκρου της Βαλκανικής Χερσονήσου αναδεικνύει και τη σημασία που μπορούν να έχουν οι δορυφορικές επικοινωνίες για απομακρυσμένες, δυσπρόσιτες ή γεωγραφικά απαιτητικές περιοχές. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η συνδεσιμότητα δεν θα εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από επίγειες υποδομές. Τα επόμενα χρόνια θα βλέπουμε όλο και μεγαλύτερη συνεργασία επίγειων και δορυφορικών δικτύων, με υπηρεσίες πιο ανθεκτικές, πιο αξιόπιστες και διαθέσιμες σε πολύ ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές. Αυτό αφορά ένα μεγάλο εύρος εφαρμογών, από την πολιτική προστασία και την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών μέχρι τη ναυτιλία, τις μεταφορές, την ενέργεια, τα logistics, την αγροτική παραγωγή και τις κρίσιμες υποδομές.
Για το Φαιστός, η εξέλιξη αυτή αποτελεί και μία ισχυρή επιβεβαίωση της επενδυτικής μας στρατηγικής. Αναδεικνύει την αξία της επένδυσής μας στην OQ Technology (αναπτύσσει δίκτυα IoT μέσω Non-Terrestrial Networks και τεχνολογίας 5G) και δείχνει ότι η εταιρεία μπορεί να μετατρέψει μία καινοτόμο τεχνολογία σε πραγματική υπηρεσία με εμπορικές προοπτικές και διεθνή εφαρμογή. Αυτό είναι κρίσιμο για εμάς ως επενδυτές: να εντοπίζουμε εταιρείες που θα μπορούν να βρίσκονται μπροστά από την αγορά και θα μπορούν να μετατρέψουν μία τεχνολογική δυνατότητα σε επιχειρηματική ευκαιρία. Παράλληλα, επιβεβαιώνει τη στρατηγική επιλογή μας να επενδύσουμε έγκαιρα στον τομέα του Διαστήματος. Το εύκολο και το ευχάριστο είναι να μιλάμε τώρα για αυτά, ενώ έχουν επιβεβαιωθεί, το δύσκολο είναι να το κατανοήσεις και να το προβλέψεις τη στιγμή της επένδυσης, τέσσερα χρόνια πριν με τα τότε δεδομένα σε εκείνες τις συνθήκες. Αυτό άλλωστε είναι και το ενσωματωμένο ρίσκο στις συγκεκριμένες επενδύσεις.
I.C.: Κοιτώντας προς την επόμενη φάση, ένα «Phaistos II» θα ήταν συνέχεια μίας πορείας που έχει ήδη δημιουργήσει τεχνογνωσία, δίκτυο, και επενδυτική εμπειρία; Ποια θα είναι τα βασικά κριτήρια επιτυχίας για την επόμενη γενιά επενδύσεων, και ποιες τεχνολογικές συγκλίσεις θεωρείτε ότι θα καθορίσουν την αγορά τα επόμενα χρόνια;
Α.Τ.: Ένα Phaistos II δεν πρέπει να ιδωθεί ως μία απλή επανάληψη του πρώτου fund. Θα είναι η φυσική εξέλιξη μίας διαδρομής που μας έδωσε εμπειρία, δίκτυο, γνώση των αγορών και βαθύτερη κατανόηση του πού μπορεί να δημιουργηθεί αξία.
Το πρώτο κριτήριο επιτυχίας θα παραμείνει η ποιότητα των επενδύσεων. Σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία αλλάζει με πολύ γρήγορους ρυθμούς, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να παρασυρθεί κανείς από τον ενθουσιασμό της στιγμής. Εμείς πρέπει να παραμείνουμε πειθαρχημένοι. Να επενδύουμε σε εταιρείες με πραγματική τεχνολογική βάση, ισχυρές ομάδες, διεθνή προοπτική, σαφή αγορά και δυνατότητα δημιουργίας αξίας σε βάθος χρόνου.
Το δεύτερο κριτήριο είναι η διεθνής διάσταση. Οι εταιρείες που μας ενδιαφέρουν δεν μπορούν να σκέφτονται μόνο την ελληνική αγορά. Η Ελλάδα μπορεί να γίνει τόπος ανάπτυξης τεχνογνωσίας, ταλέντου και καινοτομίας, αλλά οι αγορές στις οποίες απευθύνονται αυτές οι εταιρείες πρέπει να είναι διεθνείς. Το τρίτο κριτήριο είναι η δυνατότητα δημιουργίας πρωτογενούς τεχνολογίας και η ικανότητα μετατροπής της σε προϊόντα και υπηρεσίες με πραγματική αξία για την αγορά. Μας ενδιαφέρουν εταιρείες που δεν ακολουθούν απλώς τις τεχνολογικές εξελίξεις, αλλά διαθέτουν την τεχνογνωσία, το ανθρώπινο δυναμικό και την καινοτομία για να δημιουργούν οι ίδιες νέες λύσεις και να τις μετατρέπουν σε ανταγωνιστικά προϊόντα με διεθνείς προοπτικές. Στο τέλος της ημέρας, η πραγματική αξία δημιουργείται όταν η τεχνολογία λύνει ουσιαστικά προβλήματα και βρίσκει θέση στην αγορά.
Ως προς τις τεχνολογικές εξελίξεις, πιστεύω ότι οι σημαντικότερες συγκλίσεις της επόμενης δεκαετίας θα προκύψουν από τη συνάντηση της τεχνητής νοημοσύνης με τα δίκτυα και τα δεδομένα, από τη σταδιακή ενοποίηση επίγειων και δορυφορικών υποδομών, από την κυβερνοασφάλεια ως βασική προϋπόθεση λειτουργίας κάθε κρίσιμης υποδομής και από τη σύνδεση των διαστημικών τεχνολογιών με ολοένα και περισσότερους τομείς της πραγματικής οικονομίας. Δεν είναι τυχαίο ότι περίπου το 28% των κεφαλαίων που έχουμε επενδύσει μέχρι σήμερα έχει κατευθυνθεί στον τομέα του Διαστήματος. Η επιλογή αυτή αντανακλά την πεποίθησή μας ότι οι διαστημικές τεχνολογίες δεν αποτελούν πλέον μία εξειδικευμένη αγορά, αλλά μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές και επιχειρηματικές πλατφόρμες των επόμενων δεκαετιών.
Το Φαιστός απέδειξε ότι η Ελλάδα μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά σε αυτές τις αγορές δημιουργώντας παράλληλα αξία για τους επενδυτές του. Η επόμενη φάση είναι να δημιουργηθούν περισσότερες εταιρείες με διεθνή απήχηση, μεγαλύτερη τεχνολογική αξία και ισχυρότερο αποτύπωμα στις παγκόσμιες αγορές.
Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό InfoCom
