Μια εικόνα άνισης προόδου στους κεντρικούς πυλώνες του προγράμματος «Ψηφιακή Δεκαετία» καταγράφεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την πρόσφατη ενδιάμεση αξιολόγηση των στόχων του 2030, η οποία βασίζεται στα διαθέσιμα δεδομένα του 2023. Ενώ οι τομείς των ψηφιακών υποδομών και των ψηφιακών δημοσίων υπηρεσιών σημειώνουν σταθερή, αν και όχι πλήρη, πρόοδο, ο πυλώνας των ψηφιακών δεξιοτήτων παρουσιάζει μια κρίσιμη υστέρηση. Η απόκλιση αυτή μεταξύ των πυλώνων αναδεικνύεται ως η σημαντικότερη πρόκληση για την επίτευξη του οράματος μιας ολοκληρωμένης και συμπεριληπτικής ψηφιακής κοινωνίας έως το τέλος της δεκαετίας.
Στον τομέα των ψηφιακών υποδομών, η ανάλυση των βασικών δεικτών απόδοσης δείχνει ισχυρή ανοδική τάση, αλλά με διαφορετικές ταχύτητες. Η κάλυψη δικτύου 5G στις κατοικημένες περιοχές έχει φτάσει στο 89,3%, γεγονός που τοποθετεί τον συγκεκριμένο στόχο σε τροχιά πλήρους υλοποίησης πριν από το 2030. Σχετικά με τη συνδεσιμότητα Gigabit για το σύνολο των νοικοκυριών, το ποσοστό κάλυψης το 2023 ανερχόταν σε 78,8%, με την πρόβλεψη για το 2030 να φτάνει το 94,7%, υπολειπόμενο του τελικού στόχου. Η μεγαλύτερη απόκλιση παρατηρείται στην ανάπτυξη δικτύων οπτικών ινών μέχρι τις εγκαταστάσεις (FTTP), όπου, παρά μια αξιοσημείωτη αύξηση 7,6 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε έναν χρόνο (από 56,4% το 2022 σε 64% το 2023), η πρόβλεψη για το 2030 παραμένει στο 89,5%.
Η πιο προβληματική εικόνα προκύπτει από τον πυλώνα των ψηφιακών δεξιοτήτων, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως το σημαντικότερο εμπόδιο του προγράμματος. Ο στόχος για το 2030 προβλέπει ότι το 80% των ατόμων ηλικίας 16 έως 74 ετών θα πρέπει να διαθέτει τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες, δηλαδή την ικανότητα εύρεσης πληροφοριών, επικοινωνίας, δημιουργίας απλού περιεχομένου, ασφαλούς παραμονής στο διαδίκτυο και επίλυσης βασικών τεχνικών προβλημάτων. Ωστόσο, το 2023, ο δείκτης αυτός βρισκόταν μόλις στο 55,6%. Οι προβολές εκτιμούν ότι η απόκλιση θα παραμείνει πάνω από 20 μονάδες, ενισχύοντας τον κίνδυνο ψηφιακού αποκλεισμού. Παρόμοια είναι η υστέρηση και στον στόχο για την απασχόληση 20 εκατομμυρίων ειδικών στις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ), καθώς από τα 9,8 εκατομμύρια το 2023, η πρόβλεψη για το 2030 ανέρχεται σε μόλις 12,2 εκατομμύρια.
Ο πυλώνας των ψηφιακών δημοσίων υπηρεσιών, από την πλευρά του, εμφανίζει πιο σταθερή ωρίμανση. Η διαδικτυακή διαθεσιμότητα βασικών υπηρεσιών για τις επιχειρήσεις έφτασε το σκορ 85,4 (σε κλίμακα 100) το 2023, ενώ για τους πολίτες το αντίστοιχο σκορ ήταν 79,4. Οι προβλέψεις για το 2030, με 93,8 και 90,9 αντίστοιχα, δείχνουν ότι και οι δύο τομείς δεν θα αγγίξουν τον απόλυτο στόχο. Σε αντίθεση, ο δείκτης που αφορά την πρόσβαση όλων των Ευρωπαίων πολιτών στους ηλεκτρονικούς φακέλους υγείας τους παρουσιάζει εξαιρετική επίδοση. Έχοντας φτάσει το σκορ 79 το 2023, ο συγκεκριμένος στόχος βρίσκεται σε πορεία πλήρους επίτευξης πολύ νωρίτερα από το προγραμματισμένο χρονοδιάγραμμα του 2030.
Συμπερασματικά, τα ευρήματα της ενδιάμεσης αποτίμησης, τα οποία προέρχονται από ανοιχτά σύνολα δεδομένων που καθιστούν την πρόοδο μετρήσιμη, υπογραμμίζουν μια σαφή διάκριση μεταξύ της ανάπτυξης των τεχνολογικών εργαλείων και της ικανότητας του πληθυσμού να τα αξιοποιήσει. Η πρόοδος στις υποδομές είναι απτή, αλλά το διευρυνόμενο χάσμα στις δεξιότητες θέτει σε κίνδυνο την επίτευξη μιας ισότιμης ψηφιακής κοινωνίας. Η πορεία προς το 2030 καθιστά επιτακτική την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις, καθιστώντας την επιτυχή ψηφιακή μετάβαση όχι μόνο μετρήσιμο στόχο αλλά και κοινή ευθύνη για όλα τα κράτη-μέλη.
