Ένα νέο πρόγραμμα διαστημικών τεχνολογιών, προϋπολογισμού 350 εκατ. ευρώ, σχεδιάζει η κυβέρνηση, με στόχο να επεκτείνει το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων πέρα από την παρατήρηση της Γης και να ενισχύσει τομείς όπως οι ασφαλείς επικοινωνίες, η πολιτική προστασία, η άμυνα και οι κρίσιμες ψηφιακές υποδομές.
Το κονδύλι έχει ενταχθεί στην πρόταση αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου «Ελλάδα 2.0», η οποία υποβλήθηκε στις 8 Μαΐου στο πλαίσιο της τελικής φάσης υλοποίησης του Ταμείου Ανάκαμψης. Η πρόταση αφορά την επέκταση του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων με συστήματα ασφαλούς δορυφορικής συνδεσιμότητας και νέες διαστημικές υποδομές που θα εξυπηρετούν ανάγκες εθνικής άμυνας, πολιτικής προστασίας, ναυτιλίας, γεωργίας και άλλων στρατηγικών τομέων της οικονομίας.
Το νέο σχέδιο έρχεται ενώ ολοκληρώνεται το πρώτο πρόγραμμα μικροδορυφόρων, ύψους 200 εκατ. ευρώ, το οποίο συνέβαλε στη δημιουργία ενός ευρύτερου οικοσυστήματος διαστημικών τεχνολογιών στην Ελλάδα. Διεθνείς εταιρείες όπως η Open Cosmos και η ICEYE έχουν ήδη εγκαταστήσει παραγωγικές δραστηριότητες στη χώρα, ενώ σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς ο αριθμός των επιχειρήσεων του κλάδου έχει αυξηθεί κατά περίπου 20%.
Κομβικό ρόλο και στο νέο πρόγραμμα αναμένεται να έχει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (European Space Agency – ESA), ο οποίος είχε αναλάβει και την υλοποίηση του πρώτου κύκλου. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, εξετάζεται μάλιστα η αύξηση της συμμετοχής εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην ελληνική αγορά σε ποσοστό που θα μπορούσε να προσεγγίσει το 50%, από περίπου 30% στο πρώτο πρόγραμμα.
Η συζήτηση για το επόμενο βήμα της Ελλάδας πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αντιμετωπίζει το διάστημα όχι μόνο ως τεχνολογικό τομέα αλλά ως κρίσιμη υποδομή. Η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας για το Διαστημικό Πρόγραμμα (European Union Agency for the Space Programme – EUSPA) δείχνει ότι το ενδιαφέρον μετατοπίζεται σταδιακά από την κατασκευή δορυφόρων στις υπηρεσίες που αυτοί υποστηρίζουν, δηλαδή τις ασφαλείς επικοινωνίες, τη διαχείριση κρίσεων, την προστασία κρίσιμων υποδομών και την επεξεργασία δεδομένων.
Στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής βρίσκεται το IRIS2, το νέο ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών. Στόχος του είναι να παρέχει ανθεκτικές υπηρεσίες συνδεσιμότητας σε κρατικούς φορείς, υπηρεσίες πολιτικής προστασίας και διαχειριστές κρίσιμων υποδομών, ενισχύοντας τη στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε έναν τομέα που μέχρι πρόσφατα καλυπτόταν σε μεγάλο βαθμό από μη ευρωπαϊκά συστήματα.
Η στροφή αυτή συνδέεται άμεσα και με τις τηλεπικοινωνίες. Σύμφωνα με την EUSPA, τα συστήματα δορυφορικής πλοήγησης αποτελούν ήδη βασικό εργαλείο χρονισμού και συγχρονισμού για δίκτυα κινητών επικοινωνιών, κέντρα δεδομένων, υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους και άλλες κρίσιμες ψηφιακές εφαρμογές. Παράλληλα, τα δορυφορικά δεδομένα αξιοποιούνται για την παρακολούθηση ενεργειακών δικτύων, μεταφορικών υποδομών και εγκαταστάσεων στρατηγικής σημασίας.
Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται και στα μεγέθη της αγοράς. Τα έσοδα από υπηρεσίες ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών αναμένεται να αυξηθούν από λίγο πάνω από 200 εκατ. ευρώ το 2025 σε σχεδόν 1,2 δισ. ευρώ έως το 2040, καθώς αυξάνεται η ζήτηση από κρατικές αρχές, υπηρεσίες ασφάλειας και φορείς πολιτικής προστασίας. Παράλληλα, η αγορά εφαρμογών που βασίζονται σε δορυφορική πλοήγηση εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από περίπου 300 δισ. ευρώ το 2024 σε 580 δισ. ευρώ το 2034.
Ιδιαίτερο βάρος αποκτά και η αξιοποίηση των δεδομένων που παράγουν οι διαστημικές υποδομές. Η EUSPA εκτιμά ότι η επόμενη φάση ανάπτυξης θα βασιστεί λιγότερο στην εκτόξευση νέων δορυφόρων και περισσότερο στην επεξεργασία των πληροφοριών που συλλέγουν. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι υποδομές υπολογιστικού νέφους και οι λεγόμενοι «ψηφιακοί δίδυμοι» αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη μετατροπή των δορυφορικών δεδομένων σε επιχειρησιακή πληροφορία για τη διαχείριση κρίσεων, την πολιτική προστασία και τη λήψη αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αγορά υπηρεσιών Παρατήρησης της Γης (Earth Observation – EO), η οποία αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 3,5 δισ. ευρώ σε 7,9 δισ. ευρώ μέσα στην επόμενη δεκαετία. Οι εφαρμογές αυτές χρησιμοποιούνται ολοένα περισσότερο για την παρακολούθηση φυσικών καταστροφών, κρίσιμων υποδομών και περιβαλλοντικών μεταβολών, ενώ το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα αφορά κυρίως μικροδορυφόρους αυτής της κατηγορίας.
