Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε στην έναρξη μιας νέας διαδικασίας διαβούλευσης με στόχο τον επανακαθορισμό της στρατηγικής της για το λογισμικό ανοιχτού κώδικα (open source). Μέσω ενός «Call for Evidence», οι Βρυξέλλες θέτουν τις φιλοδοξίες τους ώστε οι κοινότητες προγραμματιστών της Ευρώπης να υπερβούν τον ρόλο της απλής υποστήριξης των πλατφορμών που ανήκουν σε τεχνολογικούς κολοσσούς των ΗΠΑ. Η δημόσια διαβούλευση, η οποία θα διαρκέσει από τις 6 Ιανουαρίου έως τις 3 Φεβρουαρίου 2026, αποτελεί το προκαταρκτικό βήμα για τη διαμόρφωση μιας επίσημης στρατηγικής σχετικά με τα «Ευρωπαϊκά Ανοιχτά Ψηφιακά Οικοσυστήματα», η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους.
Σύμφωνα με το κείμενο της Επιτροπής, η υφιστάμενη εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από προμηθευτές τεχνολογίας εκτός Ευρώπης έχει εξελιχθεί σε σοβαρή στρατηγική ευπάθεια για το μπλοκ. Η εξάρτηση αυτή περιγράφεται ως παράγοντας που περιορίζει τις επιλογές των χρηστών, αποδυναμώνει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών εταιρειών και δημιουργεί κινδύνους στην αλυσίδα εφοδιασμού, επηρεάζοντας ένα ευρύ φάσμα τομέων, από τις υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους (cloud) έως τις κρίσιμες υποδομές. Η Επιτροπή τονίζει ότι η εξάρτηση από ξένους προμηθευτές δυσχεραίνει τον έλεγχο της Ευρώπης επί του ψηφιακού της αποθέματος, ανοίγοντας ενδεχομένως την πόρτα σε ζητήματα ασφάλειας και ανθεκτικότητας σε ευαίσθητους τομείς της οικονομίας.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το λογισμικό ανοιχτού κώδικα προσφέρει διέξοδο από αυτόν τον περιορισμό, καθώς μπορεί να αποτελέσει τη βάση για ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο ψηφιακών λύσεων υψηλής ποιότητας και ασφάλειας. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο έγγραφο, οι λύσεις αυτές μπορούν να λειτουργήσουν ως βιώσιμες εναλλακτικές απέναντι στις ιδιόκτητες πλατφόρμες. Η Επιτροπή υπογραμμίζει πως ένας ισχυρός και ανεπτυγμένος τομέας ανοιχτού κώδικα μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στην περαιτέρω καινοτομία εντός της ΕΕ, να επιταχύνει την τυποποίηση και να ενισχύσει τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της Ένωσης, διασφαλίζοντας παράλληλα την κυριαρχία, την οικονομική ευημερία και την παγκόσμια επιρροή της Ευρώπης.
Εξάρτηση λογισμικού και οικονομική αξία
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ίδιας της Επιτροπής, ένα ποσοστό που κυμαίνεται μεταξύ 70 και 90 τοις εκατό του σύγχρονου λογισμικού βασίζεται σε στοιχεία ανοιχτού κώδικα. Αυτό σημαίνει ότι το open source ήδη στηρίζει την ψηφιακή οικονομία, ανεξαρτήτως προτιμήσεων. Ο βασικός προβληματισμός των Βρυξελλών έγκειται στο γεγονός ότι, ενώ η Ευρώπη πραγματοποιεί μεγάλο μέρος της ανάπτυξης και της κατασκευής αυτού του λογισμικού, η εμπορική και στρατηγική αξία που παράγεται καταλήγει πολύ συχνά στα χέρια μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών που έχουν την έδρα τους εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για να καλυφθεί αυτό το χάσμα, η Επιτροπή δηλώνει ότι θα σχεδιάσει μια νέα πανευρωπαϊκή προσέγγιση για το ανοιχτό λογισμικό, αναθεωρώντας τη στρατηγική της περιόδου 2020–2023. Η προηγούμενη στρατηγική εστίαζε κυρίως στο πώς τα θεσμικά όργανα της ΕΕ χρησιμοποιούν και μοιράζονται κώδικα εσωτερικά. Αυτή τη φορά, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν το ανοιχτό λογισμικό ως ένα κρίσιμο οικονομικό και πολιτικό κεφάλαιο, το οποίο συνδέεται άμεσα με την τεχνολογική κυριαρχία, την ανταγωνιστικότητα και την κυβερνοασφάλεια. Στο πλαίσιο του σχεδίου, τομείς όπως το cloud, η τεχνητή νοημοσύνη (AI), η κυβερνοασφάλεια, το ανοιχτό υλικό και το βιομηχανικό λογισμικό τίθενται στο επίκεντρο.
Η νέα πρωτοβουλία συνδέεται πολιτικά με τις κατευθυντήριες γραμμές της Προέδρου Ursula von der Leyen, την επιστολή αποστολής προς την Εκτελεστική Αντιπρόεδρο Henna Virkkunen και την ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης του 2025. Οι αρμόδιες υπηρεσίες είναι η Γενική Διεύθυνση Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογίας (DG CNECT) και η Γενική Διεύθυνση Ψηφιακών Υπηρεσιών (DG DIGIT). Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι η εστίαση αυτή τη φορά αφορά την κλιμάκωση και ανάπτυξη (deployment) των λύσεων και όχι απλώς έναν ακόμα γύρο πειραματικών ερευνητικών έργων, καθώς έχει διαπιστωθεί αδυναμία μετάβασης στην αγορά.
Χρηματοδοτικά κενά και ανάγκη κλιμάκωσης
Οι Βρυξέλλες παραδέχονται ότι η χρηματοδότηση από μόνη της δεν έχει επιλύσει το πρόβλημα. Παρά το γεγονός ότι η ΕΕ έχει υποστηρίξει πρωτοβουλίες όπως το «Next Generation Internet», το πλαίσιο FIWARE, το GenAI4EU, την τεχνολογία RISC-V και το λογισμικό για ανοιχτά οχήματα, πάρα πολλά έργα αγωνίζονται να κάνουν το άλμα από τον κώδικα που χρηματοδοτείται με επιχορηγήσεις σε προϊόντα που επιβιώνουν στην ελεύθερη αγορά. Η Επιτροπή αναφέρει στο έγγραφο ότι η υποστήριξη των κοινοτήτων αποκλειστικά μέσω προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας δεν επαρκεί για την επιτυχημένη αναβάθμιση.
Στο κείμενο της Πρόσκλησης, η Επιτροπή τονίζει πως είναι κρίσιμο να υποστηριχθούν οι αναδυόμενες κοινότητες προγραμματιστών και οι επιχειρήσεις στην προσπάθειά τους να αναπτυχθούν. Παρατίθεται ένα μείγμα πιθανών κινήσεων, το οποίο περιλαμβάνει κίνητρα για τους χρήστες ώστε να συνεισφέρουν στον αρχικό κώδικα (upstream), καθώς και άμεση υποστήριξη για τις επιχειρήσεις ανοιχτού κώδικα της ΕΕ. Επίσης, προτείνονται μέτρα βοήθειας για τις νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) που κινδυνεύουν να καταρρεύσουν καθώς μεγαλώνουν, μέσω συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα και βιώσιμων μοντέλων διακυβέρνησης.
Επιπλέον, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο ανοιχτός κώδικας μπορεί να προσφέρει διαφάνεια στις αλυσίδες εφοδιασμού και να καταστήσει ευκολότερο τον εντοπισμό τρωτών σημείων. Η πρωτοβουλία αυτή θα λειτουργήσει συμπληρωματικά με την επερχόμενη Πράξη για την Ανάπτυξη Cloud και AI (Cloud and AI Development Act), η οποία θα υιοθετηθεί παράλληλα ως πακέτο. Η πρόσφατη δημιουργία της Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκών Ψηφιακών Υποδομών για τα Ψηφιακά Κοινά (EDIC for Digital Commons) αναφέρεται ως παράδειγμα της προσπάθειας για τη δημιουργία ενός πλαισίου που θα επιτρέψει στις ευρωπαϊκές κοινότητες να κλιμακωθούν.
