Δίκαιη ανταμοιβή ή προληπτική λογοκρισία για τους δημιουργούς; Το ερώτημα αυτό κυριαρχεί στην αντιπαράθεση για τη νέα οδηγία για τα πνευματικά δικαιώματα στο διαδίκτυο. Η Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υπερψήφισε τη νέα οδηγία (348 βουλευτές τάχθηκαν υπέρ και 274 κατά) με την οποία καταβάλλεται στον δημιουργό αμοιβή για την αναπαραγωγή έργου του στο διαδίκτυο.
Σε διαφορετική περίπτωση, ειδικά φίλτρα θα εμποδίζουν τη δημοσίευση έργου, για το οποίο δεν υπάρχει έγκριση του δημιουργού και σε αυτό το σημείο επικεντρώνεται η διαφωνία ανάμεσα σε αυτούς που λένε ότι «πρέπει να μπει μια τάξη» στο διαδίκτυο και εκείνους που υποστηρίζουν ότι «κινδυνεύει η ελευθερία του λόγου». Η πλειοψηφία του Ευρωκοινοβουλίου, ωστόσο, έκρινε ότι η ρύθμιση προστατεύει τους δημιουργούς, καθώς υποχρεώνει μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες (Google News, YouTube κ.α.) να μοιράζονται τα κέρδη τους με μουσικούς, ηθοποιούς ή δημοσιογράφους που δραστηριοποιούνται σε ψηφιακό περιβάλλον.
Με τη ψηφοφορία για την οδηγία ολοκληρώθηκε η νομοθετική διαδικασία για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η οποία ξεκίνησε το 2016. Τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει τώρα να εγκρίνουν την απόφαση του ΕΚ τις προσεχείς εβδομάδες. Αν τα κράτη μέλη εγκρίνουν το κείμενο που υιοθέτησε το Κοινοβούλιο, οι νέοι κανόνες θα τεθούν σε ισχύ μετά τη δημοσίευσή τους στην επίσημη εφημερίδα της ΕΕ, ενώ θα μεσολαβήσει διάστημα 2 χρόνων για την εφαρμογή τους.
Μεταξύ των επικριτών της νέας οδηγίας είναι ευρωβουλευτές της Αριστεράς και των Πρασίνων, που προειδοποιούν ότι «έρχεται το τέλος του ελεύθερου ίντερνετ» και υποστηρίζουν ότι υπό το πρόσχημα της ανταμοιβής καθιερώνεται λογοκρισία στην έκφραση. Επιπλέον, θεωρούν ότι τα φίλτρα περιεχομένου δεν μπορούν να κάνουν τον απαραίτητο διαχωρισμό.
Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση του ΕΚ με τη νέα οδηγία για τα πνευματικά δικαιώματα στο διαδίκτυο:
- Οι διαδικτυακές πλατφόρμες θα είναι υπεύθυνες για το περιεχόμενο που αναρτούν οι χρήστες.
- Συγκεκριμένες κατηγορίες διαδικτυακού υλικού, όπως τα «memes» και τα αρχεία GIF, εξαιρούνται από την οδηγία.
- Οι σύνδεσμοι προς ειδησεογραφικά άρθρα, οι οποίοι συνοδεύονται από «μεμονωμένες λέξεις ή πολύ σύντομα αποσπάσματα» μπορούν να διαμοιράζονται ελεύθερα.
- Οι δημοσιογράφοι θα πρέπει να λαμβάνουν μερίδιο των εσόδων που αποκομίζουν οι εκδότες για τη χρήση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.
- Οι νεοφυείς επιχειρήσεις θα υπόκεινται σε ελαφρύτερες υποχρεώσεις.
Το κείμενο διευκρινίζει ότι η ανάρτηση έργων σε διαδικτυακές εγκυκλοπαίδειες με μη εμπορικό τρόπο, όπως για παράδειγμα στη Wikipedia, ή πλατφόρμες ανοιχτού («open source») λογισμικού, όπως το GitHub, θα εξαιρούνται αυτόματα.
Πώς αυτή η συμφωνία αλλάζει την υπάρχουσα κατάσταση
Προς το παρόν, οι εταιρείες του διαδικτύου έχουν ελάχιστα κίνητρα να υπογράψουν δίκαιες συμβάσεις με τους κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων, καθώς δεν θεωρούνται υπεύθυνες για το περιεχόμενο που αναρτούν οι χρήστες τους. Η μόνη τους υποχρέωση είναι να αφαιρούν περιεχόμενο που καταπατά πνευματικά δικαιώματα όταν ο κάτοχός τους το ζητήσει. Αυτή η πρακτική θεωρείται επίπονη για τους κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων και δεν τους εγγυάται δίκαιη ανταμοιβή. Με βάση το σκεπτικό της νέας οδηγίας καθιστώντας τις εταιρείες του διαδικτύου υπεύθυνες, θα ενισχυθεί η δυνατότητα των κατόχων πνευματικών δικαιωμάτων (κυρίως μουσικών, ερμηνευτών και σεναριογράφων, καθώς και εκδοτών ειδήσεων και δημοσιογράφων) να διεκδικήσουν δίκαιες συμβάσεις και κατά συνέπεια δίκαιες αμοιβές για την ψηφιακή εκμετάλλευση του υλικού τους.
