Η τεχνολογική ηγεσία συνδιαμορφώνει πλέον τις αποφάσεις που καθορίζουν τη λειτουργία, την ανθεκτικότητα και την ανάπτυξη των οργανισμών. Οι επιλογές για τις ψηφιακές υποδομές, τα δεδομένα, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια, συνδέονται άμεσα με την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα, τη διαχείριση κινδύνων και την επιχειρησιακή συνέχεια. Η πορεία του Εθνικού Δικτύου Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET S.A.) αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της διεύρυνσης αυτού του ρόλου. Ως τεχνολογικός φορέας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, η ΕΔΥΤΕ παρέχει δικτυακές και υπολογιστικές υπηρεσίες σε ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα, σε φορείς της εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων και σε φορείς του Δημόσιου, ευρύτερου Δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Παράλληλα, κατέχει κεντρικό συντονιστικό ρόλο στις ψηφιακές υποδομές για την Παιδεία και την Έρευνα και εξυπηρετεί καθημερινά εκατοντάδες χιλιάδες χρήστες στους στρατηγικούς τομείς της Δημόσιας Διοίκησης, της Εκπαίδευσης, της Έρευνας, της Υγείας και του Πολιτισμού.
Οι πρωτοβουλίες που σχεδιάζει και υλοποιεί η ΕΔΥΤΕ σήμερα, από τις εθνικές υποδομές υπολογιστικού νέφους και υπερυπολογιστών έως τις πλατφόρμες δεδομένων, τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης και τις δράσεις κυβερνοασφάλειας, δεν αποτελούν απλώς τεχνολογικά έργα. Συνδέονται άμεσα με τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, την ενίσχυση της έρευνας και της εκπαίδευσης, τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών και τη συνολική ανθεκτικότητα του κράτους. Αυτό αποτυπώνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη νέα πραγματικότητα, όπου η τεχνολογική ηγεσία συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση στρατηγικών επιλογών με ευρύτερο οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί τη μετατόπιση της τεχνολογικής ηγεσίας από έναν λειτουργικό ρόλο σε έναν ρόλο στρατηγικού σχεδιασμού και λήψης αποφάσεων.
Η διεύρυνση του ρόλου της τεχνολογικής ηγεσίας συνοδεύεται από σύνθετες και αλληλένδετες προκλήσεις. Οι οργανισμοί καλούνται να διαχειριστούν κατακερματισμένα πληροφοριακά συστήματα, αυξανόμενες ανάγκες επεξεργασίας και ασφαλούς ανταλλαγής δεδομένων, εξελισσόμενες κυβερνοαπειλές και υψηλές απαιτήσεις επιχειρησιακής συνέχειας. Παράλληλα, η ανάπτυξη εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης προϋποθέτει αξιόπιστα δεδομένα, ισχυρή υπολογιστική ισχύ και εξειδικευμένες δεξιότητες. Η αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων απαιτεί σαφείς τεχνολογικές προτεραιότητες και ένταξη των σχετικών αποφάσεων στον συνολικό και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό κάθε οργανισμού και κράτους.
Μία από τις βασικές προτεραιότητες είναι ο εκσυγχρονισμός των υποδομών μέσα από ενιαίες αρχιτεκτονικές, κοινά πρότυπα και δυνατότητα κλιμάκωσης. Η καλύτερη αξιοποίηση των πόρων, η ταχύτερη ανάπτυξη υπηρεσιών, η διασύνδεση των συστημάτων και η ενίσχυση της επιχειρησιακής συνέχειας αναδεικνύουν τη σημασία του συντονισμένου σχεδιασμού των ψηφιακών υποδομών. Πρόκειται για αρχές με άμεση σημασία και για τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς που προχωρούν στον ψηφιακό τους μετασχηματισμό.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αναβάθμιση του δικτύου της ΕΔΥΤΕ από ταχύτητες μετάδοσης 10 Gbps σε ταχύτητες 100-400 Gbps και άνω του 1 Tbps για σημαντικούς προορισμούς όπως τα κέντρα δεδομένων της ΕΔΥΤΕ και ο υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» (31η θέση της λίστας TOP500 και 23η θέση της λίστας Green500). Μέσω του νέου δικτύου οι φορείς της Έρευνας και της Εκπαίδευσης θα μπορέσουν να αναβαθμίσουν τις ταχύτητες πρόσβασης μεταξύ τους, με τα υπερυπολογιστικά κέντρα στην Ελλάδα και την Ευρώπη αλλά και μέσω του πανευρωπαϊκού δικτύου GÉANT, με αντίστοιχους φορείς στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Με την αναβάθμιση διατηρούν τη λειτουργικότητα των καθιερωμένων υπηρεσιών, προσφέροντας αξιόπιστες, ασφαλείς και υπερσύγχρονες υπηρεσίες δικτύου υψηλής ταχύτητας, μαζί με μηχανισμούς ελέγχου ταυτότητας για ερευνητές και άλλους χρήστες του δικτύου σε όλη την Ευρωπαϊκή κοινότητα Ανοιχτής Επιστήμης διασφαλίζοντας τη συνέχεια της προσφοράς έρευνας υψηλής τεχνολογικής κλάσης και οικονομικά βιώσιμες.
Η ΕΔΥΤΕ διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο από την πρώτη ημέρα λειτουργίας της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης του gov.gr, έχοντας συμμετάσχει στον σχεδιασμό, στην ανάπτυξη, στην υλοποίηση και στη συνεχή εξέλιξη. Στα έξι χρόνια λειτουργίας της, έχει συμβάλει στον σχεδιασμό και την υλοποίηση πάνω από 380 ροών συναλλαγών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται ενδεικτικά το Gov.gr Wallet, η Θυρίδα Πολίτη, η Υπεύθυνη Δήλωση, η Εξουσιοδότηση, το Ψηφιακό Γνήσιο της Υπογραφής και το Ιδιωτικό Συμφωνητικό, τα Πιστοποιητικά δημοτολογίου και ληξιαρχείου, όπως και πολλά άλλα. Η εμπειρία του gov.gr αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ των δημόσιων φορέων και των εξειδικευμένων ομάδων για την παροχή σύγχρονων, ασφαλών και αξιόπιστων ψηφιακών υπηρεσιών συντελώντας στην ταχύτερη και βελτιωμένη εξυπηρέτηση των πολιτών σε καθημερινή βάση.
Εξίσου κρίσιμη προτεραιότητα είναι η διακυβέρνηση των δεδομένων. Η εμπειρία της ΕΔΥΤΕ δείχνει ότι η διαλειτουργικότητα βασίζεται σε κοινούς κανόνες, ενιαίες αρχιτεκτονικές, ασφαλείς μηχανισμούς ανταλλαγής δεδομένων και συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Όταν τα συστήματα επικοινωνούν αποτελεσματικά, περιορίζονται οι επαναλαμβανόμενες διαδικασίες και βελτιώνονται ο χρόνος απόκρισης και εξυπηρέτησης τελικών «χρηστών/πελατών», καθώς και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Η ανάπτυξη αξιόπιστων εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης απαιτεί, αντίστοιχα, κατάλληλα δεδομένα και πρόσβαση σε προηγμένες υπολογιστικές υποδομές.
Στο πεδίο αυτό διαμορφώνονται σημαντικές ευκαιρίες για την ελληνική οικονομία. Ο νέος εθνικός υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», που υλοποιεί και διαχειρίζεται η ΕΔΥΤΕ, ενισχύει τις δυνατότητες της χώρας στην υπολογιστική υψηλών επιδόσεων, στην ανάλυση μεγάλου όγκου δεδομένων, στη μηχανική μάθηση και στην ανάπτυξη εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης. Με επίκεντρο τον «ΔΑΙΔΑΛΟ», το ελληνικό Εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης PHAROS, το οποίο συντονίζει η ΕΔΥΤΕ, φιλοδοξεί να γεφυρώσει την έρευνα, την επιχειρηματικότητα και τον δημόσιο τομέα. Η πρόσβαση σε υπολογιστικούς πόρους, δεδομένα, εργαλεία και εξειδικευμένη υποστήριξη δημιουργεί δυνατότητες για νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις στους τομείς της Υγείας, της Γλώσσας και του Πολιτισμού, καθώς και της Αειφορίας. Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και το PHAROS διαμορφώνουν παράλληλα τις προϋποθέσεις για μία υπεύθυνη και ανθρωποκεντρική στρατηγική Τεχνητής Νοημοσύνης, εναρμονισμένη με τις ευρωπαϊκές αξίες και με γνώμονα την ηθική χρήση της τεχνολογίας.
Η κυβερνοασφάλεια και η ψηφιακή ανθεκτικότητα αποτελούν επίσης σταθερές προτεραιότητες. Η ΕΔΥΤΕ ενισχύει την προστασία των συστημάτων μέσα από σύγχρονους μηχανισμούς παρακολούθησης, συνεχή αξιολόγηση κινδύνων, εφεδρικές υποδομές και συνεργασία με εθνικούς και ευρωπαϊκούς φορείς. Η ανάπτυξη κέντρων δεδομένων σε διαφορετικές γεωγραφικές τοποθεσίες υποστηρίζει την αδιάλειπτη λειτουργία των υπηρεσιών και τις διαδικασίες επιχειρησιακής συνέχειας, ενώ το «πράσινο» κέντρο δεδομένων στον Λούρο εντάσσει την ενεργειακή αποδοτικότητα στον ίδιο στρατηγικό σχεδιασμό.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι δράσεις της ΕΔΥΤΕ στις κβαντικές επικοινωνίες, οι οποίες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς μελλοντικά μεγάλης κλίμακας κβαντικοί υπολογιστές θα μπορούσαν να επηρεάσουν ορισμένα από τα σημερινά κρυπτογραφικά συστήματα. Η ΕΔΥΤΕ συντονίζει το HellasQCI, την Εθνική Υποδομή Κβαντικών Επικοινωνιών της Ελλάδας, και το SEEWQCI, το οποίο επεκτείνει τις υποδομές αυτές διασυνοριακά, ενώ συμμετέχει στο TransEuroOGS για τη διασύνδεση μέσω δορυφορικών κβαντικών επικοινωνιών. Όλες αυτές οι δράσεις εντάσσονται στο EuroQCI, την πανευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη δημιουργία μίας ασφαλούς κβαντικής υποδομής επικοινωνιών και προετοιμάζουν τη χώρα για την εποχή των κβαντικών υπολογιστών.
Η τεχνολογική ηγεσία καλείται, επομένως, να συνδέει τις αποφάσεις για τις υποδομές, τα δεδομένα, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια με τους στόχους του οργανισμού, τη διαχείριση κινδύνων και τη διασφάλιση της επιχειρησιακής συνέχειας. Για την ΕΔΥΤΕ, η ευθύνη αυτή συνδέεται με την ενεργή συμβολή στη διαμόρφωση ενός οικοσυστήματος στο οποίο το Δημόσιο, η έρευνα, η εκπαίδευση και οι επιχειρήσεις συνεργάζονται και αξιοποιούν κοινές υποδομές και τεχνογνωσία. Η συνεργασία αυτή δημιουργεί ευκαιρίες για την ανάπτυξη νέων εφαρμογών, την υπεύθυνη αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και την ενίσχυση της καινοτομίας, συμβάλλοντας στην παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Γράφει ο Δημήτριος Κατσιάνης, Αναπληρωτής Πρόεδρος ΕΔΥΤΕ & Επίκουρος Καθηγητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
