Υψηλή εξοικείωση με την τεχνολογία, αλλά περιορισμένη αίσθηση ελευθερίας από τη χρήση της, καταγράφει η έρευνα «Fractures in Thinking», που πραγματοποίησαν οι Industry Disruptors Game Changers στο πλαίσιο της BEYOND 2026. Το 80,4% των συμμετεχόντων δηλώνει πολύ ή πάρα πολύ εξοικειωμένο με την τεχνολογία, ενώ μόλις το 17,8% αισθάνεται ότι αυτή το κάνει πιο ελεύθερο. Η εικόνα που προκύπτει είναι εκείνη μιας κοινωνίας που χρησιμοποιεί καθημερινά τα ψηφιακά εργαλεία, αλλά ταυτόχρονα διαπραγματεύεται τα όριά τους.
Η έρευνα, με τίτλο «Fractures in Thinking», πραγματοποιήθηκε σε πανελλαδικό δείγμα 500 συμμετεχόντων μέσω ψηφιακής πλατφόρμας και παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της BEYOND 2026, που πραγματοποιήθηκε από τις 17 έως τις 19 Ιουνίου 2026. Στόχος της ήταν να εξετάσει πώς η τεχνολογία, η Τεχνητή Νοημοσύνη και τα ψηφιακά οικοσυστήματα επηρεάζουν τη σκέψη, την εμπιστοσύνη, τη λήψη αποφάσεων και τη συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση του μέλλοντος.
Η κόπωση της διαρκούς ψηφιακής διαθεσιμότητας
Ένα από τα βασικά ευρήματα αφορά την κόπωση που συνδέεται με τη μόνιμη συνδεσιμότητα. Το 59,4% δηλώνει ότι αισθάνεται συχνά ή σχεδόν πάντα «πάντα διαθέσιμο», ενώ το 50% νιώθει πίεση να απαντά άμεσα σε μηνύματα. Παράλληλα, το 57,6% αναφέρει ότι ελέγχει το κινητό του πολλές φορές την ημέρα χωρίς συγκεκριμένο λόγο, ενώ το 47,2% δεν θυμάται πότε πέρασε τελευταία φορά μία ολόκληρη ημέρα εκτός διαδικτύου.
Η ψηφιακή κόπωση διαφοροποιείται ανά ηλικιακή ομάδα. Οι ηλικίες 18-24 εμφανίζονται περισσότερο εκτεθειμένες στην πίεση των social media και στην υπερφόρτωση προσοχής, ενώ οι ηλικίες 25-44 συνδέουν την κόπωση με τον συνδυασμό social media και επαγγελματικών απαιτήσεων. Στις ηλικίες 45-54 κυριαρχεί η πίεση για άμεση ανταπόκριση, ενώ στους άνω των 55 ετών η επιβάρυνση σχετίζεται κυρίως με τη διαρκή ανάγκη προσαρμογής σε νέα εργαλεία και τεχνολογίες. Παρά τη συνεχή συνδεσιμότητα, μόλις τρεις στους δέκα δηλώνουν ότι μπορούν να αποσυνδεθούν πραγματικά με ευκολία.
Η ανάθεση της σκέψης στο AI
Η έρευνα εξετάζει και τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία επηρεάζει τη σκέψη και τη μνήμη. Σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες, ποσοστό 48,8%, στρέφονται πρώτα σε μια συσκευή όταν αναζητούν πληροφορία, πριν προσπαθήσουν να τη θυμηθούν μόνοι τους. Μόλις το 18,6% δηλώνει ότι θυμάται περισσότερους από πέντε τηλεφωνικούς αριθμούς απ’ έξω, ενώ στις ηλικίες 18-24 το 28,1% απευθύνεται απευθείας σε εργαλείο AI για απαντήσεις.
Η χρήση εργαλείων AI εμφανίζεται ευρεία, καθώς το 67% τα χρησιμοποιεί τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα και σχεδόν ένας στους τρεις καθημερινά. Ωστόσο, οι πολίτες φαίνεται να οριοθετούν το είδος της ανάθεσης. Νιώθουν μεγαλύτερη άνεση όταν χρησιμοποιούν AI για αναζήτηση πληροφορίας, μετάφραση και συμβουλές, αλλά είναι πιο επιφυλακτικοί όταν πρόκειται για αποφάσεις. Μόλις το 15% θα εμπιστευόταν στο AI τη λήψη μιας απόφασης και το 14% τη σύνταξη ενός email.
Η εμπιστοσύνη κινείται σε χαμηλά επίπεδα
Η πιο έντονη αντίφαση αφορά την εμπιστοσύνη στην πληροφορία. Παρότι το 67% χρησιμοποιεί εργαλεία AI τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, μόλις το 7,2% τα θεωρεί αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης. Την ίδια ώρα, το 82% θεωρεί ότι οι αλγόριθμοι επηρεάζουν τις απόψεις περισσότερο απ’ όσο οι πολίτες αντιλαμβάνονται, ενώ το 61% παραδέχεται ότι έχει στο παρελθόν πιστέψει πληροφορία που αργότερα αποδείχθηκε ψευδής ή παραπλανητική.
Οι μεγαλύτερες ανησυχίες για το μέλλον της πληροφόρησης αφορούν τα fake news και την παραπληροφόρηση, με ποσοστό 32%, και ακολουθούν η απώλεια προσωπικών δεδομένων με 21% και τα deepfakes με 17%. Η έρευνα καταγράφει επίσης απόσταση ανάμεσα στις πηγές που επηρεάζουν την κοινή γνώμη και σε εκείνες που θεωρούνται αξιόπιστες. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και οι influencers αναγνωρίζονται ως ισχυροί διαμορφωτές απόψεων, ενώ για έγκυρη πληροφόρηση οι πολίτες στρέφονται κυρίως στους επιστήμονες, με τους δημοσιογράφους και τα μέσα ενημέρωσης να συγκεντρώνουν χαμηλότερο ποσοστό εμπιστοσύνης.
Η συμμετοχή στο μέλλον παραμένει περιορισμένη
Παρά τη μαζική χρήση της τεχνολογίας, μεγάλο μέρος των πολιτών αισθάνεται ότι οι τεχνολογικές αλλαγές εξελίσσονται χωρίς ενεργή συμμετοχή του. Το 42,8% δηλώνει ότι οι αλλαγές συμβαίνουν χωρίς τη συμμετοχή του, ενώ μόλις το 13,2% αισθάνεται ότι συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωσή τους. Οι περισσότεροι θεωρούν ότι το μέλλον θα διαμορφωθεί κυρίως από τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, με ποσοστό 30,8%, και από τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, με 29,2%.
Για την Ελλάδα, η εικόνα παραμένει επιφυλακτική. Το 40,8% θεωρεί ότι η χώρα υστερεί έναντι άλλων ευρωπαϊκών κρατών στην καινοτομία, ενώ τα βασικά εμπόδια εντοπίζονται στο brain drain, στην έλλειψη χρηματοδότησης και στη γραφειοκρατία. Παράλληλα, σχεδόν επτά στους δέκα συμμετέχοντες δηλώνουν ότι θα ήθελαν να εργαστούν σε ελληνική startup ή τεχνολογική εταιρεία, με το ενδιαφέρον να εμφανίζεται εντονότερο στους νεότερους.
Το τεστ για άνθρωπο και μηχανή
Στο τέλος της έρευνας, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν αν θεωρούσαν ότι το ερωτηματολόγιο που συμπλήρωσαν είχε γραφτεί από άνθρωπο ή από AI. Μόλις το 40,4% απάντησε με βεβαιότητα ότι δημιουργήθηκε από άνθρωπο, ενώ το 37,6% θεώρησε ότι γράφτηκε κυρίως από AI και το 22% δήλωσε ότι δεν μπορούσε να ξεχωρίσει. Το εύρημα αποτυπώνει την αυξανόμενη δυσκολία αναγνώρισης της προέλευσης του περιεχομένου.
Η συνολική εικόνα της έρευνας είναι εκείνη μιας κοινωνίας που χρησιμοποιεί και υιοθετεί την τεχνολογία, αναγνωρίζει τα οφέλη της, αλλά ταυτόχρονα εκφράζει κόπωση, επιφυλακτικότητα και περιορισμένη αίσθηση συμμετοχής στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται το τεχνολογικό μέλλον.
