Αν αναζητήσει κανείς μερικές από τις πιο πρόσφατες τοποθετήσεις της UNESCO σε σχέση με την τεχνολογία, θα εντοπίσει δύο αναρτήσεις: η πρώτη αναφέρεται στην ανάγκη απαγόρευσης των smartphones από τις σχολικές τάξεις και η δεύτερη στην άποψη ότι η εξάρτηση από την τεχνολογία προκάλεσε εκπαιδευτικές ανισότητες κατά τη διάρκεια της πανδημίας και των lockdown.
Για το πρώτο ζήτημα, η UNESCO αναφέρει ότι υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν πως η υπερβολική χρήση κινητού τηλεφώνου συνδέεται με μειωμένη εκπαιδευτική απόδοση και ότι τα υψηλά επίπεδα χρόνου μπροστά από μια οθόνη έχουν αρνητική επίδραση στη συναισθηματική σταθερότητα των παιδιών. Λόγω αυτού, ζητά την απαγόρευση τους από τα σχολεία.
Στο δεύτερο ζήτημα, μια άλλη έκθεση της αναφέρει ότι η υπερβολική εξάρτηση από την τεχνολογία της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης οδήγησε σε εκπαιδευτικές ανισότητες κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Σύμφωνα με την έκθεση των 655 σελίδων που δημοσίευσε ο οργανισμός, αυτό αποτέλεσε μια παγκόσμια «τραγωδία του ed tech».
Η συγκεκριμένη αναφορά, που δημοσιεύθηκε από το τμήμα «Future of Education», υποστηρίζει ότι η «άνευ προηγουμένου» εξάρτηση από την τεχνολογία -που είχε ως στόχο να διασφαλίσει ότι τα παιδιά θα συνέχιζαν το σχολείο- επιδείνωσε τις ανισότητες για εκατοντάδες εκατομμύρια μαθητές σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Κένυας, της Βραζιλίας, της Βρετανίας και των ΗΠΑ.
Στο πρώτο θέμα, λαμβάνοντας ως αφορμή τις αναφορές του οργανισμού -και όχι προσπαθώντας να αντικρούσουμε τις απόψεις του- θεωρούμε πως θα πρέπει να βρεθεί τρόπος ώστε τα smartphones να υιοθετηθούν στην εκπαιδευτική διαδικασία και να την ενισχύσουν. Όχι ως ένα «παραθυράκι» για να βρίσκουν οι μαθητές τις λύσεις στις ασκήσεις ή για να κάνουν chatting σε κάποιο κοινωνικό δίκτυο, αλλά ως συνεισφορά στη διδασκαλία.
Στο δεύτερο ζήτημα, ο οργανισμός σημειώνει πως «τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν σθεναρά ότι τα φωτεινά σημεία του ed tech κατά τη διάρκεια της πανδημίας, αν και σημαντικά και άξια προσοχής, επισκιάστηκαν σε μεγάλο βαθμό από την αποτυχία». Εδώ, θα πρέπει να υπενθυμίσουμε πως, εάν βρισκόμασταν 30, 20 ή ακόμη και 10 χρόνια πριν, ο αντίκτυπος των lockdown στην εκπαιδευτική διαδικασία θα ήταν σημαντικά μεγαλύτερος. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να λάβουμε υπόψιν.
Σε μια εποχή που συζητάμε για την τεχνητή νοημοσύνη και για τον αντίκτυπο της -και χωρίς να λέμε πως αυτό κάνει η UNESCO- η τεχνολογία δεν θα πρέπει, σε καμία περίπτωση, να «δαιμονοποιείται», σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Η τεχνολογία είναι εδώ για να μας προσφέρει ευκαιρίες και λύσεις. Το να απαγορεύσουμε κάποια έκφανση της -αντί, για παράδειγμα, να τη ρυθμίσουμε- δεν είναι η βέλτιστη στρατηγική.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός, μια έννοια που έχει γίνει «τσιτάτο» αλλά δεν χάνει καθόλου από αυτό -ούτε καν από την όποια κατάχρηση του όρου για marketing και branding (ακόμη και πολιτικό)- δεν πρέπει να αναπτύσσεται βάσει του ποιος είναι μπροστά για να τον φέρουμε πίσω, αλλά βάσει του ποιος είναι πίσω για να τον φέρουμε και εκείνον μπροστά, μαζί με τους υπόλοιπους.
Και υπάρχει και άλλη μια απόδειξη για αυτό – για το ότι κάποιοι αντιμετωπίζουν εμπόδια και δυσκολίες. Σύμφωνα με έκθεση που έδωσε στη δημοσιότητα η Freedom House, η παγκόσμια ελευθερία στο διαδίκτυο παρουσίασε κάμψη, για δέκατη τρίτη συνεχή χρονιά, εν μέρει ως αποτέλεσμα της χρήσης τεχνητής νοημοσύνης για τη διάδοση της παραπληροφόρησης και την ενίσχυση της λογοκρισίας περιεχομένου.
Η έκθεση Freedom on the Net για το 2023 αξιολογεί την κατάσταση της ελευθερίας στο διαδίκτυο για 70 χώρες, μέσω μιας μεθοδολογίας που εξετάζει τα εμπόδια στην πρόσβαση, τους περιορισμούς στο περιεχόμενο και τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων των χρηστών. Η συγκεκριμένη έκθεση διαπιστώνει ότι πολλές χώρες έχουν περιορίσει δραστικά τις διαδικτυακές ελευθερίες μέσα στην τρέχουσα χρονιά.
Συγκεκριμένα, σε 55 από τις 70 χώρες που αξιολογήθηκαν, οι άνθρωποι αντιμετώπισαν νομικές επιπτώσεις γύρω από θέματα έκφρασης στο διαδίκτυο. Σε 41 χώρες, δέχθηκαν επιθέσεις ή δολοφονήθηκαν ως αποτέλεσμα των όσων είπαν ή έγραψαν σε αυτό. Η Freedom House διαπίστωσε ότι οι ιστότοποι που εμφανίζουν περιεχόμενο το οποίο προστατεύεται από το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αποκλείστηκαν σε ποσοστό ρεκόρ, σε 41 χώρες.
Η πρόοδος στην AI συνέβαλε στη μείωση της διαδικτυακής ελευθερίας με δύο βασικούς τρόπους, σύμφωνα με την έκθεση. Πρώτον, τα εργαλεία που βασίζονται σε αυτήν, τα οποία γίνονται πιο εξελιγμένα και προσβάσιμα, χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο για τη διάδοση παραπληροφόρησης. Τον περασμένο χρόνο, «η νέα τεχνολογία χρησιμοποιήθηκε σε τουλάχιστον 16 χώρες για να σπείρει αμφιβολίες, να δυσφημήσει αντιπάλους ή να επηρεάσει τη δημόσια συζήτηση». Η τεχνητή νοημοσύνη έχει επίσης χρησιμοποιηθεί για να γίνει πιο αποτελεσματική η λογοκρισία περιεχομένου.
Μην ξεχνάμε, άλλωστε -σαν κερασάκι στην τούρτα- πως, σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε πρόσφατα στη δημοσιότητα η ITU (International Telecommunication Union), 2,6 δισεκατομμύρια άτομα παραμένουν χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο. Γιατί, όχι μόνο μπορεί να περιορίζεται η ελευθερία σου στο διαδίκτυο, αλλά να μην έχεις και καμία πρόσβαση σε αυτό…
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Infocom, τεύχος 299
