Είναι σαφές πως ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει επηρεάσει κάθε έκφανση της ζωής μας, στη λογική της «ψηφιοποίησης των πάντων». Άλλωστε, οι σχετικές διαδικασίες επιταχύνθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τότε που απαιτούνταν περισσότερα ψηφιακά συστήματα για τη συνέχιση της καθημερινότητας μας. Εντούτοις, παρά τη «ψηφιακή επανάσταση» και αφού ολοένα και περισσότερες διαδικασίες πραγματοποιούνται μέσω του διαδικτύου, γεννάται ένα ερώτημα: γιατί ρίχνουμε ακόμη χάρτινα ψηφοδέλτια σε μια πλαστική κάλπη;
Το e-voting αφορά στη χρήση ηλεκτρονικών μέσων για την πραγματοποίηση μιας ψηφοφορίας. Μπορεί να χρησιμοποιεί ηλεκτρονικές συσκευές για τη διαδικασία της ψηφοφορίας ή και συσκευές που συνδέονται απομακρυσμένα, μέσω του διαδικτύου. Μπορεί, επίσης, να αναφέρεται στην ηλεκτρονική υποστήριξη ολόκληρης της εκλογικής διαδικασίας ή ενός μόνο μέρους της. Εμείς, εδώ, θα επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στην ίδια την ψηφοφορία, όπου εξακολουθεί να πραγματοποιείται με ένα στυλό και ένα κομμάτι χαρτί.
Αν ρίξουμε μια ματιά στο εξωτερικό, τότε θα βρούμε πρωτοπόρους επί του θέματος, όπως η Εσθονία. Εκεί, πάνω από 313.000 άτομα ψήφισαν μέσω του διαδικτύου στις κοινοβουλευτικές εκλογές που πραγματοποιήθηκαν φέτος. Σύμφωνα με τα τοπικά μέσα, αυτή ήταν η πρώτη φορά που πάνω από το 50 τοις εκατό των ψηφοδελτίων κατατέθηκε ηλεκτρονικά, καταρρίπτοντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η Βουλγαρία, η οποία χρησιμοποιεί τα λεγόμενα «voting machines».
Σε κάθε περίπτωση, με μια απλή αναζήτηση των χωρών που έχουν πραγματοποιήσει σχετικά «πειράματα», θα βρούμε πολλά παραδείγματα που, ενώ έκαναν δοκιμές, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, απέσυραν ή περιόρισαν το ενδιαφέρον τους. Για παράδειγμα, κάποιες τα χρησιμοποιούν για τον απόδημο πληθυσμό τους, άλλες κατέληξαν στο συμπέρασμα πως τα ρίσκα και οι κίνδυνοι είναι μεγαλύτερα από τα οφέλη, άλλες πραγματοποίησαν μελέτες και διαβουλεύσεις για το εάν θα ήταν σωστό να τα υιοθετήσουν – και κατέληξαν στο «όχι». Φυσικά, υπάρχουν και εκείνες που χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά συστήματα με περιορισμένο τρόπο, όπως για την καταμέτρηση των ψήφων.
Κάθε περίπτωση είναι διαφορετική, αλλά, αν προσπαθήσουμε να βρούμε τους λόγους πίσω από τη μη ευρεία υιοθέτηση του e-voting, θα τους εντοπίσουμε, αρχικά, στο θέμα της ασφάλειας. Μία από τις κύριες ανησυχίες σχετίζεται με την ακεραιότητα της ψηφοφορίας. Και αυτό γιατί υπάρχει φόβος για παραβίαση ή χειραγώγηση των συστημάτων, που μπορεί να υπονομεύσει την ακρίβεια και τη δικαιοσύνη των εκλογών. Από την άλλη, υπάρχει και το θέμα της διαφάνειας, καθώς μπορεί να θεωρηθεί ότι τα ηλεκτρονικά συστήματα είναι δύσκολο να διασφαλίσουν τη διαφάνεια και την ανεξάρτητη επαλήθευση της ακρίβειας των αποτελεσμάτων. Μπαίνουν, λοιπόν, στο τραπέζι των συζητήσεων, θέματα εμπιστοσύνης.
Ένα άλλο εμπόδιο αποτελεί το νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, το οποίο ενδέχεται να μην έχει αναπτυχθεί επαρκώς ώστε να υιοθετηθεί ένα σύστημα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας. Και φυσικά, η μη διάθεση για αλλαγή – η αντίσταση σε αυτήν. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να κολλάμε αφίσες και να στήνουμε σημαίες στα εκλογικά κέντρα, να «πηγαίνουμε στις κάλπες», να «σταυρώνουμε» με ένα στυλό, να βάζουμε το χαρτί σε έναν φάκελο και να το ρίχνουμε σε μια πλαστική κάλπη. Είναι μια ολόκληρη διαδικασία, στην οποία αφιερώνουμε χρόνο. Έχουμε μάθει έτσι. Η εισαγωγή νέων τεχνολογιών και η αλλαγή των καθιερωμένων πρακτικών μπορεί να οδηγήσει σε αντίσταση και σκεπτικισμό.
Καθώς ακούμε συνεχώς για ICT έργα, για εκατομμύρια ευρώ που επενδύονται στην ψηφιοποίηση και τον μετασχηματισμό κάποιου συστήματος, κάποιου οργανισμού, κάποιας εταιρείας, για την ανάγκη ανάπτυξης digital skills (σε μια εποχή που έχει ανοίξει η συζήτηση για το εάν η τεχνητή νοημοσύνη θα μας… πάρει τις δουλειές), μπορούμε εύκολα να πούμε πως το e-voting θεωρείται θέμα ταμπού. Πόσος λιγότερος χρόνος, χρήμα και κόπος θα είχαν δαπανηθεί σε αυτές τις εκλογές, εάν το μόνο που θα χρειαζόταν να κάνεις για να ψηφίσεις, θα ήταν να μπεις σε κάποια υποσελίδα του gov.gr;
Στο τέλος της ημέρας, μάλλον είναι θέμα «παράδοσης». Μας αρέσει η διαδικασία, το να αφιερώσουμε ώρες από τη ζωή μας σε όλο αυτό. Όμως, εν έτει 2023 και με το ICT στο προσκήνιο, αξίζει να ρίξουμε μια ακόμη ματιά στο θέμα του e-voting και στο ενδεχόμενο (σταδιακής και πειραματικής) υιοθέτησης του σε ευρεία κλίμακα. Ναι, οι εκλογές είναι μια μεγάλη γιορτή για τη Δημοκρατία. Αλλά μια ηλεκτρονική ψηφοφορία δεν θα αφαιρέσει κάτι από αυτή τη γιορτή. Αν «ως ιερό δισκοπότηρο» ορίζεται κάτι που θέλουμε πολύ αλλά είναι δύσκολο να αποκτήσουμε ή να πετύχουμε, τότε μπορούμε να πούμε πως το e-voting είναι το ιερό δισκοπότηρο του ψηφιακού μετασχηματισμού.
Όταν φτάσουμε στο σημείο να έχουμε ένα τέτοιο σύστημα, σε μια διαδικασία όπως οι εθνικές εκλογές, που θα λειτουργεί αψεγάδιαστα, δεν θα προκαλεί την παραμικρή ανησυχία γύρω από θέματα ασφάλειας και δεν θα οδηγεί σε ζητήματα αμφισβήτησης του αποτελέσματος, τότε η «ψηφιοποίηση των πάντων» θα έχει πετύχει.
Δημοσιεύθηκε στο τεύχος 215 του περιοδικού Infocom
