Close Menu
InfoCom
  • Telecoms
  • IT
  • AI
  • Security
  • Επιχειρήσεις
    • Στρατηγική
  • Πρόσωπα
    • Στελέχη
    • Συνεντεύξεις
    • Απόψεις
  • Today
  • SmartTalks
  • eMagazine
  • Weekly Telecom
  • AI.BRIEF
Facebook X (Twitter) Instagram
  • ABOUT
  • ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ
  • ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
  • NEWSLETTER
Πέμπτη, 19 Νοεμβρίου
Facebook X (Twitter) YouTube LinkedIn RSS
InfoCom
  • Telecoms
  • IT
  • AI
  • Security
  • Επιχειρήσεις
    • Στρατηγική
  • Πρόσωπα
    • Στελέχη
    • Συνεντεύξεις
    • Απόψεις
  • Today
  • SmartTalks
  • eMagazine
  • Weekly Telecom
  • AI.BRIEF
InfoCom
Home»Focus - Ελληνική Αγορά

Πολιτική φάσματος στην Ελλάδα: Προς μια λειτουργική αγορά δικαιωμάτων χρήσης

19/11/2026infocomBy infocom20 Mins Read Focus - Ελληνική Αγορά Telecoms Απόψεις
Όλες οι εξελίξεις σε τηλεπικοινωνίες και τεχνολογία στο Google News!
Ακολουθήστε το Infocom.gr για τις σημαντικότερες ειδήσεις της ψηφιακής αγοράς.
Add as preferred source on Google

Εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια, η Ευρώπη αναζητεί μια καλύτερη πολιτική για το φάσμα. Η συζήτηση επανέρχεται διαρκώς στην ίδια θεσμική επιδίωξη: ένα εναρμονισμένο, πανευρωπαϊκό πλαίσιο για τη διάθεση του φάσματος. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή αδυνατεί να προσφέρει μια ρεαλιστική λύση στο θεμελιώδες πρόβλημα της Ευρώπης.

Στην Ευρώπη απουσιάζουν οι πάροχοι δικτύων κινητής τηλεφωνίας πανευρωπαϊκής εμβέλειας. Το φάσμα παραμένει στενά συνδεδεμένο με τις εθνικές αγορές και τα κράτη μέλη έχουν ελάχιστα κίνητρα να παραχωρήσουν τον έλεγχο ενός πολύτιμου εθνικού πόρου ή των εσόδων που αποφέρει. Τα πολιτικά και νομικά εμπόδια στην κεντρική διάθεση του φάσματος είναι σημαντικά.

Η Ευρώπη θα πρέπει να πάψει να σχεδιάζει την πολιτική φάσματος γύρω από μια θεσμική λύση που δύσκολα θα υλοποιηθεί. Αντί γι’ αυτό, θα πρέπει να επικεντρωθεί σε μεταρρυθμίσεις που μπορούν να εφαρμοστούν εντός του υφιστάμενου εθνικού πλαισίου.

Μέσα στην επόμενη δεκαετία αναμένεται να πραγματοποιηθούν στην Ευρώπη περίπου 100 δημοπρασίες φάσματος και ανανεώσεις αδειών. Οι διαδικασίες αυτές προσφέρουν την ευκαιρία για ριζική βελτίωση του τρόπου εκχώρησης, διαχείρισης και εμπορίας των δικαιωμάτων χρήσης φάσματος. Κεντρικό πυλώνα αυτής της πολιτικής αποτελεί ένα καθεστώς αδειοδότησης που βασίζεται σε δικαιώματα αορίστου διάρκειας: άδειες χωρίς ημερομηνία λήξης, οι οποίες παραμένουν σε ισχύ επ’ αόριστον, υπό την προϋπόθεση της τήρησης σαφώς καθορισμένων κανόνων «χρήσης ή απώλειας του δικαιώματος» και των λοιπών εφαρμοστέων ρυθμιστικών υποχρεώσεων.

Η Strand Consult προτείνει τέσσερις μεταρρυθμίσεις:

  1. Μετατροπή των υφιστάμενων αδειών χρήσης φάσματος σε δικαιώματα αορίστου διάρκειας, χωρίς ημερομηνία λήξης. Τα υφιστάμενα δικαιώματα χρήσης φάσματος θα πρέπει τελικά να μετατραπούν σε δικαιώματα αορίστου διάρκειας. Η απλή παρέλευση της διοικητικά καθορισμένης διάρκειας μιας άδειας θα πρέπει να πάψει να αποτελεί λόγο απώλειας της πρόσβασης των παρόχων στο φάσμα. Τα δικαιώματα χρήσης φάσματος θα πρέπει να παρέχουν μια σταθερή βάση για μακροπρόθεσμες επενδύσεις και επιχειρηματικό σχεδιασμό. Η οικονομική διάρκεια ζωής των υποδομών κινητής τηλεφωνίας καθορίζεται ανεξάρτητα από την ημερομηνία λήξης μιας άδειας χρήσης φάσματος. Η μετάβαση σε δικαιώματα αορίστου διάρκειας θα εξάλειφε μια σημαντική πηγή ρυθμιστικής αβεβαιότητας.
  2. Τεχνολογική ουδετερότητα και ευελιξία στη χρήση του φάσματος. Όλα τα δικαιώματα χρήσης φάσματος θα πρέπει να είναι τεχνολογικά ουδέτερα και να επιτρέπουν ευέλικτη χρήση. Οι πάροχοι θα πρέπει να μπορούν να καθορίζουν πώς χρησιμοποιείται το φάσμα καθώς εξελίσσονται η τεχνολογία, η καταναλωτική ζήτηση και τα επιχειρηματικά μοντέλα. Η ρύθμιση θα πρέπει να διαμορφώνει τις προϋποθέσεις για αποδοτική χρήση του φάσματος, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας από παρεμβολές και της τεχνικής συμβατότητας. Θα πρέπει να αποφεύγει περιττές δεσμεύσεις ως προς τη γενιά τεχνολογίας κινητών επικοινωνιών ή τη συγκεκριμένη εφαρμογή που θα χρησιμοποιεί μια ζώνη συχνοτήτων.
  3. Θέσπιση αποτελεσματικών κανόνων «χρήσης ή απώλειας του δικαιώματος», ώστε να αποτρέπεται η αδρανής κατοχή φάσματος και να διασφαλίζεται η αποδοτική αξιοποίησή του. Τα δικαιώματα χρήσης φάσματος αορίστου διάρκειας πρέπει να συνοδεύονται από ουσιαστικές απαιτήσεις αξιοποίησης. Ένα μακροχρόνιο δικαίωμα χρήσης φάσματος πρέπει να αποκλείει τη δυνατότητα των παρόχων ή άλλων κατόχων να δεσμεύουν συχνότητες χωρίς να τις αξιοποιούν παραγωγικά. Το φάσμα αποτελεί πεπερασμένο δημόσιο πόρο. Η διάθεσή του θα πρέπει να υποστηρίζει την αποδοτική αξιοποίηση, τον ανταγωνισμό και την ανάπτυξη υποδομών επικοινωνιών. Οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει, επομένως, να θεσπίσουν σαφείς και αναλογικούς κανόνες «χρήσης ή απώλειας του δικαιώματος».
  4. Χορήγηση όλων των νέων αδειών χρήσης φάσματος για αόριστη διάρκεια, χωρίς προκαθορισμένη ημερομηνία λήξης. Κάθε νέα εκχώρηση φάσματος θα πρέπει να γίνεται χωρίς χρονικό περιορισμό. Οι δημοπρασίες και οι άλλοι μηχανισμοί διάθεσης μπορούν να συνεχίσουν να καθορίζουν την αρχική εκχώρηση και το κατάλληλο τίμημα. Ωστόσο, από τη στιγμή που το φάσμα έχει εκχωρηθεί και ο κάτοχος τηρεί τους εφαρμοστέους όρους, το δικαίωμα θα πρέπει να παραμένει σε ισχύ, χωρίς να επανέρχεται αυτομάτως στο κράτος λόγω της παρέλευσης μιας προκαθορισμένης περιόδου αδειοδότησης.

Στόχος είναι να μετατραπεί το φάσμα από μια προσωρινή ρυθμιστική άδεια σε ένα διαρκές, μεταβιβάσιμο επιχειρηματικό περιουσιακό στοιχείο. Αυτό θα παρείχε στους παρόχους κινητής τηλεφωνίας τη βεβαιότητα που χρειάζονται για να λαμβάνουν μακροπρόθεσμες επενδυτικές αποφάσεις, θα ενθάρρυνε την αποδοτικότερη αξιοποίηση του φάσματος και θα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για μια λειτουργική δευτερογενή αγορά.

Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, προτεραιότητα αποτελούν οι συνεπείς εθνικοί κανόνες που επιτρέπουν τη μεταβίβαση του φάσματος στους παρόχους και στις επιχειρήσεις που μπορούν να το αξιοποιήσουν πιο παραγωγικά. Μια ενιαία ευρωπαϊκή άδεια χρήσης φάσματος δεν απαιτείται για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Η πολιτική θα πρέπει να αποβλέπει στη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής αγοράς δικαιωμάτων χρήσης φάσματος, βάσει ενός τυποποιημένου νομικού πλαισίου, χωρίς συγκέντρωση των αρμοδιοτήτων διαχείρισης του φάσματος στις Βρυξέλλες.

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει μια χώρα όπως η Ελλάδα

Η ελληνική αγορά τηλεπικοινωνιών αποτελείται από τρεις παρόχους ολοκληρωμένων υπηρεσιών: τον ΟΤΕ, τη Vodafone και τη Nova.

Ο ΟΤΕ, το πρώην μονοπώλιο τηλεπικοινωνιών, λειτουργεί ως ολοκληρωμένος πάροχος συγκλινουσών υπηρεσιών, προσφέροντας υπηρεσίες κινητής και σταθερής τηλεφωνίας, καθώς και ευρυζωνικής πρόσβασης. Λειτουργεί δικό του δίκτυο κινητής τηλεφωνίας, όπως και σταθερά δίκτυα χαλκού και οπτικών ινών.

Η Vodafone δραστηριοποιείται πρωτίστως στην κινητή τηλεφωνία, παρέχοντας παράλληλα υπηρεσίες σταθερής φωνής και ευρυζωνικής πρόσβασης. Έχει επενδύσει σε δικό της δίκτυο οπτικών ινών και μοιράζεται το δίκτυο κινητής τηλεφωνίας της Nova σε περιοχές της Ελλάδας.

Η Nova λειτουργεί επίσης ως ολοκληρωμένος πάροχος συγκλινουσών υπηρεσιών, με υπηρεσίες κινητής και σταθερής τηλεφωνίας, καθώς και ευρυζωνικής πρόσβασης. Μέσω αδελφής εταιρείας, έχει επενδύσει σε δικό της δίκτυο οπτικών ινών.

Παράλληλα, η ενεργειακή εταιρεία ΔΕΗ, στην οποία συμμετέχει το Δημόσιο, ανακοίνωσε το 2024 ότι θα επενδύσει περίπου 680 εκατ. ευρώ σε υποδομές οπτικών ινών την περίοδο 2024–2026. Στόχος της είναι να αναπτύξει δραστηριότητα χονδρικής σε μια αγορά στην οποία αρκετοί άλλοι παίκτες έχουν ήδη πραγματοποιήσει, και συνεχίζουν να πραγματοποιούν, σημαντικές επενδύσεις. Η ΔΕΗ εισήλθε επίσης στη λιανική αγορά σταθερών υπηρεσιών τον Ιούνιο του 2025.

Η εξέταση των ταμειακών ροών στην ελληνική αγορά τηλεπικοινωνιών υποδηλώνει ότι ενδέχεται να απαιτείται κάποιος βαθμός συγκέντρωσης σε επιμέρους τμήματα της αγοράς, μεταξύ άλλων στην κινητή τηλεφωνία, στη σταθερή τηλεφωνία και στις υποδομές οπτικών ινών. Με πληθυσμό 10,5 εκατομμυρίων και περίπου 4,3 εκατομμύρια νοικοκυριά, η Ελλάδα διαθέτει ήδη ανταγωνισμό στις υπηρεσίες κινητής και σταθερής τηλεφωνίας, καθώς και στις υπηρεσίες οπτικών ινών.

Η ελληνική αγορά τηλεπικοινωνιών παρήγαγε έσοδα περίπου 4,9 δισ. ευρώ το 2024. Οι ταμειακές ροές που δημιουργεί είναι ανεπαρκείς για να στηρίξουν την κατασκευή, τη λειτουργία και την εμπορική απόδοση πολλών παράλληλων δικτύων υποδομών, πέραν όσων υπάρχουν ήδη. Οι τιμές που πληρώνουν οι Έλληνες καταναλωτές συγκαταλέγονται στις χαμηλότερες στην Ευρώπη (δείκτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ψηφιακή Δεκαετία).

Ένας έμπειρος γνώστης του κλάδου θα μπορούσε, επομένως, να συμβουλεύσει τις αρχές να επιτρέψουν στις δυνάμεις της αγοράς να λειτουργήσουν, δίνοντας στους υφιστάμενους παίκτες τον χρόνο να καθορίσουν τον καλύτερο τρόπο ενοποίησης ή κοινής χρήσης τμημάτων των υποδομών που έχουν ήδη αναπτυχθεί. Προτεραιότητα θα πρέπει να είναι να δοθεί στους τέσσερις παίκτες η δυνατότητα να διαμορφώσουν εμπορικά βιώσιμες συμφωνίες, αποφεύγοντας πρόσθετες παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να στρεβλώσουν περαιτέρω την αγορά.

Φάσμα: Αποτελεί λύση μια μεγάλη ενιαία δημοπρασία;

Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά στην ανανέωση δικαιωμάτων χρήσης για 70 MHz στη ζώνη των 900 MHz και για 40 MHz στη ζώνη των 1800 MHz το 2027. Το 2030 θα απαιτηθεί η ανανέωση δικαιωμάτων για επιπλέον 60 MHz στη ζώνη των 800 MHz και για 180 MHz στη ζώνη των 2600 MHz. Οι διαδικασίες αυτές θα μπορούσαν να επιβαρύνουν με κόστος αρκετών εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ τους υφιστάμενους παρόχους που κατέχουν και χρησιμοποιούν σήμερα αυτά τα δικαιώματα χρήσης φάσματος.

Η ελληνική κυβέρνηση και η ρυθμιστική αρχή εξετάζουν την παράταση των υφιστάμενων δικαιωμάτων χρήσης φάσματος στις ζώνες των 900 MHz και των 1800 MHz, τα οποία, χωρίς την παράταση, θα έπρεπε να ανανεωθούν το 2027, και τη διεξαγωγή μιας μεγάλης ενιαίας δημοπρασίας το 2028. Η δημοπρασία αυτή θα μπορούσε να περιλάβει και δικαιώματα χρήσης φάσματος που λήγουν το 2030 και το 2035.

Καθώς η Ευρώπη επανεξετάζει τον ανταγωνισμό στις τηλεπικοινωνίες, η Ελλάδα ακολουθεί διαφορετική πορεία

Η ΔΕΗ ανακοίνωσε το 2024 ότι θα επενδύσει περίπου 680 εκατ. ευρώ σε υποδομές οπτικών ινών την περίοδο 2024–2026. Περισσότερα από δύο χρόνια μετά την έναρξη του επενδυτικού προγράμματος, η εταιρεία διαθέτει περίπου 30.000 πελάτες που χρησιμοποιούν αυτή την υποδομή. Τα στοιχεία αυτά εγείρουν ερωτήματα σχετικά με την εμπορική βιωσιμότητα και την απόδοση της επένδυσης.

Πιο πρόσφατα, η ΔΕΗ διεκδικεί τόσο προνομιακή πρόσβαση στο φάσμα όσο και επίσπευση της δημοπρασίας που είχε αρχικά προγραμματιστεί για το 2030. Επιπλέον, επιδιώκει πρόσβαση σε συμφωνίες περιαγωγής χαμηλού κόστους με τους υφιστάμενους παρόχους. Ο δηλωμένος στόχος της είναι να δημιουργήσει αυτό που περιγράφει ως εναλλακτικό δίκτυο κινητής τηλεφωνίας, το οποίο θα διέθετε σε επίπεδο χονδρικής στην ελληνική αγορά, με σκοπό την ενίσχυση του ανταγωνισμού και τη μείωση των τιμών.

Η ΔΕΗ έχει διαμορφώσει ένα αφήγημα σύμφωνα με το οποίο ο ανταγωνισμός στην Ελλάδα είναι αναποτελεσματικός. Βάσει αυτής της επιχειρηματολογίας, οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν υψηλές τιμές στην κινητή τηλεφωνία, ενώ η απουσία μιας εύρυθμης αγοράς χονδρικής δυσχεραίνει την είσοδο νέων παρόχων εικονικών δικτύων κινητής τηλεφωνίας (MVNOs) στην αγορά.

Κατά την άποψη της Strand Consult, το αφήγημα αυτό τεκμηριώνεται δύσκολα. Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ανεπαρκή για να στηρίξουν τους ισχυρισμούς της ΔΕΗ, ενώ φαίνεται να απουσιάζει μια δημόσια διαθέσιμη ανάλυση που να καταδεικνύει πώς η προτεινόμενη επέκταση στις κινητές τηλεπικοινωνίες θα επηρέαζε τη χρηματοοικονομική έκθεση της εταιρείας, ιδίως δεδομένης της συμμετοχής του Δημοσίου στο μετοχικό της κεφάλαιο και της εισαγωγής της στο χρηματιστήριο.

Από τη σκοπιά ενός εξωτερικού παρατηρητή, η στρατηγική της ΔΕΗ φαίνεται να συνεπάγεται αύξηση της έκθεσής της σε μια αγορά τηλεπικοινωνιών στην οποία έχει μέχρι σήμερα επιτύχει περιορισμένα εμπορικά αποτελέσματα. Στην πράξη, υπάρχει σημαντικός κίνδυνος η προτεινόμενη στρατηγική της ΔΕΗ για την κινητή τηλεφωνία να καταλήξει σε εμπορική αποτυχία. Θα μπορούσε επίσης να αποσπάσει την προσοχή της διοίκησης και οικονομικούς πόρους από την κύρια δραστηριότητα της εταιρείας: την κατασκευή και λειτουργία των ενεργειακών υποδομών της Ελλάδας.

Το φάσμα ως περιουσιακό στοιχείο μακροπρόθεσμης επενδυτικής αξίας

Οι πάροχοι κινητής τηλεφωνίας πραγματοποιούν σημαντικές επενδύσεις με βάση τις προσδοκίες τους για τη διαθεσιμότητα του φάσματος. Οι επενδύσεις αυτές περιλαμβάνουν δίκτυα ραδιοπρόσβασης και σταθμούς βάσης· κεραίες και τεχνολογία massive MIMO· θέσεις εγκατάστασης υποδομών κινητής τηλεφωνίας και υποστηρικτικές υποδομές· οπτικές ίνες και συνδέσεις οπισθόζευξης (backhaul)· λογισμικό δικτύου, βελτιστοποίηση και εκσυγχρονισμό· καθώς και επέκταση της χωρητικότητας και βελτίωση της κάλυψης.

Οι επενδύσεις αυτές σχεδιάζονται σε βάθος πολλών ετών. Η οικονομική τους αξία εξαρτάται από τη δυνατότητα των παρόχων να έχουν προβλέψιμη πρόσβαση στο φάσμα που απαιτείται για τη λειτουργία των δικτύων τους.

Όταν πλησιάζει η λήξη των δικαιωμάτων χρήσης φάσματος, οι πάροχοι αντιμετωπίζουν αβεβαιότητα ως προς το αν θα διατηρήσουν την πρόσβασή τους στις συχνότητες από τις οποίες εξαρτώνται τα δίκτυά τους. Ενδέχεται να χρειαστεί να προετοιμαστούν για διαπραγματεύσεις ανανέωσης, να συμμετάσχουν σε νέα δημοπρασία ή να εξετάσουν εναλλακτικές διαμορφώσεις δικτύου. Η αβεβαιότητα αυτή μπορεί να επηρεάσει τις επενδυτικές αποφάσεις πολύ πριν από την πραγματική λήξη μιας άδειας.

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν οι ρυθμιστικές αποφάσεις, οι συγχωνεύσεις, η αναδιάρθρωση της αγοράς και η επανεκχώρηση του φάσματος εξελίσσονται ταυτόχρονα. Οι πάροχοι ενδέχεται να καθυστερήσουν επενδύσεις όταν αδυνατούν να προσδιορίσουν ποιο φάσμα θα ελέγχουν ή ποια θα είναι η ανταγωνιστική δομή της αγοράς.

Ηνωμένο Βασίλειο: Ρυθμιστική αβεβαιότητα και καθυστερήσεις στις επενδύσεις

Η αβεβαιότητα γύρω από την έγκριση συγχωνεύσεων και τη μελλοντική δομή της αγοράς μπορεί να επηρεάσει την προθυμία των παρόχων να δεσμευθούν σε μεγάλες επενδύσεις δικτύων. Η πολιτική φάσματος συνδέεται άρρηκτα με την πολιτική ανταγωνισμού και τη βεβαιότητα για τις επενδύσεις.

Οι πάροχοι πρέπει να γνωρίζουν τόσο ποιες συχνότητες κατέχουν σήμερα όσο και αν το ρυθμιστικό περιβάλλον θα τους επιτρέψει να αναπτύξουν ανταγωνιστικά και οικονομικά βιώσιμα δίκτυα σε βάθος χρόνου.

Η Strand Consult έχει τεκμηριώσει στο παρελθόν πώς η αβεβαιότητα γύρω από τη δομή της αγοράς και την έγκριση συγχωνεύσεων μπορεί να επηρεάσει τις επενδύσεις στην κινητή τηλεφωνία. Η εμπειρία του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελεί παράδειγμα της σχέσης μεταξύ ρυθμιστικής αβεβαιότητας και ανάπτυξης του 5G. Βλ.: Η ανάπτυξη του 5G επιβραδύνεται καθώς οι πάροχοι κινητής αναμένουν την έγκριση συγχωνεύσεων: Το παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου.

Νορβηγία: Όταν ο σχεδιασμός μιας δημοπρασίας έχει ακούσιες συνέπειες

Η Νορβηγία αποτελεί παράδειγμα του πώς ο σχεδιασμός μιας δημοπρασίας μπορεί να οδηγήσει σε αποτελέσματα που αποκλίνουν σημαντικά από τα επενδυτικά σχέδια των παρόχων κινητής τηλεφωνίας.

Το 2013, η Νορβηγία πραγματοποίησε μια μεγάλη δημοπρασία φάσματος που κάλυπτε τις ζώνες των 800 MHz, των 900 MHz και των 1800 MHz. Εκείνη την περίοδο, στη χώρα δραστηριοποιούνταν τρεις πάροχοι δικτύων κινητής τηλεφωνίας: η Telenor, η Telia και η Tele2. Υπήρχε επίσης ένας μικρότερος παίκτης, η ICE.net, η δραστηριότητα της οποίας βασιζόταν σε φάσμα 2 × 6,8 MHz στη ζώνη των 450 MHz.

Στη νορβηγική περίπτωση, η Tele2 φέρεται να είχε σχεδιάσει τις ανάγκες της σε φάσμα με βάση την υφιστάμενη επενδυτική στρατηγική της για το δίκτυο και την ανάγκη να ενισχύσει την ανταγωνιστική της θέση έναντι της Telenor και της Telia. Η εταιρεία ανέμενε ότι θα ανανέωνε τα υφιστάμενα δικαιώματά της και θα αποκτούσε πρόσθετες συχνότητες, ώστε να αυξήσει τη χωρητικότητα και να περιορίσει την εξάρτησή της από συμφωνίες εθνικής περιαγωγής.

Εκείνη την περίοδο, η Tele2 διέθετε περίπου 1,3 εκατομμύρια πελάτες σε μια αγορά περίπου 6 εκατομμυρίων. Ο ετήσιος κύκλος εργασιών της ανερχόταν σε 3,9–4,0 δισ. σουηδικές κορώνες (SEK), τα EBITDA σε 80–90 εκατ. σουηδικές κορώνες και ο ετήσιος προϋπολογισμός κεφαλαιουχικών δαπανών (CAPEX) σε περίπου 1 δισ. σουηδικές κορώνες, χωρίς να περιλαμβάνεται το κόστος του φάσματος.

Πριν από τη δημοπρασία, η Tele2 είχε επεκτείνει το δίκτυό της προσθέτοντας 500 νέες θέσεις εγκατάστασης υποδομών κινητής τηλεφωνίας, δηλαδή αύξηση του αριθμού τους κατά 30%. Εάν είχε λάβει το φάσμα που ανέμενε να αποκτήσει, η πληθυσμιακή της κάλυψη θα είχε αυξηθεί από 62% σε 71%. Το ποσοστό της κίνησης που εξυπηρετούνταν από το δικό της δίκτυο θα είχε επίσης αυξηθεί από 30% σε 40%, ενώ η υπόλοιπη κίνηση θα εξυπηρετούνταν από άλλα δίκτυα μέσω συμφωνιών εθνικής περιαγωγής.

Η Tele2 Νορβηγίας είχε ολοκληρώσει το σύνολο αυτής της επέκτασης μεταξύ Ιουλίου 2012 και Ιουλίου 2013. Εκείνη την περίοδο, σύμφωνα με τους περισσότερους αναλυτές, η Tele2 Νορβηγίας αντιστοιχούσε στο 12–15% της χρηματιστηριακής αξίας της Tele2.

Ωστόσο, ο κακός σχεδιασμός της δημοπρασίας είχε ως αποτέλεσμα ο μικρότερος πάροχος ICE.net, ο οποίος κατείχε ήδη 2 × 6,8 MHz στη ζώνη των 450 MHz, να αποκτήσει τα 2 × 10 MHz στη ζώνη των 800 MHz, τα 2 × 5 MHz στη ζώνη των 900 MHz και τα 2 × 20 MHz στη ζώνη των 1800 MHz που ανέμενε να εξασφαλίσει η Tele2. Ως αποτέλεσμα, η Tele2 βρέθηκε με ένα σχεδόν καινούργιο εθνικό δίκτυο 2G/3G/4G, αλλά με μόλις 2 × 20 MHz στη ζώνη των 2100 MHz.

Η ιστορία της Tele2 στη Νορβηγία ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2014, όταν η εταιρεία πούλησε το πελατολόγιό της των 1,3 εκατομμυρίων πελατών, συμπεριλαμβανομένων όσων εξυπηρετούνταν υπό τα εμπορικά σήματα Tele2, OneCall, MyCall και Network Norway, στην Telia έναντι 4,5 δισ. σουηδικών κορωνών. Παράλληλα, πούλησε το δίκτυό της στην ICE.net σε χαμηλή τιμή. Χωρίς το φάσμα που απαιτούνταν για ανταγωνιστική λειτουργία, το δίκτυο είχε περιορισμένη αξία. Και επειδή η ICE.net είχε αποκτήσει το φάσμα που χρειαζόταν η Tele2, αποτελούσε ουσιαστικά τον μοναδικό δυνητικό αγοραστή για το εθνικό δίκτυο κινητής της Tele2.

Το ευρύτερο δίδαγμα είναι ότι ο σχεδιασμός των δημοπρασιών μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες για τον ανταγωνισμό, τις επενδύσεις και την ανάπτυξη των δικτύων. Ένας μηχανισμός διάθεσης που φαίνεται τεχνικά ουδέτερος μπορεί, παρ’ όλα αυτά, να επιφέρει ακούσιες επιπτώσεις στην αγορά, επηρεάζοντας υφιστάμενες επενδύσεις σε υποδομές.

Τέλος στην αναμονή για ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο φάσματος

Η επιδίωξη ενός ενιαίου πανευρωπαϊκού πλαισίου φάσματος συζητείται εδώ και δεκαετίες. Έχει έρθει η ώρα να αναγνωριστούν οι θεσμικοί και οικονομικοί περιορισμοί αυτής της προσέγγισης. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους ένα ενιαίο, κεντρικά οργανωμένο ευρωπαϊκό μοντέλο φάσματος δύσκολα θα υλοποιηθεί.

Πρώτον, απουσιάζουν οι πάροχοι δικτύων κινητής τηλεφωνίας πανευρωπαϊκής εμβέλειας. Οι ευρωπαϊκές αγορές κινητής παραμένουν κυρίως εθνικές. Οι πάροχοι αναπτύσσουν και διαχειρίζονται δίκτυα με βάση τις συνθήκες της εθνικής αγοράς, τη δομή του ανταγωνισμού και τις ρυθμιστικές απαιτήσεις.

Δεύτερον, τα κράτη μέλη έχουν ελάχιστα κίνητρα να παραχωρήσουν τον έλεγχο του φάσματος. Το φάσμα αποτελεί πολύτιμο εθνικό πόρο. Οι κυβερνήσεις διατηρούν την ευθύνη για τη διάθεσή του και έχουν συμφέρον από την οικονομική του αξία και τα έσοδα που συνδέονται με αυτό. Η προσδοκία ότι τα κράτη μέλη θα μεταβιβάσουν οικειοθελώς σημαντικές αρμοδιότητες για αυτόν τον πόρο στις Βρυξέλλες στερείται ρεαλισμού.

Τρίτον, τα δικαιώματα χρήσης φάσματος εξακολουθούν να οργανώνονται σε εθνική βάση. Ακόμη και όταν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα συντονίζουν τους τεχνικούς όρους και την εναρμονισμένη χρήση συχνοτήτων, οι εθνικές αρχές διατηρούν κεντρικό ρόλο στην αδειοδότηση και τη διάθεση του φάσματος.

Τέταρτον, απουσιάζει μια επαρκώς ανεπτυγμένη ευρωπαϊκή δευτερογενής αγορά. Οι εθνικοί κανόνες και οι όροι των αδειών διαφέρουν, ενώ οι μεταβιβάσεις ή οι συμφωνίες μίσθωσης εξακολουθούν να υπόκεινται σε ρυθμιστικές απαιτήσεις. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα αποδοτικής μεταβίβασης του φάσματος μεταξύ παρόχων και αγορών.

Η Ευρώπη θα πρέπει, επομένως, να πάψει να θεωρεί την κεντρική διάθεση του φάσματος προϋπόθεση για μια καλύτερη πολιτική φάσματος. Μια πιο πρακτική προσέγγιση είναι η τυποποίηση των αρχών που διέπουν τα εθνικά δικαιώματα χρήσης φάσματος. Τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρήσουν την κυριαρχία τους, υιοθετώντας παράλληλα κοινούς κανόνες για τη διάρκεια των αδειών, την τεχνολογική ουδετερότητα, τις μεταβιβάσεις, τη μίσθωση και την αποδοτική αξιοποίηση.

Αυτό θα δημιουργούσε μεγαλύτερη προβλεψιμότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη, χωρίς να απαιτείται ενιαία ευρωπαϊκή άδεια χρήσης φάσματος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρουν ένα χρήσιμο παράδειγμα προς σύγκριση. Εκεί, απουσιάζει μια ενιαία εθνική άδεια χρήσης φάσματος για την κινητή τηλεφωνία. Τα δικαιώματα χρήσης φάσματος εκχωρούνται βάσει ομοσπονδιακού πλαισίου και μπορούν να κατέχονται, να μεταβιβάζονται και να εκμισθώνονται μέσω μηχανισμών της αγοράς, υπό ρυθμιστική εποπτεία.

Το χρήσιμο δίδαγμα για την Ευρώπη έγκειται στο ότι οι συνεπείς κανόνες και τα μεταβιβάσιμα δικαιώματα μπορούν να υποστηρίξουν τη συγκέντρωση μέσω μηχανισμών της αγοράς, χωρίς κεντρική συγκέντρωση της κυριότητας του συνόλου του φάσματος. Η αξιοποίηση αυτού του διδάγματος μπορεί να γίνει χωρίς αντιγραφή κάθε πτυχής του αμερικανικού συστήματος.

Οι Βρυξέλλες μπορούν να επηρεάζουν την ευρωπαϊκή αγορά τηλεπικοινωνιών χωρίς να συγκεντρώνουν τον έλεγχο του φάσματος. Ήδη διαδραματίζουν δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στον καθορισμό του νομικού και ρυθμιστικού πλαισίου, μέσω της νομοθεσίας που εγκρίνουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, στη διαμόρφωση του ανταγωνισμού μέσω των αρμοδιοτήτων ελέγχου των συγκεντρώσεων και στη ρύθμιση των πλατφορμών, όπου λειτουργούν ως de facto παγκόσμιος ρυθμιστής, επιδιώκοντας ισότιμους όρους ανταγωνισμού στις ψηφιακές αγορές.

Η Ελλάδα ως πρότυπο: Δημιουργία μιας λειτουργικής δευτερογενούς αγοράς δικαιωμάτων χρήσης φάσματος

Οι τέσσερις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις θα άλλαζαν ριζικά τα οικονομικά δεδομένα του φάσματος στην Ελλάδα. Σήμερα, οι πάροχοι αποκτούν κατά κανόνα φάσμα μέσω εθνικών διαδικασιών εκχώρησης και διατηρούν τα δικαιώματά τους υπό τους όρους και για τη διάρκεια που προβλέπουν οι άδειές τους. Σε ορισμένες αγορές επιτρέπονται οι μεταβιβάσεις και η μίσθωση, αλλά το συνολικό πλαίσιο παραμένει κατακερματισμένο.

Ως αποτέλεσμα, η μεταβίβαση του φάσματος είναι δυσκολότερη σε σύγκριση με άλλα παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία των επιχειρήσεων. Τα δικαιώματα αορίστου διάρκειας, σε συνδυασμό με την τεχνολογική ουδετερότητα και κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες για τις μεταβιβάσεις και τη μίσθωση, θα δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις για μια πολύ πιο ανεπτυγμένη δευτερογενή αγορά.

Το φάσμα θα μπορούσε να μεταβιβάζεται στους παρόχους και στις επιχειρήσεις που μπορούν να το αξιοποιήσουν πιο παραγωγικά. Αυτό θα μπορούσε να υποστηρίξει μεταβιβάσεις φάσματος μεταξύ παρόχων κινητής τηλεφωνίας· μακροχρόνιες συμφωνίες μίσθωσης· μεγαλύτερη ευελιξία στη συγκέντρωση φασματικών πόρων· περιφερειακές και τοπικές αγορές φάσματος· νέα επιχειρηματικά μοντέλα κατοχής και διαχείρισης φάσματος· καθώς και αποδοτικότερη αξιοποίηση των συχνοτήτων καθώς μεταβάλλεται η ζήτηση.

Μια ενδιαφέρουσα προοπτική είναι η εμφάνιση εξειδικευμένων εταιρειών φάσματος. Όπως οι εταιρείες πύργων τηλεπικοινωνιών κατέχουν και εκμισθώνουν παθητικές τηλεπικοινωνιακές υποδομές, έτσι και εξειδικευμένες επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αποκτούν, να διαχειρίζονται και να εκμισθώνουν δικαιώματα χρήσης φάσματος σε παρόχους και άλλους χρήστες. Τέτοιες εταιρείες θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανάπτυξη μιας αγοράς με μεγαλύτερη ρευστότητα, να διευκολύνουν την πρόσβαση σε συχνότητες και να επιτρέψουν στους παρόχους να εξασφαλίζουν φάσμα χωρίς να χρειάζεται κατ’ ανάγκην να το αγοράζουν. Έτσι, η κατοχή φάσματος και η λειτουργία δικτύων θα μπορούσαν να καταστούν περισσότερο διακριτές εμπορικές δραστηριότητες.

Η Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για την υπόλοιπη ΕΕ, συγκαταλεγόμενη στις πρώτες χώρες που θα εφαρμόσουν ένα πλαίσιο φάσματος το οποίο προσφέρει μακροπρόθεσμη προβλεψιμότητα στην αγορά και ταυτόχρονα θεμελιώνει μια λειτουργική δευτερογενή αγορά δικαιωμάτων χρήσης φάσματος.

Η δημιουργία μιας τέτοιας αγοράς στην Ελλάδα θα απαιτούσε συγκεκριμένες παρεμβάσεις: κοινούς και διαφανείς εθνικούς κανόνες, σαφείς διαδικασίες μεταβίβασης, δικλίδες προστασίας του ανταγωνισμού και ασφάλεια δικαίου ως προς τη διάρκεια και τη δυνατότητα νομικής επιβολής των δικαιωμάτων χρήσης φάσματος. Μια λειτουργική δευτερογενής αγορά θα επέτρεπε τη διάθεση του φάσματος τόσο μέσω περιοδικών κρατικών δημοπρασιών όσο και μέσω διαρκών εμπορικών συναλλαγών. Πρόκειται για έναν πιο δυναμικό τρόπο διαχείρισης ενός πεπερασμένου πόρου.

Τι κερδίζουν οι κυβερνήσεις, οι πάροχοι και οι καταναλωτές

Τα οφέλη των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων θα εκτείνονταν πέρα από τον κλάδο των τηλεπικοινωνιών. Οι πάροχοι κινητής τηλεφωνίας αποκτούν μεγαλύτερη βεβαιότητα για τη μακροπρόθεσμη διαθεσιμότητα του φάσματος· πιο προβλέψιμες επενδυτικές συνθήκες· μεγαλύτερη ευελιξία στον εκσυγχρονισμό των δικτύων· μικρότερη έκθεση σε επαναλαμβανόμενες ανανεώσεις αδειών και στο κόστος δημοπρασιών· καθώς και ευκαιρίες απόκτησης ή μίσθωσης φάσματος μέσω δευτερογενών αγορών.

Οι κυβερνήσεις και οι ρυθμιστικές αρχές διατηρούν τις κυριαρχικές αρμοδιότητές τους επί των εθνικών πόρων φάσματος και αποκτούν μεγαλύτερη ευελιξία στην επιβολή της αποδοτικής αξιοποίησής του· περισσότερες ευκαιρίες ανακατανομής του μέσω μηχανισμών της αγοράς· μικρότερη εξάρτηση από τις περιοδικές δημοπρασίες ως βασικό μηχανισμό διαχείρισης· καθώς και ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο χωρίς να απαιτείται κεντρική συγκέντρωση της κυριότητας του φάσματος.

Οι επενδυτές αποκτούν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα ως προς τη μακροπρόθεσμη αξία των περιουσιακών στοιχείων· μεγαλύτερη βεβαιότητα για τα δικαιώματα που στηρίζουν τις επενδύσεις σε δίκτυα· νέες ευκαιρίες στην κατοχή, τη μίσθωση και τη διαχείριση φάσματος· καθώς και σαφέστερη εικόνα των οικονομικών δεδομένων των τηλεπικοινωνιακών υποδομών.

Οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις ωφελούνται από καλύτερες προϋποθέσεις για διαρκείς επενδύσεις στα δίκτυα· αποδοτικότερη χρήση του διαθέσιμου φάσματος· μεγαλύτερες δυνατότητες επέκτασης της χωρητικότητας και βελτίωσης της κάλυψης· καθώς και μια πιο βιώσιμη, ανταγωνιστική αγορά τηλεπικοινωνιών.

Οι μεταρρυθμίσεις αποσκοπούν στη δημιουργία ενός πλαισίου στο οποίο το φάσμα μπορεί να χρησιμοποιείται και να μεταβιβάζεται σύμφωνα με την οικονομική του αξία, υπό την τήρηση δικλίδων προστασίας του ανταγωνισμού και του δημόσιου συμφέροντος. Η εγγύηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος για οποιονδήποτε συγκεκριμένο πάροχο και η προστασία μη αποδοτικών επιχειρηματικών μοντέλων βρίσκονται εκτός των επιδιώξεών τους.

Συμπέρασμα: Η Ευρώπη και η Ελλάδα χρειάζονται μια λειτουργική αγορά δικαιωμάτων χρήσης φάσματος αντί ενός κεντρικού μοντέλου αδειοδότησης

Η Ευρώπη έχει αφιερώσει περισσότερες από δύο δεκαετίες στη συζήτηση για τη βελτίωση της πολιτικής φάσματος. Έχει πειραματιστεί με δημοπρασίες, συγκριτικές διαδικασίες επιλογής, όρους αδειοδότησης, πρωτοβουλίες εναρμόνισης και νέες θεσμικές ρυθμίσεις. Ωστόσο, παραμένει το θεμελιώδες πρόβλημα: από τους παρόχους κινητής τηλεφωνίας αναμένονται μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε υποδομές, ενώ η πρόσβασή τους σε ένα κρίσιμο παραγωγικό περιουσιακό στοιχείο συχνά διέπεται από προσωρινά ρυθμιστικά δικαιώματα.

Η επιδίωξη ενός ενιαίου πανευρωπαϊκού πλαισίου φάσματος δύσκολα θα επιλύσει αυτό το πρόβλημα. Οι εθνικές κυβερνήσεις θα συνεχίσουν να ελέγχουν τους πόρους φάσματος που διαθέτουν και οι εθνικές αγορές κινητής τηλεφωνίας θα παραμείνουν το βασικό πεδίο επενδύσεων σε δίκτυα και ανταγωνισμού.

Η Strand Consult προτείνει μια πρακτική εναλλακτική: μετατροπή των υφιστάμενων δικαιωμάτων χρήσης φάσματος σε δικαιώματα αορίστου διάρκειας, καθιέρωση τεχνολογικά ουδέτερης και ευέλικτης χρήσης, εισαγωγή αποτελεσματικών κανόνων «χρήσης ή απώλειας του δικαιώματος» και χορήγηση όλων των νέων δικαιωμάτων για αόριστη διάρκεια. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές θα παρείχαν στους παρόχους μεγαλύτερη επενδυτική βεβαιότητα, δημιουργώντας παράλληλα τις προϋποθέσεις για μια πραγματική δευτερογενή αγορά δικαιωμάτων χρήσης φάσματος.

Γνωρίζουμε ότι η επιλογή της επ’ αόριστον παράτασης των υφιστάμενων δικαιωμάτων χρήσης φάσματος εγείρει ορισμένα ζητήματα δικαίου του ανταγωνισμού. Έχουμε αφιερώσει πολύ χρόνο στη διερεύνηση αυτού του πεδίου και έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι, με τη βοήθεια των έμπειρων στελεχών της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα πρέπει να είναι εφικτή η εξεύρεση μιας βιώσιμης λύσης.

Με την πρόταση αυτή, οι κυβερνήσεις θα διατηρούσαν τις αρμοδιότητές τους. Οι πάροχοι θα αποκτούσαν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα. Οι επενδυτές θα είχαν πιο σταθερή βάση για την αποτίμηση των τηλεπικοινωνιακών υποδομών. Το φάσμα θα μπορούσε να μεταβιβάζεται αποτελεσματικότερα στις επιχειρήσεις που μπορούν να το αξιοποιήσουν παραγωγικά.

Εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια, η Ευρώπη αναζητεί μια καλύτερη πολιτική για το φάσμα. Έχει έρθει η ώρα να αρχίσει η δημιουργία μιας αγοράς στην οποία το φάσμα θα μπορεί να χρησιμοποιείται, να αποτελεί αντικείμενο συναλλαγών και να προσελκύει επενδύσεις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Αντί για τη δημιουργία μίας ευρωπαϊκής άδειας χρήσης φάσματος, στόχος είναι μια ευρωπαϊκή αγορά φάσματος που λειτουργεί και ενθαρρύνει τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε υποδομές.

Η Ελλάδα θα πρέπει να πρωτοστατήσει στην ΕΕ, αποτελώντας πρότυπο για την αξιόπιστη διάθεση, διαχείριση και εμπορία του φάσματος στο μέλλον, ώστε να διαμορφωθεί μακροπρόθεσμη προβλεψιμότητα και να καταστεί εφικτή η λειτουργία μιας δευτερογενούς αγοράς δικαιωμάτων χρήσης φάσματος.

Γράφει ο John Strand, CEO της Strand Consult

Ακολουθήστε το Infocom.gr και στα Google News, για όλες τις τελευταίες εξελίξεις από τον κόσμο των τηλεπικοινωνιών και της τεχνολογίας!

Infocom Today
SmartTalks

Greece Strand Consult telecoms
Share. Facebook Twitter LinkedIn Email Copy Link
infocom

    ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

    Η πληροφορική ενισχύει την ανάπτυξη του Ομίλου Quest

    Juniper Research: Πάνω από 47.000 ιδιωτικά δίκτυα παγκοσμίως το 2031

    ABBYY και AMY e-sign: Λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερη εξυπηρέτηση!

    Vodafone Innovus: Οδεύει προς την G4S Telematix, εν αναμονή εγκρίσεων

    Συχνότητες 3800 – 4200 MHz για ιδιωτικά δίκτυα σε βιομηχανίες και λιμάνια

    IDC: Το ενεργειακό κόστος ωθεί τους παρόχους τηλεπικοινωνιών προς ανατιμήσεις

    Comments are closed.

    Εγγραφείτε στο Weekly Telecom
    * indicates required

    Ροή RSS: BizNow.gr BizNow.gr
    • ΕΚΤ: Οι αποτιμήσεις της AI αυξάνουν τους χρηματοπιστωτικούς κινδύνους
    • ΤτΕ: Καθαρές δανειακές ανάγκες της κεντρικής διοίκησης, Ιανουάριος–Οκτώβριος 2026
    • Δ. Μιχαηλίδου: «Η Ελλάδα στην υψηλότερη θέση μέχρι σήμερα για την ισότητα των φύλων»
    • Ν. Παπαθανάσης: 100 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ για επενδύσεις μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων
    • Telekom: Χρυσός Χορηγός της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής και της Διεθνούς Ολυμπιακής Ακαδημίας
    • Black Friday στη Vodafone: Νέες προσφορές σε smartphones, tablets, laptops και τηλεοράσεις
    • Ν. Χαρδαλιάς: «Δίνουμε οριστική λύση στην αντιπλημμυρική προστασία του Γαλατσίου»
    Ροή RSS: itsecuritypro.gr itsecuritypro.gr
    • Greek Data Center Association – Η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει τα data centers σε εθνικό πλεονέκτημα.
    • Η Pylones Hellas ανακοινώνει τα αποτελέσματα της έβδομης ετήσιας έρευνας «The State of Cybersecurity 2026»
    • Η ΕΑΚ ανεβάζει στις «Συστάσεις» ένα Ελληνικό εργαλείο για τις άδειες Microsoft 365
    • NITRO Digital Europe Action: Ολοκληρωμένη πλατφόρμα 5G-IoT και νέες εκπαιδευτικές δράσεις στην τελική φάση του έργου
    • Schneider Electric, NVIDIA και HPE ανακοινώνουν στρατηγική συνεργασία για την επιτάχυνση της Φυσικής Τεχνητής Νοημοσύνης στις βιομηχανίες διεργασιών
    • Αύξηση 26% στις κυβερνοεπιθέσεις στην Ελλάδα, ρεκόρ ransomware παγκοσμίως
    • Η ipexpert – IT for Business εντάσσεται στον Όμιλο TÜV AUSTRIA και διευρύνει το πορτοφόλι των υπηρεσιών της στην κυβερνοασφάλεια, τις υποδομές πληροφορικής και τον ψηφιακό μετασχηματισμό
    Infocom Today

    Copyright 2024 | All Rights Reserved

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.