Το τηλέφωνό σας χτυπά, το σηκώνετε, αλλά στην άλλη άκρη της γραμμής επικρατεί απόλυτη σιωπή. Κανείς δεν απαντά και, λίγο αργότερα, η κλήση τερματίζεται απότομα. Αν δεν χρησιμοποιείτε κάποια εφαρμογή αποκλεισμού ανεπιθύμητων κλήσεων, είναι πολύ πιθανό να έχετε βρεθεί σε αυτή την κατάσταση.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, πρόκειται για κλήσεις που σχετίζονται με απόπειρες εξαπάτησης. Τι κρύβεται πίσω από αυτές, ποιος είναι ο στόχος όσων τις πραγματοποιούν και πώς μπορούν οι χρήστες να προστατευτούν; Πόσο επικίνδυνες είναι στην πραγματικότητα οι σιωπηλές κλήσεις και ποια μέτρα προστασίας μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο;
Ποιος βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής;
Δεν είναι βέβαιο ότι πίσω από μια τέτοια κλήση βρίσκονται πάντα απατεώνες. Μπορεί να προέρχεται από αυτοματοποιημένα συστήματα, νόμιμα τηλεφωνικά κέντρα ή ακόμη και από ιδιώτες. Ας δούμε ποιες είναι οι πιθανές αιτίες πίσω από αυτές τις κλήσεις, ξεκινώντας από τις πιο αθώες και φτάνοντας σε εκείνες που ενέχουν τους μεγαλύτερους κινδύνους για την ασφάλειά σας.
Το ενδεχόμενο να σας καλεί κάποιο αληθινό πρόσωπο
Το πιο αθώο σενάριο είναι να σας έχει καλέσει κάποιος που αντιμετωπίζει πρόβλημα με το μικρόφωνό του. Ίσως το απενεργοποίησε κατά λάθος, αγγίζοντας την οθόνη με το αυτί του, ή το κινητό του συνδέθηκε με ακουστικά Bluetooth, ηχείο ή το σύστημα ήχου του αυτοκινήτου, με αποτέλεσμα να μην μεταδίδεται η φωνή του στην κλήση. Επίσης, τεχνικά προβλήματα στο δίκτυο κινητής τηλεφωνίας μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα να μην ακούγεται η μία πλευρά της συνομιλίας. Ο καλών ενδέχεται να μην αντιλαμβάνεται καν ότι υπάρχει πρόβλημα, καθώς θεωρεί ότι μιλά κανονικά, χωρίς να γνωρίζει ότι δεν τον ακούτε. Σε αυτές τις περιπτώσεις, συνήθως αναγνωρίζετε τον αριθμό από τον οποίο προέρχεται η κλήση.
Αν η κλήση προέρχεται από άγνωστο αριθμό, δεν υπάρχει λόγος πανικού. Ωστόσο, σε αυτή την περίπτωση, οι πιθανές εξηγήσεις είναι πολύ περισσότερες.
Μία από τις πιθανές εξηγήσεις είναι να σας καλεί ένας εργαζόμενος σε τηλεφωνικό κέντρο, ο οποίος δεν πρόλαβε να απαντήσει ή να συνδέσει εγκαίρως τα ακουστικά του. Τα συστήματα των τηλεφωνικών κέντρων είναι σχεδιασμένα να πραγματοποιούν κλήσεις με ταχύτερο ρυθμό από εκείνον με τον οποίο οι εκπρόσωποι μπορούν να τις διαχειριστούν. Έτσι, μπορεί να ξεκινήσει μια κλήση χωρίς να υπάρχει εκείνη τη στιγμή διαθέσιμος εκπρόσωπος για να την αναλάβει. Αυτό εξηγεί γιατί ενδέχεται να περιμένετε μερικά δευτερόλεπτα μέχρι να ακούσετε κάποιον να μιλά ή ακόμη και να ακούσετε ήχο κλήσης, σαν να έχετε καλέσει εσείς.
Αυτοματοποιημένα συστήματα ή τεχνητή νοημοσύνη
Η σιωπή στην άλλη άκρη της γραμμής μπορεί να αποτελεί ένδειξη αυτοματοποιημένης τηλεφωνικής κλήσης. Τα συστήματα αυτά ελέγχουν αν ένας τηλεφωνικός αριθμός είναι ενεργός και, εφόσον το επιβεβαιώσουν, μπορούν να τον προωθήσουν σε κάποιον εκπρόσωπο. Αυτό σημαίνει ότι ενδέχεται να δεχθείτε αργότερα νέα κλήση από έναν πραγματικό πωλητή ή ακόμη και από κάποιον απατεώνα. Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι τέτοιες δοκιμαστικές κλήσεις δεν πραγματοποιούνται αποκλειστικά από επιτήδειους. Αντίστοιχα εργαλεία χρησιμοποιούνται και από νόμιμα τηλεφωνικά κέντρα, προκειμένου να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τον φόρτο εργασίας των εκπροσώπων τους.
Πίσω από μια σιωπηλή κλήση μπορεί επίσης να βρίσκεται ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης. Για τον παραλήπτη, πρακτικά δεν υπάρχει διαφορά, καθώς η εμπειρία είναι παρόμοια με εκείνη μιας συμβατικής αυτοματοποιημένης κλήσης. Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει περισσότερα από την απλή κλήση αριθμών: έχει τη δυνατότητα να αναλύει την αντίδρασή σας και να αξιοποιεί τα σχετικά δεδομένα, προκειμένου να εκτιμήσει αν ο αριθμός σας είναι ενεργός και αν αξίζει να αποτελέσει στόχο μιας επόμενης κλήσης από πραγματικό πρόσωπο.
Ανεπιθύμητες κλήσεις
Εδώ εντοπίζεται ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους. Πίσω από μια σιωπηλή κλήση μπορεί να βρίσκεται κάποιος απατεώνας, ο οποίος επιχειρεί να προετοιμάσει το έδαφος για μια μεγαλύτερη απόπειρα εξαπάτησης. Μια σύντομη κλήση χωρίς συνομιλία μπορεί στην πραγματικότητα να αποτελεί το πρώτο στάδιο μιας σύνθετης και καλά οργανωμένης απάτης, η οποία μπορεί να βασίζεται σε προσχήματα που σχετίζονται με δάνεια, δημόσιες υπηρεσίες ή ακόμη και την υποτιθέμενη επικοινωνία με εκπροσώπους των διωκτικών αρχών.
Σιωπηλές κλήσεις μπορεί επίσης να προέρχονται από εταιρείες ενημέρωσης οφειλετών. Ο αριθμός σας ενδέχεται να βρίσκεται στις λίστες επικοινωνίας τους εάν εσείς ή κάποιο πρόσωπο με το οποίο συνδέεστε έχει ανεξόφλητες οφειλές. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κλήση μπορεί να αποτελεί μέρος της προσπάθειας επικοινωνίας για την υπόθεση μιας οφειλής, χωρίς ωστόσο να είναι πάντα σαφές ποιος βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής.
Παρόμοια πρακτική μπορεί να παρατηρηθεί και σε περιπτώσεις stalking (επίμονης παρενόχλησης). Παρότι οι σιωπηλές κλήσεις δεν προκαλούν από μόνες τους άμεση σωματική βλάβη, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσο εκφοβισμού, δημιουργώντας άγχος και την αίσθηση ότι κάποιος σας παρακολουθεί διαρκώς. Η επαναλαμβανόμενη έκθεσή σας σε τέτοιες κλήσεις μπορεί να οδηγήσει σε παρατεταμένη συναισθηματική αναστάτωση.
Γιατί σας παίρνουν και δεν μιλάνε;
Όταν απαντάτε στο τηλέφωνο, πιθανότατα λέτε από συνήθεια ένα σύντομο «Παρακαλώ;» ή «Ναι;». Ακόμη και αυτή η απλή αντίδραση μπορεί να δώσει στον καλούντα χρήσιμες πληροφορίες για εσάς. Ενώ στο παρελθόν η ανάλυση τέτοιων δεδομένων ήταν πιο δύσκολη, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει απλοποιήσει σημαντικά τη διαδικασία. Δείτε μερικά μόνο από όσα μπορεί να αποκαλύψει η φωνή σας, ακόμη και μέσα από μία μόνο λέξη:
- Γεωγραφική περιοχή, προφορά και γλωσσικό υπόβαθρο. Οι απατεώνες χρησιμοποιούν όλο και πιο εξελιγμένες και στοχευμένες μεθόδους, προσαρμόζοντας συχνά τις τακτικές τους ανάλογα με τη χώρα ή την περιοχή στην οποία απευθύνονται. Η προφορά, τα γλωσσικά χαρακτηριστικά και ο τρόπος ομιλίας μπορούν να προσφέρουν ενδείξεις για τη γεωγραφική προέλευση ενός ατόμου. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε πολυγλωσσικές χώρες, όπως η Ινδία και η Νότια Αφρική, όπου αναγνωρίζονται αντίστοιχα 22 και 12 επίσημες γλώσσες.
- Την κατά προσέγγιση ηλικία και το φύλο σας. Ένας άνθρωπος μπορεί εύκολα να εκτιμήσει λανθασμένα την ηλικία ενός ατόμου ή να μπερδέψει τη φωνή ενός εφήβου με εκείνη μιας νεαρής γυναίκας. Η τεχνητή νοημοσύνη, ωστόσο, μπορεί να αναλύει λεπτές διαφοροποιήσεις στα χαρακτηριστικά της φωνής, εξάγοντας εκτιμήσεις για την ηλικία και το φύλο του ομιλητή. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να βοηθήσουν τους απατεώνες να προσαρμόσουν τις μεθόδους κοινωνικής μηχανικής που θα χρησιμοποιήσουν σε επόμενες απόπειρες εξαπάτησης.
- Τις ώρες που είστε πιο πιθανό να απαντήσετε. Αν απαντήσετε σε μια κλήση το πρωί, το απόγευμα ή αργά το βράδυ, οι απατεώνες μπορούν να αξιοποιήσουν αυτή την πληροφορία για να προγραμματίσουν τις επόμενες κλήσεις τους σε ώρες που είναι πιθανότερο να σας βρουν διαθέσιμους.
Πόσο πιθανό είναι να αποτελέσετε στόχο εξαπάτησης. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλύσει τις αντιδράσεις σας και να εκτιμήσει πόσο πιθανό είναι να ανταποκριθείτε σε μια απόπειρα εξαπάτησης. Για παράδειγμα, αν απαντάτε γρήγορα, μιλάτε με ήρεμο τόνο και δεν τερματίζετε αμέσως τις κλήσεις από άγνωστους αριθμούς, ενδέχεται να θεωρηθείτε στόχος υψηλότερης προτεραιότητας για μελλοντικές κλήσεις από απατεώνες.
Επομένως, για ποιον λόγο σας καλούν και δεν μιλούν; Ένας από τους πιθανούς στόχους των δραστών είναι να συλλέξουν δείγματα της φωνής σας. Ακόμη και λίγα δευτερόλεπτα ηχογραφημένης ομιλίας μπορούν να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία ενός φωνητικού deepfake. Παρότι μία ή δύο λέξεις ενδέχεται να μην αρκούν για τη δημιουργία ενός πειστικού αντιγράφου της φωνής σας, οι δράστες μπορούν να συνδυάσουν ηχογραφήσεις από πολλές διαφορετικές κλήσεις, ώστε να δημιουργήσουν μια πιο ρεαλιστική απομίμησή της.
Η τεχνολογία αυτή έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε πραγματικές περιπτώσεις εξαπάτησης. Οι απατεώνες προσποιούνται ότι είναι συγγενικά πρόσωπα, συνάδελφοι ή προϊστάμενοι και ζητούν επειγόντως να τους στείλετε χρήματα, να τους αποκαλύψετε έναν κωδικό επαλήθευσης δύο παραγόντων για να αποκτήσουν πρόσβαση σε ψηφιακές υπηρεσίες ή να προβείτε σε κάποια άλλη, φαινομενικά αθώα ενέργεια. Όσο πιο ρεαλιστική είναι η παραποιημένη φωνή και όσο πιο πειστικό το σενάριο που τη συνοδεύει, τόσο δυσκολότερο είναι να αντιληφθείτε ότι πρόκειται για απάτη.
Τι πρέπει να κάνετε αν δεχθείτε μια τέτοια κλήση;
Αν απαντήσατε σε μια κλήση, είπατε λίγες λέξεις και στη συνέχεια τερματίσατε τη συνομιλία, δεν υπάρχει λόγος πανικού. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η σύντομη αλληλεπίδραση μπορεί να επιβεβαιώσει ότι ο αριθμός σας είναι ενεργός και ότι απαντάτε σε κλήσεις από άγνωστους αριθμούς. Έτσι, ενδέχεται να συμπεριληφθεί σε λίστες αριθμών που χρησιμοποιούνται σε μελλοντικές εκστρατείες ανεπιθύμητων ή παραπλανητικών κλήσεων. Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό να θυμάστε ότι μία μεμονωμένη σιωπηλή κλήση δεν συνιστά από μόνη της άμεση απειλή για την ασφάλειά σας.
Ακολουθούν ορισμένες πρακτικές συμβουλές που θα σας βοηθήσουν να διατηρήσετε την ψυχραιμία σας και να προστατευτείτε από απόπειρες εξαπάτησης, ιδιαίτερα αν οι σιωπηλές κλήσεις έχουν αρχίσει να γίνονται συχνό φαινόμενο:
- Μην απαντάτε σε κλήσεις με απόκρυψη ή από άγνωστους αριθμούς. Αν κάποιος χρειάζεται πραγματικά να επικοινωνήσει μαζί σας, μπορεί να σας αφήσει μήνυμα ή να προσπαθήσει να σας καλέσει ξανά. Αντίθετα, οι απατεώνες μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικούς ή παραποιημένους αριθμούς, ενώ τα αυτοματοποιημένα συστήματα ενδέχεται να πραγματοποιούν κλήσεις βάσει προκαθορισμένου προγράμματος, για παράδειγμα καθημερινά την ίδια ώρα.
- Μη βιαστείτε να καλέσετε πίσω. Οι απατεώνες συχνά ποντάρουν στην περιέργειά σας, ελπίζοντας ότι θα επιστρέψετε την κλήση σε έναν άγνωστο αριθμό. Επιπλέον, ενδέχεται να επιβαρυνθείτε οικονομικά, εάν πρόκειται για αριθμό αυξημένης χρέωσης.
- Μη μιλάτε πρώτοι. Περιμένετε να σας χαιρετήσει ο καλών προτού ξεκινήσετε τη συνομιλία. Αν ακούσετε ακαθόριστους θορύβους ή επικρατεί απόλυτη σιωπή στην άλλη άκρη της γραμμής, τερματίστε την κλήση. Ενδέχεται να πρόκειται για ύποπτη ή αυτοματοποιημένη κλήση.
- Αποκλείστε τους ύποπτους αριθμούς. Αν απαντήσατε σε μια κλήση και διαπιστώσατε ότι ενδέχεται να είναι ύποπτη, μπορείτε να αποκλείσετε τον συγκεκριμένο αριθμό, ώστε να μην μπορεί να σας καλέσει ξανά. Για τον σκοπό αυτό, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις ενσωματωμένες λειτουργίες φραγής κλήσεων που διαθέτουν τα περισσότερα σύγχρονα smartphones.
- Μην κοινοποιείτε παντού τον τηλεφωνικό σας αριθμό. Ιστότοποι ηλεκτρονικού ψαρέματος (phishing), αναξιόπιστες ιστοσελίδες και ύποπτοι διαγωνισμοί συχνά αποσκοπούν στη συλλογή προσωπικών δεδομένων. Όταν συμπληρώνετε ηλεκτρονικές φόρμες, μπορείτε, όπου είναι εφικτό, να χρησιμοποιείτε έναν εναλλακτικό αριθμό τηλεφώνου.
- Αποκτήστε έναν δεύτερο τηλεφωνικό αριθμό. Διαχωρίστε τις προσωπικές και επαγγελματικές σας επικοινωνίες από τις υπόλοιπες καθημερινές συναλλαγές σας. Κρατήστε τον βασικό σας αριθμό για την οικογένεια, τους φίλους και τις επαγγελματικές σας επαφές και χρησιμοποιείτε τον δεύτερο για παραδόσεις παραγγελιών, ηλεκτρονικές συναλλαγές και εγγραφές σε διαδικτυακές υπηρεσίες.
