Όταν κάποιος πεθαίνει, αφήνει πίσω του αντικείμενα, ακίνητα, οικογενειακά κειμήλια. Όμως σήμερα αφήνουμε πίσω μας και κάτι εξίσου σημαντικό: τους ψηφιακούς μας «θησαυρούς» όπως λογαριασμούς email, φωτογραφίες, κωδικούς πρόσβασης, playlists με μουσική, λογαριασμούς σε social media, ακόμα και έξυπνες συσκευές του σπιτιού.
«Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα ψηφιακά στοιχεία συχνά ‘κλειδώνονται’ μετά το θάνατό μας, κάνοντας ακόμα πιο πολύπλοκη μια κατάσταση που είναι ήδη τραυματική για τους φίλους και την οικογένεια. Το χειρότερο, αυτοί οι λογαριασμοί μπορεί να γίνουν στόχος για απατεώνες» αναφέρει ο Phil Muncaster στην WeLiveSecurity, την ενημερωτική πλατφόρμα της παγκόσμιας εταιρίας κυβερνοασφάλειας ESET.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό να γνωρίζετε πώς μπορείτε να προετοιμάσετε και να προστατέψετε την ψηφιακή σας κληρονομιά, καθώς και ποιες ενέργειες μπορείτε να κάνετε εκ των προτέρων ώστε να μειώσετε το συναισθηματικό και πρακτικό βάρος για τους αγαπημένους σας. Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζετε τι πρέπει να κάνετε στη συνέχεια, εάν βρεθείτε ξαφνικά αντιμέτωποι με μια τέτοια κατάσταση, τονίζει ο Muncaster.
Τι λέει ο νόμος
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις αφορά τους λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τη διαχείριση των κωδικών πρόσβασης. Ενώ οι τράπεζες, οι φορολογικές αρχές και οι εταιρείες πιστωτικών καρτών διαθέτουν καθιερωμένες διαδικασίες για το κλείσιμο λογαριασμών μετά τον θάνατο ενός ατόμου, πολλές εταιρείες που δραστηριοποιούνται κυρίως στο ψηφιακό περιβάλλον εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το θάνατο ως μια «ακραία περίπτωση», σύμφωνα με το OpenID Foundation.
Από νομικής πλευράς, οι νόμοι περί κληρονομιάς συχνά δεν καλύπτουν επαρκώς τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. Παράλληλα, οι πολιτικές των διαδικτυακών πλατφορμών μπορεί να είναι ασαφείς ή αδιαφανείς, ενώ τα διαθέσιμα εργαλεία και οι διαδικασίες παραμένουν κατακερματισμένα, όπως επισημαίνει το OpenID Foundation.
Τι ισχύει σήμερα στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη
- Ηνωμένες Πολιτείες: Ο αναθεωρημένος νόμος «Revised Uniform Fiduciary Access to Digital Assets Act» (RUFADAA) αποσκοπεί στην αντιμετώπιση περιπτώσεων όπως αυτή. Ωστόσο, στην πράξη οι συγγενείς συχνά αναγκάζονται να έρθουν αντιμέτωποι με τους όρους χρήσης (Terms of Service – ToS) των ψηφιακών πλατφορμών, οι οποίοι ενδέχεται να διαφέρουν σημαντικά και να περιλαμβάνουν περιοριστικές διατάξεις.
- Ηνωμένο Βασίλειο: Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι, ελλείψει έγκαιρου προγραμματισμού, οι οικογένειες συχνά αδυνατούν να αποκτήσουν πρόσβαση στους λογαριασμούς των θανόντων, καθώς οι πάροχοι αρνούνται τη χορήγηση πρόσβασης. Ωστόσο, ένα προτεινόμενο νομοσχέδιο για την ιδιοκτησία ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων επιδιώκει να αναγνωρίσει τα στοιχεία αυτά ως προσωπική περιουσία, διασφαλίζοντας ότι μπορούν να συμπεριληφθούν στις διαθήκες και να υπάγονται στο κληρονομικό δίκαιο.
- Ευρώπη: Το Ευρωπαϊκό Νομικό Ινστιτούτο καταβάλλει προσπάθειες για την εναρμόνιση του νομοθετικού πλαισίου σε ολόκληρη την Ευρώπη, με στόχο τη θέσπιση σαφών κατευθυντήριων γραμμών για την κληρονομική διαδοχή των ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων και την προστασία των πληροφοριών που περιέχονται στους σχετικούς λογαριασμούς.
Ποιος είναι ο κίνδυνος
Για τους πενθούντες φίλους και συγγενείς, το συναισθηματικό πλήγμα από την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να ενταθεί δραματικά όταν δεν είναι σε θέση να ανακτήσουν τα ψηφιακά κατάλοιπα. Ακόμη χειρότερα, οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ενδέχεται να προβάλλουν ανεπιθύμητες υπενθυμίσεις, όπως ειδοποιήσεις γενεθλίων ή φωτογραφίες στις οποίες έχει επισημανθεί το όνομα του αποθανόντος.
Υπάρχουν επίσης οικονομικές συνέπειες. Οι συγγενείς μπορεί να μην έχουν πρόσβαση σε κρυπτονομίσματα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που τους ανήκουν νόμιμα, εξηγεί ο Muncaster στο WeLiveSecurity της ESET. Παράλληλα, συνδρομές και υπηρεσίες που δεν μπορούν να ακυρωθούν ενδέχεται να συνεχίσουν να χρεώνουν το λογαριασμό του αποθανόντος, εξαντλώντας σταδιακά τα διαθέσιμα κεφάλαια.
Οι απατεώνες έχουν επίσης εντοπίσει ευκαιρίες για οικονομικό όφελος
Αρχικά, αναζητούν προσωπικά στοιχεία σε νεκρολογίες και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προκειμένου να υποδυθούν τον αποθανόντα και να προχωρήσουν σε:
- Προσπάθειες εξαπάτησης εταιρειών πιστωτικών καρτών.
- Φορολογική απάτη.
Η πρόκληση για τις τράπεζες και τις κρατικές υπηρεσίες είναι ότι, όταν το θύμα δεν παρακολουθεί πλέον ενεργά τους λογαριασμούς του, αυτού του είδους η απάτη μπορεί να περάσει απαρατήρητη για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Επιπλέον, οι απατεώνες ενδέχεται να βάλουν στο στόχαστρο τις οικογένειες ατόμων που έχουν πεθάνει πρόσφατα. Για παράδειγμα, μπορούν να κατεβάσουν βίντεο του αποθανόντος από το διαδίκτυο και να δημιουργήσουν deepfakes, με σκοπό να αποσπάσουν χρήματα ή ευαίσθητες πληροφορίες από συγγενείς. Εναλλακτικά, μπορεί να παραβιάσουν τους λογαριασμούς του αποθανόντος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και να τους χρησιμοποιήσουν για απάτες.
Μερικές φορές οι απατεώνες μπορεί να προσποιηθούν ότι εκπροσωπούν μια ασφαλιστική εταιρεία και να ζητήσουν την καταβολή ενός τέλους για την αποδέσμευση των χρημάτων από την ασφάλεια ζωής. Επίσης, μπορεί να παρουσιαστούν ως πάροχοι υπηρεσιών «ανάκτησης λογαριασμού», ισχυριζόμενοι ότι μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση στα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία του αγαπημένου προσώπου έναντι αμοιβής.
Τι μπορείτε να κάνετε
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνετε είναι να οργανώσετε το σχεδιασμό σας για θέματα κληρονομιάς ή να βοηθήσετε ένα αγαπημένο σας πρόσωπο να οργανώσει το δικό του.
Δημιουργήστε έναν ψηφιακό κατάλογο με όλους τους σημαντικούς λογαριασμούς, τις συσκευές και τα περιουσιακά στοιχεία σας, συμπεριλαμβανομένων των στοιχείων πρόσβασης. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί περίπλοκο, ιδιαίτερα αν εσείς ή το αγαπημένο σας πρόσωπο χρησιμοποιείτε passkeys ή ψηφιακά πορτοφόλια για την αποθήκευση κωδικών πρόσβασης. Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα.
Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι, παρόλο που οι περισσότερες μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας παρέχουν τη δυνατότητα ορισμού «επαφής κληρονομιάς», αν δεν ενεργοποιήσετε αυτή τη λειτουργία όσο είστε εν ζωή, είναι πολύ πιθανό κανείς να μην μπορέσει να αποκτήσει πρόσβαση στους λογαριασμούς σας μετά τον θάνατό σας.
Οι βασικές διαθέσιμες υπηρεσίες είναι οι εξής:
- Επαφή Κληρονομιάς στο Facebook και το Instagram
- Διαχειριστής Ανενεργού Λογαριασμού της Google
- Ψηφιακή Κληρονομιά της Apple
- Υπηρεσίες διαχείρισης κωδικών πρόσβασης όπως οι 1Password, LastPass και Keeper, οι οποίες προσφέρουν λειτουργίες «πρόσβασης έκτακτης ανάγκης» ή παρόμοιες δυνατότητες.
Θα πρέπει, ωστόσο, να γνωρίζετε ότι τα δικαιώματα που παρέχονται μέσω των παραπάνω λειτουργιών ενδέχεται να είναι περιορισμένα, γεγονός που μπορεί να περιορίζει τις πληροφορίες και τις ενέργειες στις οποίες θα έχετε πρόσβαση. Παρ’ όλα αυτά, συνήθως είναι δυνατή η διασφάλιση, η διαχείριση ή ακόμη και η οριστική απενεργοποίηση των σχετικών λογαριασμών. Αυτό βέβαια προϋποθέτει ότι οι λογαριασμοί αυτοί δεν είναι απαραίτητοι για τη λήψη κωδικών μίας χρήσης (OTP) που απαιτούνται για την πρόσβαση σε άλλες υπηρεσίες.
Στη συνέχεια, περιορίστε τον κίνδυνο οικονομικής απάτης υποβάλλοντας τη φορολογική δήλωση του αποθανόντος, καταχωρίζοντας μια «ειδοποίηση θανάτου» σε όλα τα πιστωτικά ιδρύματα και παρακολουθώντας τυχόν ασυνήθιστη δραστηριότητα. Ακυρώστε την άδεια οδήγησής του και παγώστε τους τραπεζικούς λογαριασμούς και τις πιστωτικές του κάρτες, κλείνοντάς τους οριστικά μόλις αυτό είναι ασφαλές. Επίσης, ακυρώστε τυχόν ενεργές συνδρομές που εντοπίζετε.
Τέλος, αποφύγετε να μοιράζεστε υπερβολικά πολλές προσωπικές πληροφορίες στη νεκρολογία, καθώς οι απατεώνες ενδέχεται να τις παρακολουθούν. Φροντίστε επίσης ώστε οι φίλοι και τα μέλη της οικογένειας να βρίσκονται σε εγρήγορση για πιθανές απόπειρες απάτης προειδοποιεί ο Muncaster.
Οι χειρότερες στιγμές
Τα παραπάνω μπορεί να είναι ευκολότερο να ειπωθούν παρά να γίνουν, ιδιαίτερα όταν είστε αντιμέτωποι με το πένθος και με το πλήθος των υποθέσεων που πρέπει να διευθετηθούν μετά την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό να προγραμματίζετε εκ των προτέρων όσο το δυνατόν περισσότερα, ορίζοντας επαφές κληρονομιάς στους βασικούς λογαριασμούς και πλατφόρμες που χρησιμοποιείτε. Είναι επίσης χρήσιμο να κατανοήσετε πώς μπορούν να εκδηλωθούν οι ψηφιακές απάτες κατά τη διάρκεια αυτής της συναισθηματικά φορτισμένης περιόδου.
Το Ίδρυμα OpenID καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τις τεχνολογικές πλατφόρμες και τους φορείς τυποποίησης να αναλάβουν δράση, ώστε η διαδικασία να γίνει ευκολότερη, ασφαλέστερη και λιγότερο τραυματική για τους συγγενείς. Μέχρι τότε, ωστόσο, θα πρέπει να αρκεστείτε στα μέτρα που μπορείτε να λάβετε. Ακόμη και η συζήτηση γύρω από αυτό το ζήτημα αποτελεί ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.
