Νέο σχέδιο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας ημιαγωγών ετοιμάζει η Ε.Ε., με πρόταση που θα μπορούσε να επιτρέψει στην Κομισιόν να επενδύει απευθείας σε μεγάλα έργα παραγωγής chips. Το προσχέδιο του Chips Act II, που επικαλείται το Bloomberg, αναμένεται στα τέλη Μαΐου και έρχεται μετά τις καθυστερήσεις ή ακυρώσεις σημαντικών επενδυτικών σχεδίων στην Ευρώπη, αλλά και μετά την εκτίμηση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου ότι ο στόχος για διπλασιασμό του ευρωπαϊκού μεριδίου στην παγκόσμια παραγωγή chips είναι απίθανο να επιτευχθεί.
Η νέα κατεύθυνση της ευρωπαϊκής πολιτικής
Το προσχέδιο προβλέπει, όπως αναφέρουν οι πηγές, την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της Κομισιόν ώστε να μπορεί να χρηματοδοτεί απευθείας μεγάλα διασυνοριακά έργα παραγωγής. Στο προηγούμενο πλαίσιο, ο ρόλος της περιοριζόταν κυρίως στη χρηματοδότηση έρευνας και στην έγκριση κρατικών ενισχύσεων από τα κράτη-μέλη. Τα έργα που θα στηρίζονται από την Κομισιόν θα παραμένουν, με βάση τις ίδιες πληροφορίες, συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Η δυνατότητα άμεσης επένδυσης μέσω επιχορήγησης θα μπορούσε να διευκολύνει τον σχεδιασμό έργων που εκτείνονται σε περισσότερες από μία χώρες, μειώνοντας την ανάγκη για ξεχωριστές εθνικές διαδικασίες επιδότησης. Το νέο πλαίσιο αναμένεται επίσης να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη τεχνολογιών κρίσιμων για την παραγωγή chips, όπως μηχανήματα, υλικά και πλακέτες κυκλωμάτων. Οι κανόνες, πάντως, ενδέχεται να αλλάξουν πριν από τη δημοσίευση της πρότασης και θα πρέπει να περάσουν από διαπραγματεύσεις μεταξύ των κυβερνήσεων της Ε.Ε. και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Οι καθυστερήσεις και οι στόχοι του 2030
Το αρχικό Chips Act είχε παρουσιαστεί το 2022 ως απάντηση στην ανάγκη ενίσχυσης της τοπικής παραγωγής chips και περιορισμού των επιπτώσεων πιθανών διαταραχών στις αλυσίδες εφοδιασμού. Η πανδημία είχε αναδείξει τους κινδύνους που δημιουργεί η εξάρτηση από ένα παγκόσμιο και διασυνδεδεμένο δίκτυο προμηθευτών. Τότε, η Ε.Ε. είχε αναφέρει ότι τα κίνητρα για έργα ημιαγωγών θα μπορούσαν να φτάσουν τα 86 δισ. ευρώ μέσω κρατικών ενισχύσεων και εταιρικών επενδύσεων.
Ο στόχος ήταν να αυξηθεί το μερίδιο της Ε.Ε. στην παγκόσμια παραγωγή chips στο 20% έως το 2030. Ωστόσο, μετά τις καθυστερήσεις ή την εγκατάλειψη ορισμένων σχεδίων για εργοστάσια παραγωγής, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εκτίμησε ότι ο στόχος αυτός είναι απίθανο να επιτευχθεί. Η δική του εκτίμηση τοποθετεί το ευρωπαϊκό μερίδιο κοντά στο 12% της παγκόσμιας παραγωγής έως το 2030. Παράλληλα, έκθεση του think tank Interface το 2024 είχε χαρακτηρίσει το Chips Act περισσότερο ως «συλλογή ιδεών» παρά ως στρατηγική ημιαγωγών με σαφείς πολιτικούς στόχους.
Τα ευρωπαϊκά έργα και η γραφειοκρατία
Οι δυσκολίες στην εφαρμογή του αρχικού πλαισίου αποτυπώθηκαν και σε μεγάλα επενδυτικά σχέδια. Το 2024, η Intel ανέστειλε κατασκευαστικά έργα στην Πολωνία και στη Γερμανία, ενώ η σχεδιαζόμενη μονάδα της στη Δρέσδη, ύψους 30 δισ. ευρώ, επρόκειτο να αποτελέσει το μεγαλύτερο εργοστάσιο που θα στηριζόταν από το Chips Act. Το επόμενο έτος, η Γερμανία μείωσε κατά 3 δισ. ευρώ τη δεσμευμένη χρηματοδότηση για τη βιομηχανία ημιαγωγών, επιλέγοντας να κατευθύνει μέρος των πόρων σε οδικές και γεφυρικές υποδομές.
Η αρχιτεκτονική του ευρωπαϊκού πλαισίου είχε αφήσει στην Κομισιόν τη διαχείριση 4,5 δισ. ευρώ, με το υπόλοιπο της χρηματοδότησης να προέρχεται από εθνικές κυβερνήσεις και επενδύσεις εταιρειών. Αποδέκτες χρηματοδότησης έχουν αναφέρει ότι η εμπλοκή περισσότερων φορέων στη διαδικασία οδήγησε σε μεγαλύτερη διάρκεια εγκρίσεων και πρόσθετη γραφειοκρατία. Ο Andrea Rocchetto, CEO της ιταλικής chips Ephos, δήλωσε τον Δεκέμβριο ότι η έγκριση της επιχορήγησης των 41,5 εκατ. ευρώ για την Ephos το 2025 χρειάστηκε δύο χρόνια και σημαντικούς πόρους σε κεφάλαιο και ανθρώπινο δυναμικό.
Το διεθνές πλαίσιο της χρηματοδότησης
Η ευρωπαϊκή αναθεώρηση εξελίσσεται σε ένα περιβάλλον όπου η χρηματοδότηση της παραγωγής chips αποτελεί πεδίο βιομηχανικής πολιτικής και εκτός Ευρώπης. Στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος Donald Trump έχει ασκήσει κριτική στο αμερικανικό πρόγραμμα χρηματοδότησης του Chips Act, το οποίο είχε εισαγάγει ο πρώην πρόεδρος Joe Biden, υποστηρίζοντας ότι δεν ωφελεί τους φορολογούμενους. Τον Αύγουστο, η αμερικανική κυβέρνηση συμφώνησε να αποκτήσει σχεδόν 10% άμεση συμμετοχή στην Intel, σε μια συμφωνία με στόχο την ενίσχυση της εταιρείας.
Για την Ε.Ε., το Chips Act II επιχειρεί να απαντήσει σε δύο ζητήματα ταυτόχρονα: την ανάγκη ταχύτερης κινητοποίησης κεφαλαίων και την ανάγκη ανάπτυξης τεχνολογιών που στηρίζουν ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής ημιαγωγών. Η τελική μορφή του πλαισίου θα εξαρτηθεί από τις διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν, καθώς η πρόταση πρέπει να εγκριθεί από τα κράτη-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν τεθεί σε ισχύ.
