Η Τεχνητή Νοημοσύνη απειλεί να διευρύνει δραματικά το χάσμα μεταξύ των ανεπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών, εάν η ταχεία εξέλιξή της παραμείνει χωρίς το κατάλληλο πλαίσιο διαχείρισης, σύμφωνα με τη νέα έκθεση του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη. Η έκθεση, με τίτλο «Η Επόμενη Μεγάλη Απόκλιση: Γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη Μπορεί να Διευρύνει την Ανισότητα Μεταξύ των Χωρών», προειδοποιεί για τον κίνδυνο εμφάνισης μιας νέας εποχής ανισοτήτων, η οποία ενδέχεται να αναστρέψει τη μακρά τάση σύγκλισης που επικράτησε τα τελευταία πενήντα χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το διεθνές εμπόριο, η τεχνολογική διάχυση και η οικονομική ανάπτυξη βοήθησαν τα φτωχότερα κράτη να καλύψουν σημαντικό έδαφος έναντι των πλουσιότερων. Η προειδοποίηση του ΟΗΕ εστιάζει στο γεγονός ότι τα έθνη ξεκινούν την κούρσα της ψηφιακής μετάβασης από εξαιρετικά άνισες θέσεις αφετηρίας, παρουσιάζοντας τεράστιες αποκλίσεις στις οικονομικές επιδόσεις, τις ικανότητες των ανθρώπων και την ποιότητα των συστημάτων διακυβέρνησης.
Η περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού, η οποία φιλοξενεί πάνω από το 55% του παγκόσμιου πληθυσμού, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης, αποτελώντας το απόλυτο πεδίο δοκιμών για το μέλλον της τεχνολογίας. Η περιοχή φιλοξενεί πλέον περισσότερους από τους μισούς χρήστες Τεχνητής Νοημοσύνης παγκοσμίως και επεκτείνει ταχύτατα το αποτύπωμά της στην καινοτομία, με την Κίνα να κυριαρχεί κατέχοντας σχεδόν το 70% των παγκόσμιων ευρεσιτεχνιών στον τομέα. Παράλληλα, περισσότερες από 3.100 νεοσύστατες εταιρείες έχουν λάβει χρηματοδότηση σε μόλις έξι μεγάλες οικονομίες της ζώνης, καταδεικνύοντας τη συγκέντρωση της δυναμικής. Οι οικονομικές προοπτικές είναι εξίσου εντυπωσιακές, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να αυξήσει την ετήσια ανάπτυξη του ΑΕΠ στην περιοχή κατά περίπου 2 ποσοστιαίες μονάδες και να ενισχύσει την παραγωγικότητα έως και 5% σε τομείς όπως η υγεία και τα χρηματοοικονομικά. Ειδικότερα για τις οικονομίες της Ένωσης Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN), εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να προστεθούν σχεδόν 1 τρισεκατομμύριο δολάρια στο ΑΕΠ κατά την επόμενη δεκαετία.
Ωστόσο, πίσω από τους θετικούς μακροοικονομικούς δείκτες κρύβονται βαθιές διαρθρωτικές ανισότητες που απειλούν την κοινωνική συνοχή, με τη διαφορά εισοδήματος μεταξύ της πλουσιότερης και της φτωχότερης χώρας στην περιοχή να αγγίζει τις 200 φορές. Η αγορά εργασίας δέχεται ήδη τις πρώτες πιέσεις, καθώς εκατομμύρια θέσεις εργασίας αντιμετωπίζουν σημαντική έκθεση στην αυτοματοποίηση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, οι θέσεις εργασίας που κατέχουν οι γυναίκες είναι σχεδόν δύο φορές πιο εκτεθειμένες στην αυτοματοποίηση σε σχέση με αυτές των ανδρών, ενώ ήδη καταγράφεται μείωση της απασχόλησης για νέους ηλικίας 22 έως 25 ετών σε ρόλους υψηλής έκθεσης στην τεχνολογία. Επιπλέον, το ψηφιακό χάσμα παραμένει ενεργό, καθώς το 25% του πληθυσμού της περιοχής παραμένει εκτός διαδικτύου, ενώ στη Νότια Ασία οι γυναίκες έχουν έως και 40% λιγότερες πιθανότητες να κατέχουν έξυπνο κινητό τηλέφωνο σε σύγκριση με τους άνδρες, γεγονός που τις αποκλείει από κρίσιμες ψηφιακές υπηρεσίες και ευκαιρίες.
Αναλύοντας τις γεωπολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις, ο Philip Schellekens, Επικεφαλής Οικονομολόγος του Περιφερειακού Γραφείου του UNDP για την Ασία και τον Ειρηνικό, υπογράμμισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη προαναγγέλλει μια νέα εποχή ανισότητας. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, εάν η ανισότητα συνεχίσει να αυξάνεται, οι δευτερογενείς επιπτώσεις θα γίνουν πιο ανησυχητικές, επηρεάζοντας άμεσα την ατζέντα ασφαλείας και εντείνοντας τις μορφές παράτυπης μετανάστευσης. Η πρόκληση σε αυτή τη νέα εποχή εντοπίζεται στην ικανότητα των κρατών να προσαρμοστούν. Οι χώρες που επενδύουν έγκαιρα σε δεξιότητες, υπολογιστική ισχύ και υγιή συστήματα διακυβέρνησης θα επωφεληθούν τα μέγιστα, ενώ όσες υστερούν κινδυνεύουν να μείνουν οριστικά στο περιθώριο. Στο ίδιο μήκος κύματος, η Kanni Wignaraja, Βοηθός Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, σημείωσε ότι ενώ η τεχνολογία εξελίσσεται ραγδαία, πολλές χώρες βρίσκονται ακόμη στη γραμμή εκκίνησης, δημιουργώντας χάσματα ανάμεσα σε αυτούς που διαμορφώνουν την Τεχνητή Νοημοσύνη και σε αυτούς που απλώς υφίστανται τις επιπτώσεις της.
Ωστόσο, η έκθεση δεν παραλείπει να αναδείξει τους σοβαρούς κινδύνους που ελλοχεύουν, πέρα από τις οικονομικές ανισότητες, εστιάζοντας στην ασφάλεια δεδομένων και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Εκτιμάται ότι έως το 2027, περισσότερο από το 40% των παγκόσμιων παραβιάσεων δεδομένων ενδέχεται να σχετίζεται με την κατάχρηση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, υπογραμμίζοντας την επιτακτική ανάγκη για ισχυρά πλαίσια κυβερνοασφάλειας. Ταυτόχρονα, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις αναμένεται να είναι σημαντικές, καθώς η χρήση νερού από τα κέντρα δεδομένων προβλέπεται να διπλασιαστεί και η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας να τριπλασιαστεί έως το 2030. Επιπλέον, υφίσταται ο κίνδυνος δημιουργίας «ερήμων δεδομένων», όπου αγροτικές και αυτόχθονες κοινότητες παραμένουν αόρατες ή ταξινομούνται λανθασμένα στα σύνολα δεδομένων εκπαίδευσης των αλγορίθμων, οδηγώντας σε συστημική αλγοριθμική προκατάληψη και περαιτέρω κοινωνικό αποκλεισμό.
Για την αντιμετώπιση αυτών των πολύπλευρων προκλήσεων, το UNDP προτείνει μια ολοκληρωμένη στρατηγική βασισμένη σε τρεις κεντρικούς πυλώνες πολιτικής και την αρχή «να μη μείνει κανένα μυαλό πίσω». Ο πρώτος πυλώνας αφορά την προτεραιότητα στον άνθρωπο, με έμφαση στον σχεδιασμό που διασφαλίζει την ισότητα και την προστασία των δικαιωμάτων. Ο δεύτερος εστιάζει στην υπεύθυνη διακυβέρνηση της καινοτομίας μέσω κανόνων που βασίζονται στην εκτίμηση κινδύνου. Ο τρίτος πυλώνας αφορά την οικοδόμηση βιώσιμων υποδομών και ανοιχτών οικοσυστημάτων που αποτρέπουν τα μονοπώλια. Η επιτυχής υλοποίηση απαιτεί συνδυασμό επενδύσεων σε «σκληρές» υποδομές, όπως η συνδεσιμότητα και τα κέντρα δεδομένων, και σε «μαλακούς» μοχλούς, όπως η ανάπτυξη δεξιοτήτων, με κεντρικό στόχο να αποφευχθεί η παγίωση μιας νέας «Μεγάλης Απόκλισης» και να διασφαλιστεί ότι η τεχνολογική πρόοδος θα λειτουργήσει υπέρ της ανθρώπινης ανάπτυξης.
