Οι επιδόσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της καινοτομίας εξακολουθούν να βελτιώνονται με σταθερό ρυθμό, παρουσιάζοντας αύξηση 10% από το 2017 και 0,5% μεταξύ 2023 και 2024. Σύμφωνα με το European Innovation Scoreboard (EIS) για το 2024, τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν ενισχύσει τις επιδόσεις τους στον τομέα της καινοτομίας, αλλά η αύξηση ποικίλλει σημαντικά από το ένα στο άλλο.
Μεταξύ του 2023 και του 2024, οι εθνικές επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας αυξήθηκαν σε 15 κράτη μέλη και μειώθηκαν για μια ομάδα 11 κρατών, με την Κροατία να παραμένει σταθερή. Σε σύγκριση με την πιο πρόσφατη έκδοση του EIS, η Δανία παραμένει η πλέον καινοτόμος χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ακολουθούμενη από τη Σουηδία, η οποία βρέθηκε επικεφαλής της κατάταξης μεταξύ 2017-2022.
«Moderate Innovator» η Ελλάδα
Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως «μέτρια καινοτόμος» (Moderate Innovator), με επιδόσεις που φτάνουν στο 77,5% του μέσου όρου της ΕΕ για το 2024. Η επίδοση είναι κάτω από το μέσο όρο των Moderate Innovators (84,8%). Την ίδια στιγμή, η επίδοση της χώρας μας αυξάνεται περισσότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (+10%).
Η Ελλάδα παρουσιάζει σημαντικές επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας, με σημεία στα οποία εμφανίζεται ισχυρή, αλλά και με κάποια που έχουν αδυναμίες. Ανάμεσα στα δυνατά «χαρτιά» της χώρας είναι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), που εισάγουν καινοτομίες προϊόντων και επιχειρηματικών διαδικασιών. Επίσης, διακρίνεται στις πωλήσεις new-to-market και new-to-firm διαδικασιών.
Ωστόσο, η χώρα μας εμφανίζει και σχετικές αδυναμίες. Ένα από τα βασικά σημεία αυτής της λίστας είναι το ποσοστό των ξένων διδακτορικών φοιτητών ως ποσοστό όλων των διδακτορικών φοιτητών. Επίσης, υπάρχει χαμηλή συμμετοχή του πληθυσμού στη δια βίου μάθηση και στις εξαγωγές προϊόντων μεσαίας και υψηλής τεχνολογίας.
Από το 2017 και μετά, η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντικές αυξήσεις σε διάφορους τομείς. Οι ΜμΕ που εισάγουν καινοτομίες προϊόντων έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ υπάρχει επίσης ενίσχυση στις δημοσιεύσεις που πραγματοποιούνται σε συνεργασία μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα. Η απασχόληση σε καινοτόμες επιχειρήσεις έχει επίσης σημειώσει ισχυρή αύξηση.
Παράλληλα, όμως, έχουν σημειωθεί και ισχυρές μειώσεις από το 2017. Η συνεργασία μεταξύ καινοτόμων μικρομεσαίων επιχειρήσεων με άλλους φορείς έχει μειωθεί, ενώ και οι τεχνολογίες που σχετίζονται με το περιβάλλον και η παροχή εκπαίδευσης ΤΠΕ από επιχειρήσεις παρουσιάζουν, επίσης, σημειώσει πτώση.
Από το 2023 και μετά, η απασχόληση σε καινοτόμες επιχειρήσεις συνεχίζει να αυξάνεται, όπως και η διείσδυση της ευρυζωνικότητας και η άμεση και έμμεση κυβερνητική υποστήριξη του business R&D. Ωστόσο, υπάρχουν και μειώσεις. Η συνεργασία μεταξύ καινοτόμων ΜμΕ με άλλους φορείς έχει σημειώσει πτώση, όπως και οι πωλήσεις νέων προϊόντων στην αγορά και οι μετακινήσεις μεταξύ θέσεων εργασίας σε τομείς υψηλής εξειδίκευσης.
Οι επιδόσεις σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο
Δύο χώρες ανήκουν, πλέον, σε διαφορετική ομάδα επιδόσεων. Η Εσθονία έγινε «Strong Innovator» ακολουθώντας ένα σταθερό αναπτυξιακό μοντέλο από το 2017. Το Βέλγιο, το οποίο κατείχε ηγετική θέση στον τομέα της καινοτομίας το 2023, μετακινήθηκε στην κατηγορία των «Strong Innovators», αν και διατήρησε την πέμπτη θέση που κατείχε στη συνολική κατάταξη.
Μια ευρύτερη ανάλυση, συμπεριλαμβανομένων άλλων ευρωπαϊκών χωρών και επιλεγμένων παγκόσμιων ανταγωνιστών, δείχνει ένα μεταβαλλόμενο διεθνές τοπίο. Η Ελβετία είναι η πιο καινοτόμος ευρωπαϊκή χώρα και η Νότια Κορέα παραμένει ο πιο καινοτόμος παγκόσμιος ανταγωνιστής το 2024, ενώ η Κίνα έχει ξεπεράσει την Ιαπωνία και γεφυρώνει σταδιακά το χάσμα με την ΕΕ.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ΕΕ διατηρεί ισχυρή θέση, επιδεικνύοντας ισχυρές επιδόσεις στους περισσότερους δείκτες, συμπεριλαμβανομένων των ΜμΕ που εισάγουν καινοτομίες προϊόντων και διαδικασιών και τεχνολογίες που σχετίζονται με το περιβάλλον. Η ΕΕ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις σε σύγκριση με τους κύριους παγκόσμιους ανταγωνιστές της σε τομείς όπως τα περιουσιακά στοιχεία διανοητικής ιδιοκτησίας, η συνεργασία μεταξύ καινοτόμων ΜμΕ και οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη στον επιχειρηματικό τομέα.
Οι Innovation Leaders διαθέτουν ιδιαίτερα ελκυστικά συστήματα έρευνας και είναι ισχυροί όσον αφορά στην ψηφιοποίηση. Εκείνοι της κατηγορίας Strong Innovators παρουσιάζουν σημαντικά πλεονεκτήματα στα οικοσυστήματα καινοτομίας τους. Μεταξύ των χωρών με μέτριες επιδόσεις καινοτομίας, υπάρχουν διάφορες θετικές τάσεις, ιδίως στην ανάπτυξη της συνεργασίας στον τομέα της έρευνας. Οι Emerging Innovators έχουν επιδείξει συνολικά θετική πορεία όσον αφορά στις επιδόσεις τους, αλλά εξακολουθούν να υστερούν.
Μολονότι οι διαφορές στις επιδόσεις έχουν μειωθεί ελαφρώς μεταξύ των Strong Innovators και των Moderate Innovators μεταξύ του 2017 και του 2024, έγιναν πιο έντονες μεταξύ των Innovation Leaders και των Emerging Innovators. Υπάρχουν, επίσης, επίμονες γεωγραφικές διαφορές στις επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας, με τους Innovation Leaders και τους Strong Innovators να βρίσκονται κυρίως στη Βόρεια και τη Δυτική Ευρώπη, και πολλούς από τους Moderate και Emerging στη Νότια και Ανατολική Ευρώπη.
