Πριν από λίγους μήνες, σε μια εκπαίδευση στελεχών σε μεγάλη ελληνική εταιρεία, ένας διευθυντής marketing μου παρουσίασε με ενθουσιασμό τους αριθμούς του τμήματός του. Το κόστος παραγωγής περιεχομένου είχε μειωθεί κατά εξήντα τοις εκατό, οι χρόνοι παράδοσης είχαν πέσει στο ένα τρίτο και η ομάδα έβγαζε διπλάσιο όγκο δουλειάς με τα ίδια άτομα. Του έκανα μια ερώτηση που δεν περίμενε: αν αύριο φύγει ο senior copywriter σου, ποιος από τους νεότερους μπορεί να γράψει ένα κείμενο από το μηδέν, χωρίς να ξεκινήσει από ένα prompt; Σκέφτηκε για λίγο και παραδέχτηκε ότι δεν ήταν σίγουρος. Οι junior της ομάδας του είχαν μάθει να διορθώνουν κείμενα της AI, αλλά κανείς τους δεν είχε μάθει να γράφει.
Σε είκοσι πέντε χρόνια στην αγορά έχω δει πολλά κύματα τεχνολογίας, αλλά δεν έχω ξαναδεί μια τεχνολογία που να μετριέται τόσο μονόπλευρα. Κάθε επιχείρηση σήμερα έχει dashboard για το τι κερδίζει με την AI. Καμία δεν έχει dashboard για το τι χάνει.
Το κόστος που δεν εμφανίζεται σε κανένα report
Η λογιστική της AI είναι απλή στην επιφάνεια. Μετράς ώρες που εξοικονομούνται, κόστη που μειώνονται, παραγωγικότητα που αυξάνεται, και όλα αυτά είναι πραγματικά. Το πρόβλημα είναι ότι απέναντι σε αυτά τα κέρδη υπάρχει μια στήλη εξόδων που δεν καταγράφεται πουθενά, γιατί το τίμημά της δεν πληρώνεται σήμερα αλλά σε τρία με πέντε χρόνια. Οι δεξιότητες που ατροφούν όταν σταματάς να τις ασκείς, η κρίση που δεν χτίζεται όταν δεν παίρνεις εσύ τις μικρές αποφάσεις, η βαθιά γνώση του αντικειμένου που δεν αποκτιέται όταν βλέπεις μόνο το τελικό αποτέλεσμα, και ποτέ τη διαδρομή. Όλα αυτά είναι περιουσιακά στοιχεία του οργανισμού που αποσβένονται σιωπηλά, χωρίς κανείς να τα έχει εγγράψει στον ισολογισμό.
Η γενιά που δεν πέρασε από τη λάντζα
Στην εστίαση υπάρχει μια παλιά αλήθεια: κανείς δεν έγινε σεφ χωρίς να περάσει από τη λάντζα. Οι βαρετές, επαναληπτικές, χαμηλής αξίας εργασίες δεν ήταν ποτέ μόνο εργασίες. Ήταν το σχολείο όπου ο νέος άνθρωπος μάθαινε το αντικείμενο από τα θεμέλιά του, έκανε τα λάθη του σε ασφαλές περιβάλλον και έχτιζε το ένστικτο που αργότερα θα ονομάζαμε εμπειρία. Η AI αναλαμβάνει σήμερα ακριβώς αυτές τις εργασίες, και οι επιχειρήσεις πανηγυρίζουν, δικαίως από μια άποψη. Μόνο που μαζί με τη λάντζα καταργούν και το σχολείο. Ο junior που ξεκινά σήμερα την καριέρα του θα φτάσει σε θέση ευθύνης χωρίς να έχει κάνει ποτέ με τα χέρια του τη δουλειά που θα κληθεί να αξιολογήσει. Θα εγκρίνει κείμενα χωρίς να έχει γράψει, θα κρίνει αναλύσεις χωρίς να έχει αναλύσει, θα διοικεί μια διαδικασία που γνωρίζει μόνο ως θεατής.
Η κρίση δεν αγοράζεται με συνδρομή
Εδώ βρίσκεται η πιο δυσάρεστη αλήθεια. Ό,τι παράγει η AI μπορεί να το αγοράσει και ο ανταγωνιστής σου, την ίδια μέρα, με την ίδια συνδρομή. Αυτό που δεν αγοράζεται είναι η ικανότητα των ανθρώπων σου να καταλαβαίνουν πότε το αποτέλεσμα είναι καλό, πότε είναι απλώς πειστικό και πότε είναι επικίνδυνο. Αυτή η ικανότητα χτίζεται μόνο μέσα από την πράξη, και η πράξη είναι ακριβώς αυτό που αφαιρούμε από την εξίσωση. Η ειρωνεία είναι προφανής: όσο περισσότερο βασιζόμαστε στην AI, τόσο πιο πολύτιμη γίνεται η ανθρώπινη κρίση, και τόσο λιγότερο επενδύουμε στη διαδικασία που την παράγει.
Τι σημαίνει αυτό για τη Διοίκηση
Δεν προτείνω σε καμία περίπτωση επιστροφή στο χειροκίνητο παρελθόν, γιατί όποιος δεν αξιοποιήσει την AI θα χάσει από όποιον την αξιοποιεί. Προτείνω όμως στους ηγέτες να προσθέσουν μια δεύτερη στήλη στη λογιστική τους. Δίπλα στο τι κερδίζουμε, να απαντήσουν γραπτά στο τι χάνουμε: ποιες δεξιότητες θέλουμε να συνεχίσουν να ασκούνται από ανθρώπους ακόμα κι αν η AI τις κάνει φθηνότερα, ποια κομμάτια της δουλειάς κρατάμε εσκεμμένα ως εκπαιδευτικό πεδίο για τους νεότερους, και ποιος στον οργανισμό είναι υπεύθυνος να ελέγχει, μία φορά τον χρόνο, αν η ομάδα μπορεί ακόμα να κάνει τη δουλειά χωρίς το εργαλείο. Οι εταιρείες που θα κερδίσουν τη δεκαετία δεν θα είναι αυτές που υιοθέτησαν την AI πιο γρήγορα. Θα είναι αυτές που κατάλαβαν εγκαίρως ότι η τεχνολογία αποδίδει μόνο όταν υπάρχουν άνθρωποι ικανοί να τη διοικήσουν, και ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν εμφανίζονται από το πουθενά, αλλά καλλιεργούνται.
Η AI σου δίνει το αποτέλεσμα έτοιμο. Το ερώτημα είναι ποιος στην ομάδα σου θα ξέρει ακόμα να το φτιάχνει, όταν θα χρειαστεί να κρίνει αν αξίζει.
Γράφει ο Δημήτρης Κονταράκης, Digital Strategist & AI Educator
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό InfoCom
