Σε μια πρόσφατη συνέντευξη (Ιούνιος 2025), ο αποκαλούμενος «νονός της Τεχνητής Νοημοσύνης» και κάτοχος του Βραβείου Νόμπελ Φυσικής 2024 Geoffrey Hinton, όταν ρωτήθηκε τι επάγγελμα θα συμβούλευε τα παιδιά του να ακολουθήσουν σήμερα, δεδομένου ότι προβλέπεται να υπάρξουν πολλές απώλειες θέσεων εργασίας λόγω ΑΙ, απάντησε: «Θα τους έλεγα: Εκπαιδευτείτε για να γίνετε υδραυλικοί»!
Γιατί το είπε αυτό; Γιατί πιστεύει ότι ενώ η Τεχνητή Νοημοσύνη πρόκειται να αντικαταστήσει πολλές διανοητικές εργασίες, επαγγέλματα που απαιτούν σωματική εργασία σε απρόβλεπτο περιβάλλον, και άρα κρίση & επίλυση προβλημάτων στον πραγματικό φυσικό κόσμο που μας περιβάλλει, είναι λιγότερο πιθανό να αυτοματοποιηθούν στο εγγύς μέλλον. Και μπορεί ο συγκεκριμένος επιστήμονας να έχει πέσει έξω στις προβλέψεις του κάποιες φορές, όμως υπάρχει μεγάλος βαθμός αλήθειας σε αυτό που είπε.
Πράγματι, σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας έκθεσης του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ σχετικά με το Μέλλον της Εργασίας, στα επόμενα 5 έτη, η Τεχνητή Νοημοσύνη και η επεξεργασία δεδομένων αναμένεται να καταργήσουν 9 εκ. θέσεις εργασίας παγκοσμίως, δημιουργώντας ταυτόχρονα 11 εκ. νέες, εντελώς διαφορετικές.
Διαπιστώνουμε λοιπόν την ταχεία ανάπτυξη κάποιων επαγγελμάτων και την απότομη μείωση άλλων, όπως συμβαίνει σε κάθε βιομηχανική επανάσταση. Η ειδοποιός διαφορά τώρα όμως, είναι πως ενώ στις προηγούμενες επαναστάσεις, πλήττονταν πρώτα τα εργατικά χέρια (blue collars), τώρα, για πρώτη φορά, πλήττονται πρώτα «τα μυαλά», οι διάφοροι υπάλληλοι (white collars). Από τους λογιστές και τους δικηγόρους μέχρι τους εκπαιδευτικούς και τους κάθε λογής γιατρούς, και από τους εργαζόμενους στα χρηματοοικονομικά μέχρι τους προγραμματιστές, οι κάποτε «ασφαλείς» επαγγελματικές κατηγορίες της μεσαίας τάξης βρίσκονται πλέον στην πρώτη γραμμή του κινδύνου.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη ανησυχία: όταν οι θέσεις εργασίας που συνθέτουν την μεσαία τάξη μειώνονται, οι ανισότητες μεγαλώνουν, η απογοήτευση εντείνεται και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς εξασθενεί. Η μεσαία τάξη, το σταθεροποιητικό “μαξιλάρι” των δημοκρατικών κοινωνιών, κινδυνεύει να συρρικνωθεί και αυτό δεν είναι μια απλή οικονομική πρόκληση: αποτελεί υπαρξιακή απειλή για την πολιτική σταθερότητα, για την ίδια τη δημοκρατία μας. Και να γιατί:
Η μεσαία τάξη χαρακτηρίζεται από μεσαίου επιπέδου εισοδήματα, υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και ιδιοκτησία, στοιχεία που την καθιστούν πιο πιθανό να υποστηρίζει δημοκρατικές αξίες, όπως οι θεσμοί και το κράτος δικαίου. Η οικονομική της ανεξαρτησία σε συνδυασμό με την υψηλή της εκπαίδευση την καθιστά ικανή να αντιστέκεται στις πιέσεις της ολιγαρχίας και να διεκδικεί δικαιώματα για όλους τους πολίτες, όπως έχει συχνά συμβεί στο παρελθόν. Επίσης, η μεσαία τάξη φοροδοτεί, συμμετέχει στα κοινά και επενδύει στο κοινωνικό συμβόλαιο. Αποτελεί λοιπόν τη ραχοκοκαλιά της δημοκρατίας και εγγύηση για την υπεράσπιση των δημοκρατικών θεσμών, δρώντας ως αντίβαρο σε ακραίες ιδεολογίες. Επομένως, η επαπειλούμενη συρρίκνωση της μεσαίας τάξης απειλεί ευθέως την δημοκρατία, καθιστώντας την πιο ευάλωτη σε λαϊκισμό και άλλα επικίνδυνα φαινόμενα.
Και ποια είναι η λύση; Να εγκαταλείψουμε την δουλειά που κάνουμε και να πάμε να γίνουμε υδραυλικοί ή ηλεκτρολόγοι; Ο Hinton πιστεύει ότι το μέλλον ανήκει σε όσους μάθουν να συνεργάζονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη, ούτως ώστε να παραμένουν σχετικοί. Επομένως, οφείλουμε να επενδύσουμε στην δια βίου μάθηση, μαθαίνοντας στοχευμένα αυτό που οι μηχανές δεν μπορούν να μάθουν εύκολα (ΑΚΟΜΗ, συμπληρώνω εγώ…). Αυτές οι συμβουλές όμως αναφέρονται στο ατομικό επίπεδο. Σε γενικότερο επίπεδο, τι μπορούν να κάνουν οι κοινωνίες μας για να προστατεύσουν την δημοκρατία μας;
Η πρώτη και πιο σημαντική κίνηση είναι και πάλι η συστηματική επένδυση στην παιδεία και την δια βίου μάθηση. Το δικαίωμα στην εκπαίδευση πρέπει να επεκταθεί στο δικαίωμα στη διά βίου αναβάθμιση δεξιοτήτων. Οι εργαζόμενοι που εκτοπίζονται από έναν τομέα πρέπει να είναι σε θέση να μεταβούν σε άλλους, αλλά αυτό απαιτεί εκπαιδευτικά συστήματα σχεδιασμένα για συνεχή προσαρμογή και όχι για εφάπαξ πιστοποίηση όπως σήμερα. Απαιτείται επομένως ριζικός ανασχεδιασμός του εκπαιδευτικού μας συστήματος.
Επιπροσθέτως, απαιτείται ο σχεδιασμός και η υλοποίηση σειράς Πολιτικών που διαφυλάσσουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, διασφαλίζοντας ότι τα οφέλη της Τεχνητής Νοημοσύνης διαχέονται σε όλη την κοινωνία και δεν περιορίζονται στους λίγους. Και κάπου εδώ, ομολογώ πως ρώτησα το chatGPT και εκείνο μου έδωσε κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες προτάσεις:
- Ενεργές Πολιτικές Αγοράς Εργασίας (όπως π.χ. εκπαίδευση & υποστήριξη εύρεσης εργασίας, επιδοτήσεις μισθού κλπ.) σε συνδυασμό με μεταφερόμενες παροχές (όπως πχ. πληρωμένη άδεια) που ακολουθούν τον εργαζόμενο όταν αλλάζει δουλειά, μπορούν να αμβλύνουν τις μεταβάσεις και να δώσουν στους εργαζομένους την αυτοπεποίθηση που χρειάζονται για να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες συχνής αλλαγής δουλειάς.
- Δημοσιονομικά μέτρα -από στοχευμένους φόρους επί των εκτάκτων κερδών των επιχειρήσεων από την Τεχνητή Νοημοσύνη έως δημόσιες επενδύσεις σε θέσεις εργασίας για υποδομές, φροντίδα και πράσινη μετάβαση- μπορούν να διοχετεύσουν νέο πλούτο πίσω στην οικονομία.
- Ενίσχυση της φωνής των εργαζομένων, των συλλογικών διαπραγματεύσεων (π.χ. σε θέματα αξιολόγησης των επιπτώσεων υιοθέτησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στον χώρο εργασίας) και των μοντέλων συνιδιοκτησίας (μέσω Σχεδίων Μετοχικής Ιδιοκτησίας Εργαζομένων) θα μπορούσαν να διασφαλίσουν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη συμπληρώνει την ανθρώπινη εργασία αντί να την αντικαθιστά πλήρως.
- Τέλος, μια καλά μελετημένη Πολιτική Ανταγωνισμού με στόχο να μειωθεί η συγκέντρωση της αξίας της Τεχνητής Νοημοσύνης σε λίγες εταιρείες, να ενθαρρυνθούν τα ανοιχτά πρότυπα και η δημόσια υποδομή σε συνδυασμό με την δημόσια εποπτεία της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να αποτρέψουν μια χούφτα εταιρειών από το να αποσπάσουν όλα τα κέρδη.
Εν ολίγοις, η προστασία της μεσαίας τάξης -και κατ’ επέκταση της δημοκρατίας- στην εποχή του ΑΙ, απαιτεί σκληρή δουλειά, στοχευμένη και συντονισμένη δράση. Τα εργαλεία φαίνεται να υπάρχουν, αλλά μόνο μια ισχυρή πολιτική βούληση μπορεί να διασφαλίσει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα γίνει μια δύναμη για την κοινή ευημερία στην υπηρεσία της δημοκρατίας, και όχι για την περαιτέρω ενίσχυση των κοινωνικών ανισοτήτων σε βάρος της. Τη διαθέτουμε ή να αρχίσουμε μαθήματα υδραυλικού;
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό InfoCom
Γράφει η Μαρία Μπούρα, Executive Business Advisor | Leadership | Strategy | 5G & Beyond
