Σύμφωνα με τα ευρήματα της νέας έκθεσης του ΟΗΕ για την ψηφιακή οικονομία, που φέρει την υπογραφή της UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development), οι αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις του ακμάζοντος τομέα πρέπει να ληφθούν πιο σοβαρά υπόψη – και να επιβραδυνθούν μέσω των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
«Η άνοδος τεχνολογιών όπως η τεχνητή νοημοσύνη και τα κρυπτονομίσματα, η εξόρυξη κρυπτονομισμάτων, έχει αυξήσει σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας», δήλωσε η επικεφαλής της UNCTAD, Rebeca Grynspan.
«Για παράδειγμα, η κατανάλωση ενέργειας από την εξόρυξη Bitcoin αυξήθηκε 34 φορές μεταξύ 2015 και 2020, φτάνοντας περίπου τις 121 τεραβατώρες. Η κατανάλωση ενέργειας από την εξόρυξη Bitcoin είναι μεγαλύτερη από αυτή που καταναλώνουν το Βέλγιο ή η Φινλανδία ετησίως», σημείωσε η Γενική Γραμματέας της UNCTAD.
Σήμερα, περίπου 5,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και η παγκόσμια ψηφιακή οικονομία ανθεί, με προφανή θετικά στοιχεία για πολλούς. Μόνο σε όρους αξίας, οι πωλήσεις ηλεκτρονικού εμπορίου από τις επιχειρήσεις αυξήθηκαν από 17 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2016 σε 27 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2022, σε 43 χώρες.
«Μιλάμε πολύ για το πώς οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να μειώσουν τη χρήση χαρτιού, να βελτιώσουν την ενεργειακή απόδοση και να συμβάλουν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στους τομείς των μεταφορών και των κατασκευών, της γεωργίας και της ενέργειας».
«Αλλά το μειονέκτημα δεν συζητιέται τόσο πολύ», τόνισε η Grynspan, επιμένοντας ότι η ψηφιοποίηση είναι «άκρως υλιστική», πέρα από το ότι απαιτεί μάζες ηλεκτρικής ενέργειας πλούσιας σε άνθρακα.
Για την αντιμετώπιση αυτής της απειλής για το περιβάλλον και για την υποστήριξη μιας δίκαιης και περιβαλλοντικά υπεύθυνης ψηφιακής οικονομίας, η Έκθεση Ψηφιακής Οικονομίας 2024 της UNCTAD προσφέρει προτάσεις πολιτικής που καλύπτουν τα πολύτιμα ορυκτά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή ηλεκτρονικών συσκευών, συμπεριλαμβανομένων των κινητών τηλεφώνων, αλλά και άλλων ζωτικών φυσικών πόρων, όπως το νερό.
Σύμφωνα με την UNCTAD, το 2022, τα παγκόσμια κέντρα δεδομένων κατανάλωσαν 460 τεραβατώρες, κάτι που είναι ισοδύναμο της ενέργειας που χρησιμοποιούν 42 εκατομμύρια σπίτια στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε ένα χρόνο. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να διπλασιαστεί μέχρι το 2026.
Η υπηρεσία του ΟΗΕ αναφέρεται, επίσης, σε εκτιμήσεις ότι ο ψηφιακός τομέας ευθύνεται για το 1,5 έως 3,2 τοις εκατό των παγκόσμιων εκπομπών θερμοκηπίου, παρόμοια με εκείνη των αεροπορικών μεταφορών και της ναυτιλίας.
Μεταξύ 2018 και 2022, η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας 13 μεγάλων φορέων εκμετάλλευσης κέντρων δεδομένων υπερδιπλασιάστηκε, υπογραμμίζοντας την επείγουσα ανάγκη αντιμετώπισης των ενεργειακών και υδάτινων αποτυπωμάτων αυτών των τεχνολογιών.
«Η Google αποκάλυψε ότι, το 2022, η συνολική κατανάλωση νερού στα κέντρα δεδομένων και τα γραφεία της ανήλθε σε 5,6 δισεκατομμύρια γαλόνια (περίπου 21,2 εκατομμύρια κυβικά μέτρα). Την ίδια χρονιά, η Microsoft ανέφερε ότι η κατανάλωση νερού ήταν 6,4 εκατομμύρια κυβικά μέτρα», είπε η Grynspan.
Το ηλεκτρονικό εμπόριο έχει εκτιναχθεί, με τους καταναλωτές να αυξάνονται από λιγότερα από 100 εκατομμύρια το 2000 σε 2,3 δισεκατομμύρια το 2021, σύμφωνα με την ίδια έκθεση. Αυτή η ενίσχυση οδήγησε σε αύξηση 30% των ψηφιακών αποβλήτων από το 2010 έως το 2022, φτάνοντας τους 10,5 εκατομμύρια τόνους παγκοσμίως.
«Η διαχείριση των ψηφιακών αποβλήτων παραμένει ανεπαρκής. Αυτή είναι μια τεράστια ανησυχία, δεδομένης της ρύπανσης που προκαλεί και των επιπτώσεών της στο περιβάλλον», δήλωσε η Γενική Γραμματέας της UNCTAD.
Η έκθεση σημειώνει ότι οι ανεπτυγμένες χώρες παράγουν 3,25 κιλά ψηφιακών αποβλήτων ανά άτομο, σε σύγκριση με λιγότερο από 1 κιλό στις αναπτυσσόμενες χώρες και μόλις 0,21 κιλά στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, γεγονός που χρησιμεύει ως ένας ακόμη δείκτης της άνισης κατανομής των οφελών που επιφέρει η ψηφιοποίηση.
Η Παγκόσμια Τράπεζα, σύμφωνα πάντα με τη συγκεκριμένη έκθεση, εκτιμά ότι η ζήτηση για ορυκτά που απαιτούνται για την ψηφιοποίηση, όπως ο γραφίτης, το λίθιο και το κοβάλτιο, θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 500 τοις εκατό έως το 2050.
Για παράδειγμα, τα τεράστια κοιτάσματα ορυκτών της Αφρικής, που είναι απαραίτητα για την παγκόσμια στροφή σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ψηφιακές τεχνολογίες, περιλαμβάνουν κοβάλτιο, χαλκό και λίθιο, που είναι ζωτικής σημασίας για ένα βιώσιμο ενεργειακό μέλλον.
Η ήπειρος διατηρεί σημαντικά αποθέματα 55% του παγκόσμιου κοβαλτίου, 47,65% μαγγανίου, 21,6% φυσικού γραφίτη, 5,9% χαλκού, 5,6% νικελίου και 1% λιθίου.
Η UNCTAD προτείνει νέα επιχειρηματικά μοντέλα και ισχυρές πολιτικές για να γίνει πιο βιώσιμη η ψηφιακή ανάπτυξη. Οι συστάσεις των εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ στο εμπόριο και την ανάπτυξη προς τον κόσμο περιλαμβάνουν την υιοθέτηση μοντέλων κυκλικής οικονομίας, δηλαδή ανακύκλωση, επαναχρησιμοποίηση και ανάκτηση ψηφιακών υλικών για τη μείωση των αποβλήτων και της περιβαλλοντικής ζημίας.
Μια άλλη πρόταση είναι η βελτιστοποίηση των πόρων μέσω της δημιουργίας σχεδίων για την αποτελεσματικότερη χρήση των πρώτων υλών και τη μείωση της συνολικής χρήσης. Επιπλέον, προτείνεται η ενίσχυση των κανονισμών και η επιβολή αυστηρότερων περιβαλλοντικών προτύπων και κανόνων για τη μείωση του οικολογικού αντίκτυπου των ψηφιακών τεχνολογιών.
Η UNCTAD τονίζει, επίσης, την ανάγκη για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υποστηρίζοντας την έρευνα και την ανάπτυξη ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών και βιώσιμων ψηφιακών πρακτικών. Τέλος, προτείνεται η προώθηση της διεθνούς συνεργασίας, ώστε οι χώρες να ενθαρρυνθούν να συνεργαστούν για να εξασφαλίσουν δίκαιη πρόσβαση σε ψηφιακές τεχνολογίες και πόρους και να αντιμετωπίσουν παγκόσμια ζητήματα σε σχέση με τα ψηφιακά απόβλητα και την εξόρυξη πόρων.
